Het Duitse Garzweiler dreigt van de kaart te verdwijnen

De Groenen stappen niet uit de coalitie met de sociaal-democraten in Noordrijn-Westfalen. Al was het alleen maar om zich als regeringspartij te blijven verzetten tegen de bruinkoolwinning, die gevaarlijk is voor het milieu.

BONN, 19 JAN. Binnenkort zal het Duitse dorp Garzweiler volledig verdwijnen. Het wordt weggebaggerd door de graafmachines van de onderneming Rheinbraun, die diep in de aarde bruinkool wint. Als Rheinbraun zijn zin krijgt, worden nog eens tien dorpjes van de kaart geveegd. Maar de Groenen en de 7000 dorpsbewoners voeren een bittere strijd om het omstreden project te blokkeren.

De Groenen willen daarom koste wat kost blijven meeregeren in de coalitie met de sociaal-democraten in Noordrijn-Westfalen. Afgelopen zaterdag stemden ze op een speciale partijdag in de sporthal van Jüchen, dat ook voor de gravers moet wijken, met grote meerderheid voor handhaving van de coalitie.

Een deel van de partij had de regeringscoalitie willen 'opblazen', nadat SPD-minister Wolfgang Clement van Economische Zaken onlangs zijn toestemming had gegeven voor uitbreiding van het bruinkoolproject (Garzweiler II). De verontwaardiging over deze 'dolksteek' in het kamp van de Groenen was groot en menigeen wilde het bijltje erbij neergooien.

Toch trokken de Groene 'realo's' (realisten), onder aanvoering van de vrouwelijke milieu-minister Bärbel Höhn, in Jüchen aan het langste eind. “Alleen als we blijven meedoen, hebben we nog kans Garzweiler II te voorkomen”, zei Höhn tegen de overvolle zaal.

Buiten floten ruim duizend arbeiders, die in de bruinkool werken, de minister weg. “Groen is een gevaar voor de economie in Noordrijn-Westfalen”, riep een mijnwerker. “Laat ze oprotten, dan houden wij tenminste onze banen”, schalde een andere demonstrant. Zij voelen zich gesteund door de SPD, die niets voelt voor kernenergie en al jaren ijvert voor het bruinkolenproject. Een investering van ruim 20 miljard mark, die volgens minister Clement 50.000 banen met zich meebrengt in het door hoge werkloosheid geteisterde Roergebied.

Het gefluit van de mijnwerkers mocht niet baten. Als de Groenen nu niet laten zien dat ze met de SPD kunnen regeren, wordt een rood-groene coalitie op landelijk niveau ongeloofwaardig, meent de top van de partij. De partij van Joschka Fischer is vast van plan de regering van bondskanselier Helmut Kohl in september af te lossen en was in Jüchen present om de Groene wil tot regeren te verdedigen. Nu de coalitie is gered, wordt de strijd tegen Garzweiler II in volle hevigheid voortgezet.

Het bruinkolenproject zou in het jaar 2006 moeten beginnen. Het project is zo omstreden omdat voor de winning van bruinkool honderden meters diep moet worden gegraven. De Groenen vinden dat ecologisch onverantwoord omdat de hele waterhuishouding wordt verstoord.

De 400 meter diepe wonden in de aardkost onttrekken aan de hele omgeving enorme hoeveelheden water. Beken drogen uit, bomen verdorren, huizen dreigen te verzakken en in te storten, blijkt uit verschillende onderzoeken van de Groenen. Ook het natuurpark Maas-Schwalm-Nette, dat zich tussen de driehoek Mönchengladbach, Heinsberg en het Nederlandse Venlo bevindt, zou gevaar lopen. Volgens de geograaf Dirk Jansen van de Vereniging voor Natuurbescherming in Duitsland, hebben er al bodemverzakkingen plaatsgevonden.

Garzweiler II zal aan de omgeving 150 miljoen kubieke meter water onttrekken, heeft hij becijferd. Dat is bijna zes keer zoveel als de huishoudens en bedrijven in Mönchengladbach (260.000 inwoners) nu verbruiken. Jansen vreest dat de waterhuishouding van de stad wordt bedreigd als Rheinbraun het project doorzet. De metingen van het Milieubureau in de deelstaat geven aan dat het gebied, dat door de afgravingen wordt beïnvloed, vele malen groter is dan Rheinbraun heeft geraamd, meent voorzitter Jürgen Tiedemann van het Milieubureau. Volgens de waterbouwingenieurs van Rheinbraun (een dochter van de Duitse energiereus RWE) zijn de ecologische problemen echter technologisch te verhelpen door een ingenieus systeem, dat nieuw water in de bodem pompt.

Rheinbraun gaat dan ook gestaag door met de graafwerkzaamheden. Het concern is het gelukt het verzet van de dorpsbewoners van Alt-Garzweiler te breken door de getroffen gezinnen met vorstelijke bedragen af te kopen.

De bewoners zijn intussen allemaal overgebracht naar Neu-Garzweiler, dat meer weg heeft van een sjiek villadorp dan van het typische boerengehucht waar ze geboren waren. Boze tongen fluisteren dat het aantal zwembaden en 'whirlpools' er net zo talrijk is als in Beverly Hills.

Tegen zoveel gulheid kan dominee Günter Salentin, aanvoerder van het verzet, niet op. Ook al wordt hij gesteund door de Groenen. De vindingrijkheid blijkt groot als het om geld gaat. Een voormalige bewoonster uit Alt-Garzweiler, Bettina Königs, heeft een huis gekocht in een dorp, dat voor Garzweiler II moet wijken. “Een speculatieproject”, zei ze in het weekblad Stern. “Ik ben destijds als kind met mijn ouders verhuisd en heb gezien hoeveel geld er werd rondgestrooid. Dat probeer ik ook los te krijgen.”