Inkoop eigen aandelen populair

Nederlandse concerns beschikken over vele miljarden aan slecht-renderende kasmiddelen. Inkoop van eigen aandelen is een oplossing voor dat luxeprobleem.

AMSTERDAM, 17 JAN. De financieel directeuren van KLM, Philips of Unilever zullen wel eens jaloers zijn op Dagobert Duck. In tegenstelling tot de topbestuurders weet deze stripheld wel wat hij met het overtollige geld moet doen: de klinkende munt storten in een zwembad en elke dag een paar baantjes trekken.

Maar in de tijd van 'shareholder value' mogen managers niet meer rustig genieten van de vele miljarden die zij na het afstoten van activiteiten hebben geïncasseerd. De aandeelhouder kijkt kritisch toe en wanneer het rendement op het verstrekte kapitaal onder de maat is, blijft dat niet zonder gevolgen. Met het geld moet worden ondernomen, want op de bank levert het veel te weinig op.

Dat geldt voor de 15 miljard gulden die Unilever na de verkoop van de chemiepoot op de bank heeft staan, voor de ruim 2 miljard die KLM van zijn deelneming Northwest tegemoet kan zien, en ook voor de 3,5 miljard gulden die Philips het afgelopen jaar na het afstoten van enkele bezittingen heeft ontvangen.

Dat Nederlandse concerns de laatste twee jaar zoveel hebben verkocht, staat ook niet los van de invloed van de aandeelhouder. Bedrijven dienen zich uit naam van groeiende 'aandeelhouderswaarde' te concentreren op die activiteiten die voldoende rendement opleveren, bij voorkeur de kernactiviteiten.

Volgens een gisteren gepubliceerd onderzoek van ABN Amro Hoare Govett wordt 1998 de grote doorbraak voor een nieuw instrument om de overtollige gelden af te romen: de inkoop van eigen aandelen. Inkopen kan nu ook al, maar is door de dividendbelasting van 25 procent over de waarde van het pakket verre van aantrekkelijk. “We denken dat 38 procent van de 45 onderzochte beursfondsen serieus overweegt om eigen aandelen in te kopen”, zo wordt in het onderzoek gesteld. Deze (17) ondernemingen kunnen maar liefst 106 miljard gulden uitgeven aan eigen aandelen, zonder dat zij ongewenst hoge schulden krijgen. Aan het eind van dit jaar komt het ministerie van Financiën hoogstwaarschijnlijk met een meer vriendelijke fiscale behandeling. Al zijn er grenzen: “Het kan niet zo zijn dat een bedrijf de winst eerst oppot en dan alsnog uitkeert zonder dat daar belasting over wordt betaald”, verklaarde minister Zalm van Financiën onlangs.

Toch kan wel op een soepele houding worden gerekend, want juist de overheid heeft tot nu toe geprofiteerd van het instrument. Zowel DSM als KLM hebben in het verleden eigen aandelen gekocht en daarbij was de overheid steeds de verkoper. De staat kon hierdoor op een extra mooie prijs rekenen, want haar pakket aandelen belandde immers niet op de markt. “Alleen daarom al sta ik positief tegenover dit verschijnsel”, aldus Zalm vorig jaar.

Het is niet alleen de ruime kaspositie van het bedrijfsleven die Nederland een geschikt land maakt voor het inkopen van eigen aandelen. Het onderzoek van ABN Amro bevestigt nog eens dat ook ondernemingsbesturen in de oer-Hollandse traditie een appeltje voor de dorst willen hebben. Amerikaanse bedrijven stappen bijvoorbeeld veel gemakkelijker naar de bank. De schulden van Nederlandse ondernemingen vormen slechts 12 procent van het eigen vermogen tegen 60 procent in Amerika. Met die (relatief goedkope) bankleningen kan het veel duurdere aandelenkapitaal betaald worden. “Het vreemd vermogen kost 4 tot 5 procent rente, terwijl het kapitaal van de aandeelhouder een rendement van ruim 10 procent vraagt”, stelt analist D. Kerstens van ABN Amro in een toelichting op het onderzoek. Wanneer de onderzochte bedrijven inderdaad besluiten tot de inkoop van de eigen aandelen op grote schaal, zouden de koersen op de Amsterdamse effectenbeurs met zo'n 15 procent stijgen.

Aan het inkopen van eigen aandelen zit niet alleen een cijfermatige, maar ook een meer filosofische kant. Wanneer de inkoop van aandelen in Nederland een succes wordt, komt de aandeelhouder het topmanagement nog dichter op de huid te zitten. De ondernemer die voor het aanwezige kapitaal geen zinnige investeringen kan vinden, moet het maar teruggeven aan de belegger. En als zich in een later stadium een goede gelegenheid voordoet, kan de onderneming nog altijd via een uitgifte van nieuwe effecten om vers kapitaal vragen. Netjes aan de aandeelhouder, zoals het hoort.