Een half etmaal Shakespeare is 'zo voorbij'

Twaalf uur duurt de Shakespeare-marathon 'Ten Oorlog'. In Rotterdam gaat tussendoor de hele schouwburg naar de snackbar. Groot enthousiasme voor 'A goddamn fokking piece of klotepaard.'

ROTTERDAM, 19 JAN. Alle voorstellingen van Ten Oorlog, de eigentijdse versie van Shakespeare's The Wars of the Roses, zijn al weken uitverkocht. Maar dat heeft enkele tientallen toneelliefhebbers er niet van weerhouden om zaterdagochtend toch naar Rotterdam af te reizen in de hoop nog binnen te komen. Drie vriendinnen uit Amsterdam, twintigers, hebben twee uur staan wachten bij de kassa van de Schouwburg als ze aan de beurt zijn. Er wordt nog één onafgehaalde kaart verkocht. De laatste.

De drie kijken elkaar aan. “Ga jij maar”, zegt Esther tegen Claire, “Jij wil zó graag”. Claire aarzelt, maar besluit dat het samen uit, samen thuis is. Een ander mag de kaart hebben. De gelukkige omhelst haar, haast zich naar binnen, maar draait zich na tien meter nog even om en roept: “Als ik ooit iets voor je kan doen...”

Het tafereel heeft zich ontelbare malen afgespeeld bij voetbalwedstrijden en popconcerten, bij toneel is het echter ongewoon. Maar Ten Oorlog, door de Blauwe Maandag Compagnie uit Gent, is ook geen gewone toneelvoorstelling. Al was het alleen vanwege de ongekende lengte: Ten Oorlog duurt (inclusief pauzes) twaalf uur. Twee jaar heeft het de Vlaamse schrijver Tom Lanoye gekost om Shakespeare's koningsdrama's, over de opkomst en ondergang van zes laat-middeleeuwse vorsten naar zijn hand te zetten. Lanoye husselde de teksten flink door elkaar en vertaalde het Shakespeare-Engels in een mengelmoes van Vlaams, Frans en Amerikaanse slang. Dat leverde hilarische zinnen op als deze, van King Edwaar (Edward IV), tegen zijn broers: “Yo bruurs! Fok off, get outta here, getweeën - Ik wil een woordje met de widow wisselen.”

“Na de juichende recensies in november heeft men zich massaal op onze kassa's gestort”, zegt woordvoerder Bert-Jan Zoet van de Rotterdamse Schouwburg. “Binnen een week of drie waren alle 6500 kaarten uitverkocht.” Ten Oorlog wordt in Nederland, alleen in Rotterdam, gespeeld tot en met 24 januari. De kolossale productie is op drie doordeweekse avonden in delen te zien, of, zoals afgelopen zaterdag, in zijn geheel. Van twaalf uur 's middags tot tegen middernacht.

Een half uur voor aanvang arriveren twee bussen uit België, waar de voorstellingen ook in korte tijd uitverkocht waren. “Daar wisten ze het natuurlijk eerder”, zegt Marianne Berendse uit Rotterdam. Ze heeft “een soort opgewonden gevoel over wat gaat gebeuren”. Behalve een legioen Belgen - “Jullie kunnen voetballen, wij kunnen toneelspelen”, zegt een van hen - bevinden zich veel schrijvers en acteurs in de zaal, als Ten Oorlog om twaalf uur begint. Remco Campert is er, net als Adriaan van Dis, maar ook soapster Marianne Vloetgraven (voorheen Medisch Centrum West, tegenwoordig Goudkust)

Een kleine twee uur verstrijkt er tussen de kroning en de dood van Richard II (door Lanoye vertaald als Richaar Deuzième). Dan is het tijd voor de eerste korte pauze. Dat betekent kiezen tussen koffie halen of in de rij gaan staan bij de tafel waar Tom Lanoye zit te signeren. “Ik was reisleider in een van de bussen en heb geprobeerd de mensen wakker te maken”, zegt Lanoye. “Er wordt hier in de zaal iets meer gelachen dan in België”, meent hij.

De voorstelling is goed vol te houden, zegt T. van Rij uit Leiden één pauze en twee vorsten later. Hoe bereid je je voor op een half etmaal toneel? “Als je een dag lang bij een PvdA-congres zit, vraagt toch ook niemand hoe je dat volhoudt?”

Om kwart over zes begint de 'grote eetpauze', waar anderhalf uur voor uit is getrokken. Het gebruikelijk assortiment van de schouwburg is uitgebreid met soep en broodjes, maar de meeste bezoekers besluiten het gebouw even te verlaten. “De hele schouwburg gaat naar de snackbar”, merkt een meisje op.

Een groepje studenten van de toneelschool uit Utrecht heeft voor McDonalds gekozen. Een van hen vindt het wel goed dat er lekker veel gescholden wordt in Ten Oorlog. “Shakespeare wordt altijd met zo overdreven veel respect behandeld”, zegt ze.

Het is half twaalf als de finish van de marathon in zicht is en acteur Jan Decleir begint aan Lanoye's vertaling van een van Shakespeare's beroemdste zinnen: A horse, a horse, my kingdom for a horse. Dat is geworden: “Mijn fokking kroon voor maar één paard (...) A goddamn fokking piece of klotepaard.”

Na een lange ovatie loopt de zaal leeg. Voldoening overheerst. Een dame: “'t Was zo voorbij”. Behalve dan waarschijnlijk voor een man in de hoek. Die heeft een kruiswoordpuzzel meegenomen.