Zuid-Koreanen kiezen eigen 'poldermodel'

Snel ingrijpen door het Internationaal Monetair Fonds (IMF) voorkwam eind november een staats- failliet van Zuid-Korea. Maar in ruil voor een finan- cieel pakket van circa 58 miljard dollar, eist het IMF ingrijpende saneringen.

SEOUL, 17 JAN. In de straten van metropool Seoul is weinig te merken van een crisissfeer. Alleen de files zijn minder dan tot voor kort het geval was. Veel inwoners van de Zuid-Koreaanse hoofdstad laten door de sterk gestegen benzineprijzen hun zo geliefde auto thuis en reizen per bus, trein of metro naar hun werk. Ook in de winkels is op het oog geen malaise te bespeuren. In het luxe, elf verdiepingen tellende warenhuis Lotte, een van de grootste department stores van Azië, is het behoorlijk vol. Maar dat kan aan de uitverkoop liggen. “Het zijn meer kijkers dan kopers”, zegt een verkoper.

Eerder voor deze week aangekondigde harde vakbondsacties tegen dreigende massa-ontslagen zijn vooralsnog uitgebleven. Die rustige stemming past bij de aanpak van de financiële crisis die het land op de rand van een bankroet heeft gebracht. Snel ingrijpen door het Internationaal Monetair Fonds (IMF) voorkwam eind november een staatsfailliet. Maar in ruil voor een financieel pakket van circa 58 miljard dollar, de grootste noodhulp ooit door het fonds verstrekt, eist het IMF ingrijpende hervormingen van de Zuid-Koreaanse economie. Enkele noodlijdende banken, in problemen geraakt door onverantwoorde leningen aan de grote conglomeraten, de chaebols, moeten worden gesloten of worden wellicht overgenomen door buitenlandse banken. Het gaat vooral om de First Korea Bank en de Seoul Bank. Ook andere financiële instellingen moeten saneren, fuseren of anders verdwijnen.

De chaebols zelf, samen met de banken de kern van de Koreaanse problemen, zullen - ook op last van het IMF - fors moeten afslanken door het sluiten of verkopen van marginaal draaiende dochters. De in december gekozen nieuwe president Kim Dai-jung (DJ' in de volksmond) kondigde aanvankelijk niets ontziende maatregelen aan. Maar nog ruim voor hij op 25 februari wordt beëdigd lijken de scherpe kantjes al enigszins te verdwijnen.

Vooral onder leiding van Kims overgangsteam is de dialoog met alle betrokken partijen razendsnel op gang gebracht. Afgelopen dagen is een tripartite overlegorgaan gevormd van overheid, bedrijven en vakbeweging. Het zal zich richten op het vormen van een sociaal pact, een soort poldermodel op z'n Koreaans. Het gaat met name om het verdelen van de pijn die de hervormingen zullen veroorzaken. De bonden willen niet dat de lasten alleen op de schouders van de werknemers terechtkomen. Als er ontslagen vallen - de nieuwe president heeft het over maximaal een miljoen werknemers die hun baan binnen een jaar zullen kwijtraken - moet er een sociaal vangnet komen plus maatregelen om nieuwe banen te creëren en mensen die op straat komen te scholen voor ander werk. Voorzieningen als werkloosheidsuitkeringen bestaan in Zuid-Korea nog nauwelijks. Twee jaar geleden is er een soort WW ingevoerd maar die is volgens de vakbonden lang niet toereikend en geldt ook niet voor werknemers die geen vast arbeidscontract hebben of in kleine (familie)bedrijfjes meehelpen.

Pagina 19: Koreaanse wet maakt massaontslag lastig

KOREA

Vervolg van pagina

De Koreaanse wet verbiedt momenteel in Korea massa-ontslagen tenzij in noodgevallen en indien aan een aantal criteria is voldaan. De officiële werkloosheid is momenteel nog laag, ca 2,5 procent. Inclusief verborgen werkloosheid (mensen die zich niet meer voor een baan aanmelden) komt het percentage volgens de militante onafhankelijke vakbond Korean Confederation of Trade Unions (KCTU) wel op 10 uit. “Banen voor het leven”, tot dusver veel voorkomend bij de grote concerns, zullen in de toekomst verdwijnen. Het Zuid-Koreaanse parlement bespreekt deze week een voorstel om massa-ontslagen makkelijker te maken. Of het wordt aangenomen is onzeker. De bonden willen er niet van weten. Yoon Young-mo, woordvoerder en internationaal secretaris van de KCTU verwacht dat de nieuwe president het plan van tafel zal halen om het vertrouwen van de vakbeweging, waarmee de voormalige dissident oude banden heeft, niet te verspelen. Yoon voegt er dreigend aan toe dat harde acties alsnog mogelijk zijn indien Kim Dai-jung ongeduldig wordt en het voorstel toch doordrukt. In dat geval kan volgens buitenlandse bankiers de hele financiële situatie, die nu even onder controle lijkt, alsnog imploderen. Voor buitenlandse investeerders en de internationale financiële wereld inclusief het IMF vormt de mogelijkheid tot massa-ontslagen de lakmoesproef voor de bereidheid van Zuid-Korea om zijn economie ingrijpend te hervormen. Het zou een nog verdere afkalving van de won (de Koreaanse munt) tot gevolg kunnen hebben.

Het Koreaanse systeem heeft behalve tot een geweldige loyaliteit van de werknemers aan hun ondernemingen geleid tot een veel te grote personeelsbezetting bij vrijwel alle concerns. Daardoor en door de ongebreidelde economische groei en de expansie van de chaebols in de afgelopen jaren zijn de winsten zwaar onder druk gekomen. De conglomeraten, veelal actief in totaal verschillende bedrijfstakken, zagen daarnaast hun vermogenspositie fors uitgehold. Hoewel betrouwbare cijfers niet openbaar zijn zouden de schulden in geen redelijke verhouding meer staan tot het eigen vermogen. Het ene gat werd met het andere gedicht. De chaebols manipuleerden via allerlei kruisverbanden met financiële garanties aan verliesgevende dochters in plaats dat ze het geld in wel goedlopende (kern)activiteiten staken.

Daaraan moet nu een eind komen. De leiders van de grootste vier chaebols (Samsung, Daiwoo, Hyundai en LG) waren al bij president in spe Kim Dae-jung op bezoek. Ook zij wilden zich ervan verzekeren dat de lasten eerlijk worden verdeeld. Intussen hebben de eigenaren (meest schatrijke familieleden) van de chaebols toegezegd dat zij ook een deel van hun privé-vermogens in de herstructureringen zullen steken. Samsung, de groep die ruim een jaar geleden bijna het failliete Nederlandse Fokker had gekocht, zou op zeer korte termijn als eerste van de chaebols een plan voor herstructureringen aankondigen. Concrete details zal dat plan volgens de verwachtingen evenwel nog niet bevatten.

De conglomeraten, bijna allemaal in grote geldnood, zijn nu onderhevig aanallerlei maatregelen die de vrije marktprincipes ingang moeten doen vinden in de totnutoe zeer gesloten economie. Een eis die trouwens ook is gesteld door het IMF dat het land in stappen open wil breken voor buitenlandse investeerders door fusies en overnames door buitenlanders mogelijk te maken en importbelemmeringen geleidelijk af te breken. Het slagen van de Zuid-Koreaanse hervormingen is sterk afhankelijk van de onderhandelingen over het vernieuwen of verlengen van de Koreaanse leningen bij buitenlandse banken. Eind januari loopt voor 20 miljard dollar aan kortlopende kredieten af en voor eind maart nog eens zo'n bedrag. Volgende week vindt over deze kredieten cruciaal overleg plaats in New York. Seoul probeert ook de rating van zijn kortlopende schulden, die nu de status van junk bonds hebben, verhoogd te krijgen. Financiële analisten en buitenlandse bankiers in de Koreaanse hoofdstad blijven huiverig zolang de onzekerheid over het vernieuwen van de kortlopende schulden voortduurt.

“Alles loopt gesmeerd”, riep gisteren vol optimisme de Koreaanse minister van Financiën Lim Chang-yuel tegen de pers na een bezoek van de Amerikaanse onderminister van Financiën Lawrence Summers. Lim hield de moed erin maar IMF-topman Michael Camdessus zat begin deze week vermoedelijk dichter bij de waarheid: “Korea heeft een slag gewonnen maar nog niet de oorlog.”