Langere oogstelen maakt mannelijke vlieg aantrekkelijker

Waarom kiezen vrouwelijke pauwen bij voorkeur voor de mannetjes met de opvallendste staarten? Is het omdat ze dat aantrekkelijk vinden (en door met de opzichtigste haan te paren die aantrekkelijke eigenschappen aan hun kroost meegeven)? Of is het bezit van een zo groot mogelijke staart een teken van een goede algemene gezondheid (en zorgt de hen via een paring ook voor nakomelingen met 'goede genen')?

Of is er een andere, nog onbekende reden? Wellicht dat laatste, nu Amerikaanse genetici bij vliegen hebben ontdekt dat de keuze van de vrouwtjes te maken heeft met de geslachtsverhoudingen binnen de soort. G. Wilkinson en L. Crymes van de University van Maryland hebben, samen met D. Presgraves van de University of Rochester, onderzoek gedaan aan vliegen van de soort Cyrtodiopsis (Nature, 15 januari). De insecten vallen op omdat hun ogen op een steeltje zit. Bij sommige mannetjes overschrijdt die steel zelfs de lichaamslengte. Hoe langer die steel, hoe aanlokkelijker de vlieg wordt voor een vrouwtje. Dit verschijnsel, zo ontdekten de Amerikanen, blijkt samen te hangen met een verschijnsel dat meiotic drive heet. De genen die hierbij een rol spelen, heten drivers. Van de fruitvlieg Drosophila melanogaster is zo'n driver bekend. Bij een mannetjesvlieg heeft het gen desastreuze gevolgen voor de zaadcellen die een Y-chromosoom dragen. Die worden allemaal vernietigd. Alleen de zaadcellen met een X-chromosoom blijven over. Een vrouwtje dat met zo'n mannetje paart krijgt dus alleen maar vrouwelijke nakomelingen.

Het effect van het driver-gen is te blokkeren door een zogeheten suppressor-gen dat op het Y-chromosoom ligt. In sommige mannelijke fruitvliegen is zo'n Y-suppressor ook al aangetroffen. Zo'n mannetje zal ook mannelijke nakomelingen kunnen krijgen.

De Amerikaanse genetici vingen tientallen vliegen van de soort Cyrtodiopsis dalmanni en C. whitei, bij een aantal stroompjes in de buurt van Kuala Lumpur in Maleisië. Bij beide soorten is een driver op het X-chromosoom actief. De geslachtsverhouding van de soorten ligt duidelijk in het voordeel van de vrouwtjes. Maar de onderzoekers hebben onlangs ook het bestaan van een Y-suppressor aangetoond. De genetici keken daarna of de lengte van de oogstelen iets te maken heeft met de chromosoom-drive. Na een groot aantal geselecteerde kruisingen, waarbij 22 generaties werden doorlopen, konden de Amerikanen concluderen dat zo'n verband inderdaad bestaat. Hoe langer de oogstelen, hoe meer de geslachtsverhouding in het voordeel van de mannetjes kwam te liggen. De Amerikanen concluderen hieruit dat het gen (of de genen) voor lange oogstelen aan de Y-suppressor is (zijn) gekoppeld.

Doordat de vrouwelijke vliegen selecteren op zo lang mogelijke oogstelen, kiezen ze automatisch voor de Y-suppressor en verhinderen ze dat er alleen vrouwelijke nakomelingen komen. De onderzoekers vragen zich ten slotte af waarom bij beide soorten vliegen de geslachtsverhoudingen zo duidelijk in het voordeel van de vrouwtjes ligt. Waarschijnlijk doordat de suppressie van een driver veel energie kost, want de Y-suppressor komt slechts in zeer lage frequentie voor.