PETER DIAMAND (1913-1998); Legendarische festivalleider

AMSTERDAM, 17 JAN. Peter Diamand, de eerste artistiek leider van het Holland Festival die gisteren op 84-jarige leeftijd in Doetinchem is overleden, had in ons land een legendarische status, omdat hij Maria Callas naar Amsterdam haalde. Op 11 juni 1959 zong Callas in het Concertgebouw met begeleiding van het Concertgebouworkest o.l.v. Nicola Rescigno aria's van Spontini, Verdi en Bellini.

Onder het publiek waren de prinsessen Beatrix en Irene. Na afloop werd gesoupeerd in het Amstel Hotel, de volgende dag wandelden Callas en Diamand na de lunch door de Keukenhof - middenin de zomer zonder tulpen. Van het Festival kreeg ze voor 90 gulden bloembollen. Opnamen van het concert zijn nog steeds op cd te beluisteren. Callas kwam slechts één keer terug naar Amsterdam, toen zij haar gloriejaren al lang achter zich had.

Dat Callas voor Diamand naar Amsterdam kwam, was eigenlijk niet zó bijzonder. Callas was een goede vriendin van de beminnelijke Diamand en Callas' galaconcert kostte het festival aanzienlijk minder dan zij elders ontving: 14.000 gulden, exclusief de kosten van Callas' werkvergunning (drie gulden). Er resteerde een batig saldo van 1400 gulden.

Peter Diamand, zelf impresario, was persoonlijk betrokken en bevriend met vele beroemde zangers, musici en dirigenten die optraden in het Holland Festival: Kathleen Ferrier, Elisabeth Schwarzkopf, Teresa Berganza, Otto Klemperer, Carlo Maria Giulini, Claudio Abbado, Benjamin Britten, Peter Pears. Diamand presenteerde in ons land de toppen van internationale kunst: de Berliner o.l.v. Karajan, het New York City Ballet, de Scala van Milaan, de onlangs overleden regisseur Giorgio Strehler, Pli selon pli van Pierre Boulez, door de componist gedirigeerd, en nog oneindig veel meer.

De pers klaagde over verstrengeling van belangen bij Diamand. Maar door zijn vele contacten kreeg het in 1947 opgerichte Holland Festival, ondanks de minieme beschikbare financiën, onmiddellijk allure en internationale faam. Daarop ging Diamand, bijgenaamd 'de sfinx', niet prat. In een enkele jaren geleden gemaakt tv-portret zei Diamand dat ook zonder hem de kunst haar loop wel zou hebben gehad. Van beslissend belang was in ieder geval wel dat hij de zangeres Kathleen Ferrier en de dirigent Bruno Walter bij elkaar bracht. Het resulteerde onder andere in de Weense opname van Mahlers Das Lied von der Erde, legendarisch inmiddels.

Diamand, die is te zien op bijna elke foto die van Holland Festival-evenementen werd gemaakt, bleef tot het eind van zijn leven de internationale kunstwereld actief volgen als een connaisseur. Zijn laatste 'officiële' optreden in ons land was op 1 juni vorig jaar in het Amsterdamse theater Carré, toen daar het vijftigjarig bestaan van het Holland Festival werd gevierd. Hij werd daar gefotografeerd temidden van al zijn opvolgers. Koningin Beatrix kreeg het eerste exemplaar van het jubileumboek Een Nederlands wonder en het was Diamand die het wonder had doen plaatsvinden.

Peter Diamand werd in 1913 geboren in Berlijn en vluchtte in 1933 na de 'Kristallnacht' naar ons land. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd hij gedeporteerd naar het kamp Westerbork. Hij ontsnapte en dook vervolgens onder. Diamand leidde in samenwerking met bestuursvoorzitter H.J. Reinink het Holland Festival tot en met 1965. Daarna ging hij naar het festival van Edinburgh, vervolgens werkte hij artistiek-organisatorisch bij het Royal Philharmonic Orchestra in Londen, de Scala in Milaan en - tot zijn dood toe - het Orchestre de Paris. Hij pendelde tussen Londen en Parijs, waar hij een vaste hotelkamer had.

Diamand beschouwde zich als een gedreven muziekliefhebber, maar voor het overige als een dilettant. Bij hem vielen zijn erudiete persoonlijkheid en zijn professionele leven geheel samen. Als een bijzondere katalysator was hij in de internationale kunstwereld overal reçu: iemand die de beste kunst aantrok en verspreidde.

In 1991 typeerde hij zijn Holland Festival-tijd zó: “Mijn grote ambitie was dat het festival zo elitair mogelijk zou zijn, waarbij ik ervan uitga dat 'elitair' een kwaliteitsbepaling inhoudt.”

In het tv-portret juichte een lange reeks beroemdheden over de kwaliteiten van Peter Diamand: Teresa Berganza, Pierre Boulez, Claudio Abbado, Daniël Barenboim, Gerard Mortier. Zij roemden zijn inzicht, zijn menselijke kwaliteiten en zijn onvermoeibare interesse in kunst.