Kok houdt zijn PvdA in de hand

Lijsttrekker Wim Kok van de PvdA is vooral premier van Nederland, zo hield de politicus dit weekeinde zijn congresserende en volgzame partij voor. Het congres applaudiseerde voor zijn leider. In gesloten formatie gaat de partij naar de verkiezingen.

AMSTERDAM, 19 JAN. Het gebeurt spaarzaam. Maar als het moet, laat hij zijn leiderschap gelden en stelt Wim Kok de PvdA voor een voldongen feit.

De laatste keer, alweer in 1991, stelde hij zijn eigen positie ter discussie. De PvdA kon de bezuinigingen op de WAO volgen of zijn partijleider verliezen. Afgelopen zaterdag legde Kok op een gematigder manier het congres van de PvdA zijn wil op. Hij legde een radicale uitspraak van het congres, het beperken van de hypotheekaftrek, naast zich neer. Kok, zo moesten kiezer en congres begrijpen, is ook de beschermer van de eigen huisbezitter.

Congressen kopen geen straaljagers leerden de jaren zeventig, toen PvdA-minister van defensie Vredeling een uitspraak verwierp om geen F-16 straaljagers aan te schaffen voor de Nederlandse luchtmacht. Congressen ontmoedigen ook geen eigen huizenbezit, ontdekte de PvdA twee decennia later.

Niet dat de PvdA-achterban er moeilijk over deed. Geheel in de lijn van het verkiezingscongres kozen de afgevaardigden voor harmonie. Ze klapten hun nieuwe lijsttrekker toe nadat deze de congresuitspraak om de hypotheekrente te beperken naast zich neerlegde.

De congresuitspraak was min of meer ook een uitglijer. Vrijdagavond tegen sluitingstijd met weinig afgevaardigden in de zaal stemde het congres voor het “maximaliseren” van de hypotheek-aftrek. Die uitspraak was verrassend want eerder die middag was een soortgelijke uitspraak verworpen.

Met zijn correctie op de congresuitspraak voorkwam Kok dat de PvdA zich isoleert van de middengroepen. Bovendien weet de PvdA-lijsttrekker ook dat naast het koninklijk huis en de auto het eigen huisbezit een electoraal gevoelig onderwerp is.

Het congres scherpte het programma niet noemenswaardig aan. Het mocht de bijdrage voor ontwikkelingshulp verhogen( van 0,8 naar 1.0 procent), de uitkeringen verhogen (als de groei meevalt) en meer geld opnemen voor onderwijs en milieu. Stuk voor stuk nieuwe financiële eisen, maar op hoofdlijnen bleef het gematigde verkiezingsprogramma overeind.

Het congres liet ook de kandidatenlijst voor de Tweede-Kamerverkiezingen intact. De regio's klaagden over een hoog 'Randstad-gehalte', maar slaagden er niet in correcties aan te brengen. Ook de actie om het voormalige Tweede-Kamerlid F. Leijnse op de lijst te zetten, mislukte. Uiteindelijk werd de lijst zonder één enkele wijziging vastgesteld.

Wim Kok leidt voor de derde keer de PvdA-lijst. Zittend fractievoorzitter Wallage blijft de nummer twee. De aanval op Wallage - van drie zittende Kamerleden (Duivesteijn, Oudkerk en Van der Ploeg) - bleef zonder gevolgen. Kok sprak steun uit voor Wallage, het congres negeerde de kritiek van de fractieleden en de critici slikten hun kritiek nog tijdens het congres in.

De vaststelling van de kandidatenlijst werkte voor de hoogste plaatsen als een populariteitstest. Naast lijsttrekker Wim Kok kregen partijvoorzitter Adelmund (nummer 3) en minister Jan Pronk (nummer 7) een ovationeel applaus. Zij weten zich de lievelingen van de partij. En voor zover dat Wim Kok dat al niet eerder was opgevallen, zal dat gegeven bij de kabinetsformatie zeker een rol spelen.

Wie bevocht de PvdA op zijn congres? Eigenlijk niemand. Kok vroeg waardering voor het succes van het kabinetsbeleid. Zijn motto was “een sterk en sociaal Nederland”. Wallage wees naar de VVD, maar deelde geen tikken uit. Bolkestein mocht dan de ondergang van de sociaal-democratie hebben voorspeld, maar de PvdA zou op 6 mei wel zien wie de grootste is. Alleen partijvoorzitter Adelmund mocht uithalen naar de critici ter linkerzijde, GroenLinks en de Socialistische partij. Haar boodschap was prettig eenvoudig: die waren met hun kritiek op Kok alleen maar jaloers.

In praktisch gesloten formatie koerst de PvdA aan op de verkiezingen voor gemeenteraden en Tweede Kamer. Met een partijleider die als premier succesvol is en in eigen kring geen weerstand ontmoet. En met een programma dat verschoond is gebleven van radicale elementen, maar nog net genoeg mooie dingen bevat om linkse mensen te binden. Voor de PvdA kan de strijd met VVD, CDA en D66 om het midden beginnen.