The River Wild

The River Wild (Curtis Hanson, 1994, VS). SBS6, 20.30-22.30u.

De meest gebruikte taal in de Verenigde Staten is, na het Engels en het Spaans, de Amerikaanse Gebarentaal, de moedertaal van de Amerikaanse doven. In de film- en televisieserieproductie van Hollywood is dat nauwelijks te merken (maar daaraan zijn wel meer kwesties nìet af te zien).

Children of a Lesser God (Randa Haines, 1986) is vooralsnog de zinnigste mainstream Hollywoodfilm over doofheid en gebarentaal. Deze indrukwekkende adaptatie van Mark Medoffs bekroonde toneelstuk (uit 1980) deed verslag van de liefde tussen de horende dovendocent William Hurt en de dove conciërge Marlee Matlin. De film bood een niet-drammerige analyse van de vooroordelen inzake de dove medemens en resulteerde in de eerste Oscar voor een dove actrice, ruim 35 jaar nadat Hattie McDaniel als eerste zwarte acteur een Oscar kreeg (voor haar bijrol in Gone with the Wind). Maar zelfs deze filmische bijdrage aan de emancipatie van de dovengemeenschap als culturele minderheid, deed geen recht aan gebarentaal. Anders dan menig Rus in een doorsnee Koude-Oorlogsthriller, werd Matlins gebarende personage niet ondertiteld. Wat ze te zeggen had werd stelselmatig verdisconteerd in de gesproken bijdrage van haar horende gesprekspartners. Ditzelfde merkwaardige vertaalprincipe tref je aan in Reasonable Doubts, de politieserie die SBS6 op zondagnacht uitzendt, waarin diezelfde Marlee Matlin een dove officier van justitie speelt.

En we komen het weer tegen in The River Wild, een bekwame, effectieve thriller waarin Meryl Streep en haar gezinnetje door een stel voortvluchtige boeven onder leiding van Kevin Bacon worden gedwongen tijdens een wild-watertocht de moeilijkste stroomversnellingen te nemen. Wat de dove vader van Meryl Streep aan het begin van de film te zeggen heeft, valt enkel te begrijpen uit de gesproken reacties van zijn horende omstanders. Ondertussen speelt de Amerikaanse Gebarentaal een cruciale rol in de thrillerplot. Op drie momenten in de film communiceren de bedreigde gezinsleden via een voor de boeven onbegrijpelijk gebarenidioom. We begrijpen telkens dat er vitale informatie wordt uitgewisseld, maar we krijgen niet te horen welke. Is er een Nederlandse film denkbaar waarin, zeg het Fries of het Limburgs onvertaald blijven als waren het uitheemse geheimtalen?