Het Zuidelijk Toneel speelt 'De kus van de spinvrouw' van Manuel Puig; De ware liefde voor een guerrillero

Voorstelling: De kus van de spinvrouw, van Manuel Puig, door Het Zuidelijk Toneel. Vertaling: Barber van de Pol; regie: Dora van der Groen; decor: Jan Versweyveld. Spel: Johan van Assche en Steven van Watermeulen. Gezien: 17/1 Stadsschouwburg, Eindhoven. Tournee t/m 21/3; inl (040) 246 06 56.

Met de liefde kun je vreselijk op je bek gaan, niet alleen in het leven maar ook in de kunst. De meeste kunstenaars zijn als de dood om in de valkuil van de sentimentaliteit te trappen - maar waar loopt de scheidslijn tussen kunst en kitsch, tussen huilerigheid en gevoeligheid, tussen valse en oprechte emoties?

Over die vragen, onder andere, gaat The Kiss of the Spiderwoman. De schrijver Manuel Puig bewerkte zijn roman tot een toneelstuk dat een Broadway-hit werd, maar bekender nog dan boek en stuk is de gelijknamige film van Hector Babenco. In films, ook in die van Babenco, gaat larmoyant gedoe vaak hand in hand met een enorme emotionele impact. Puig erkende de macht die films over ons gemoed kunnen uitoefenen; hij paste in zijn werk graag filmtechnieken toe en voorzag zijn held Molina in The Kiss of the Spiderwoman van een vrijwel geheel door films bepaalde verbeelding.

Molina zit in de gevangenis wegens ontucht met minderjarigen. Hij deelt zijn cel met Valentín, een gearresteerde stadsguerillero die zich aanvankelijk rot ergert aan Molina's gedetailleerde verslagen van wat hij ooit in de bioscoop heeft gezien. Valentín beticht zijn celgenoot van politieke domheid, van escapisme en, ja, van walgelijke sentimentaliteit. Molina, als homoseksueel ook zelf een slachtoffer van de junta (we hebben het over het Argentinië van de jaren zeventig), wil de terreur in en om de gevangenis inderdaad niet zien. Hij analyseert de wereld niet en droomt niet, zoals Valentín doet, van haar verbetering; Molina droomt van een man, een man voor hem alleen, een man bij wie hij altijd kan blijven.

In de voorstelling die Dora van der Groen van Puigs toneelstuk maakte is het politieke element flink afgezwakt, waardoor de emoties van de personages nog meer nadruk krijgen. De boze buitenwereld dringt de cel wel binnen, in de vorm van doffe knallen, vage luidsprekerstemmen en groene lichtflitsen achter het scherm dat in dit decor de tralies vervangt - maar Valentíns lichaam draagt geen bloederige sporen van doorstane martelingen en uit zijn argumentatie is het een en ander geschrapt. Zo is ook de door Molina navertelde nazi-propagandafilm weggelaten: déze Molina geeft alleen de inhoud van een minder aanstootgevende film ten beste, met in de hoofdrol een beeldschone maar ietwat vreemde vrouw.

Die vrouw, dat is Molina zelf natuurlijk. Ook híj voelt zich vrouw en ietwat vreemd. Maar anders dan De Pantervrouw verstaat Molina de kunst van het liefhebben. Steeds meer van zijn liefde geeft hij weg aan de man met wie hij toevallig zit opgescheept. Valentín raakt erdoor in de war, want hij, een vent, een strijder, heeft zichzelf verboden iets voor een ander te voelen. Dat zorgzame gedribbel van zijn bajesmakker om hem heen: gèk wordt hij ervan - en in een onbewaakt ogenblik smijt hij een teil vol kostbaar water door de cel, waarna hij zich doodschaamt voor zijn gebrek aan zelfbeheersing...

Het bijzondere aan deze voorstelling zit 'm niet eens zozeer in de fijn getekende stadia van vertwijfeling waar verliefden nu eenmaal altijd doorheen moeten. Het bijzondere zit 'm in de unio mystica die de twee, heel even maar, met elkaar bereiken. Volledig in de ander opgaan, met elkaar versmelten, zowel fysiek als geestelijk, is dat niet het diepste verlangen van het per definitie eenzame individu? Nu zien we het voor onze ogen gebeuren: een copulatie zo lieflijk en teder als de daaropvolgende kus. Nu zien we iets waar wij allang niet meer in wilden geloven, gehard als we zijn door de dagelijkse 'struggle for life'.

Omdat de makers van De kus van de spinvrouw ons dat geloof teruggeven zou je ze willen omhelzen. We hebben sympathie gekregen voor Johan van Assche als Valentín die er eerst ook niet in geloofde, en we zijn gaan houden van Steven van Watermeulen als Molina die er altijd al in geloofde maar er net als gewone stervelingen in het gewone leven nooit aan toe kwam. Aan Het: 't fragiele moment van de totale wederzijdse overgave.

Vergeten is Van Watermeulens ongelukkige regiedebuut Last Tango van nog geen twee maanden geleden; wat er toe doet is de prestatie van een jonge acteur die zonder make-up of pruik een wonderbaarlijk mooie mie neerzet. Laten we ook het gewauwel van Dora van der Groen in een recent gegeven interview maar vergeten; belangrijker is haar effectvolle en verstilde, sobere en nergens angstvallige regie. Laten we Barber van de Pol bedanken voor haar soepele vertaling en Jan Versweyveld voor het huiveringwekkende licht dat hij op het witte scherm werpt, een verticaal en soms abrupt verschietend licht gelijkend op schuivende filmrushes.

En laten we dit alles bij elkaar alsjeblieft niet afdoen met het woordje 'sentimenteel'. Want dat woordje, hebben we aan De kus van de spinvrouw gezien, is domweg te grof als beschrijving van de delicate wijze waarop de liefde tussen twee mensen geregeld wordt.