Ruzie over vlees gaat eigenlijk over farmaceutica

De Verenigde Staten maakten van het conflict over het Europese importverbod op Amerikaans hormoonvlees een grote zaak, al waren de financiële belangen klein. Het werkelijke belang zit in de beperkingen waar de farmaceutische industrie mee te maken zal krijgen.

BRUSSEL, 19 JAN. De Europese Unie moet zijn grenzen weer openstellen voor Amerikaans hormoonvlees, vindt de beroepscommissie van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). De uitspraak, die afgelopen vrijdag bekend werd gemaakt, was voor het BRT-journaal minder interessant dan een incident rond Daniël D. De gewezen veearts te Roeselare en kopstuk van de West-Vlaamse hormonenmaffia was bij een routine-controle van de rijkswacht in Poelkappelle vol gas doorgereden, wat op z'n minst doet vermoeden dat hij verboden spullen bij zich had. Hij is door zijn hormonenhandel inmiddels al twee maal tot vier jaar cel veroordeeld, maar wacht het hoger beroep af.

De WTO in Genève keert zich tegen het Europees embargo van Amerikaans rundvlees. Dat embargo werd negen jaar geleden ingesteld, omdat negentig procent van de Amerikaanse rundveestapel wordt grootgebracht met een zes groeihormonen die hier verboden zijn. Voor dat verbod bestaat geen wetenschappelijke onderbouwing, hebben de Amerikanen steeds gesteld. De beroepscommissie van de WTO is het daarmee eens. Maar de Amerikanen zullen waarschijnlijk niets bereiken met hun succes in Genève. Een reeks glenbuterolprocessen, de weerzinwekkende moord op de Belgische veearts Van Noppen, de aandacht voor de criminele hormonenhandel en kritische discussies rond de kwaliteit van het vlees naar aanleiding van de gekke-koeienziekte (BSE) en de klassieke varkenspest, hebben er voor gezorgd dat groeihormoon in vlees voorgoed taboe is.

Het conflict tussen de VS en de EU stelt in geld uitgedrukt niet echt veel voor. Amerikaanse vleesexporteurs zeggen dat ze door het embargo jaarlijks een schade lijden van 250 miljoen dollar. Ter vergelijking: de totale uitvoer van de runder- en kalversector van Nederland - één van de kleinere landen in de EU - omvatte vorig jaar 447.000 ton met een uitvoerwaarde van 2,78 miljard gulden.

Waarom zo'n punt gemaakt van iets dat nauwelijks naam mag hebben? Omdat het hormoonvlees niet het enige wrijfpunt is met de Amerikanen. Europees commissaris Franz Fischler (Landbouw) vroeg zich een maand geleden, toen de Verenigde Staten een importverbod op levende dieren en vleesproducten uit Europa afkondigden, zich openlijk af of er niet simpelweg een beleid van oog-om-oog en tand-om-tand wordt gevoerd. Door de zogenoemde equivalentie-overeenkomsten, waarover op het moment wordt onderhandeld met de Amerikanen, krijgen exporteurs aan beide zijden van de Atlantische Oceaan te maken met keuringsinstanties die met precies dezelfde maten meten bij de beoordeling van allerhande producten voor toelating tot de markt.

In de VS stoort men zich aan de 'hooghartigheid' bij de Europese Unie, die in september leidde tot een uitspraak over de bananenexport en eerder al totscepsis over de in de VS geteelde gemodificeerde soja en gemodificeerde mais. Vooral de gang van zaken rond geneesmiddelen die gelatine of talg bevatten heeft de Amerikanen des duivels gemaakt. De Europese Commissie besloot op 30 juli dat een aantal specifieke risicomaterialen in verband met BSE vanaf 1 januari 1998 niet meer in voedsel of consumeerbare artikelen mocht voorkomen. Voor de farmaceutische industrie betekende dat het vermijden van gelatine of talg als bindmiddel. De stoffen zijn onder andere gemaakt uit resten van runderkadavers. Dat wordt alleen nog geaccepteerd van landen die een TSE-vrije status hebben. Met TSE wordt 'transmittable spongiform encephalopathies' bedoeld, dus niet alleen BSE met de B van bovine (rund), maar ook scrapie, een vergelijkbare aandoening die al veel langer voorkomt bij geiten en schapen.

De VS krijgen van Europa geen TSE-vrije status, omdat daar scrapie voorkomt. Het duurde even voordat bij de Amerikanen het besef doordrong dat vanaf 1 januari dit jaar tachtig procent van het geneesmiddelenarsenaal weg zou vallen. De farmaceutische industrie heeft op korte termijn geen alternatieven voor de bindmiddelen talg en gelatine. Amerikaanse kranten betitelden de stap van Brussel als 'mad bureaucrats disease'.

Wat vorig najaar dreigde was het grootste handelsconflict tussen de VS en Europa sinds de kip- en pasta-oorlogen uit de jaren zestig. Het moratorium op medicijnen van Amerikaanse origine zou de farmaceutische sector in de VS meteen 4,5 miljard dollar kosten. Ook gaat nog voor een miljard dollar aan cosmetische producten naar Europa, waar die gewraakte talg in zit. Dat probleem is vele malen ernstiger dan dat van het rundvlees.

De Europese Commissie heeft het voorstel vorige maand van tafel gehaald. Er kwam een nieuw voorstel waarbij lidstaten tot uiterlijk 31 december 1999 uitzonderingen zouden mogen maken voor gebruik van gelatine en talg in 'essentiële' geneesmiddelen. De farmaceutische industrie heeft tijd nodig om veilige alternatieven te bedenken en te testen. Daarbij komt dat bestaande, geregistreerde medicijnen die ineens andere bind- en hulpstoffen bevatten volgens de wet opnieuw door de registratie-procedure moeten. Het dossier, dat veiligheid en effectiviteit van een geneesmiddel beschrijft, omvat al gauw 100.000 pagina's taaie wetenschappelijke bevindingen. Het is ondenkbaar dat alle bestaande medicijnen opnieuw door de ambtelijke molen worden gehaald. En dat, zeggen de Amerikanen, terwijl nog nooit is aangetoond dat een patiënt door het gebruik van medicijnen die talg of gelatine bevatten een variant van de dodelijk verlopende ziekte van Creutzfeldt-Jakob heeft gekregen.

Ook dat nieuwe voorstel haalde het vorige maand niet. Commissaris Fischler besloot om eerst het Permanent Veterinair Comité nog eens drie maanden te geven om alle consequenties van de maatregelen nog eens goed te onderzoeken.

Op dit punt zal het voorlopig dus wel rustig blijven. Maar de toon voor de verdere onderhandelingen over de equivalentie-overeenkomsten is door de uitspaak van de WTO van afgelopen vrijdag stevig gezet. Voor de Amerikanen zal het als een stevige steun in de rug aanvoelen.