Frenkie

Het Nederlands elftal wordt bedreigd door een lobbes-image. Guus Hiddink, Ronald Koeman en nu ook Frank Rijkaard zijn niet het type van de staande coach. Het zijn hangers, aan elkaar geketend door een vlies van nonchalante goedmoedigheid. Dromend aan de waterkant worden ze pas echt zichzelf. Daarom niet achter een doods hengeltje. Gewoon een beetje staren naar de wolken met een grasspriet in de linkermondhoek. In het oog van de storm ga je beter liggen, zo weten ze uit ervaring. Rakkeren is dan voor de dommen.

Guus wordt achtervolgd door het dilemma van Bolkestein: ik ben geen intellectueel, ik ben coach. Hij is beide, maar het een iets meer dan het ander. Het is de Achterhoeker niet gegeven om negentig minuten een wedstrijd te lezen. Als Ronald de Boer op het middenveld in de rondte aan het tollen is, geniet hij ongegeneerd van deze beperkte spektakelruimte, maar na een kwartiertje dwalen de gedachten af. Dan flitst de dood van Meindert Tjoelker door zijn hoofd, een flard uit een Cantate van Bach of Candle in the Wind van Elton John. Soms denkt hij aan het paarse tintje in de nieuwe lippenstift van Ien.

Ik begrijp Guus als geen ander waarom hij Frank Rijkaard tot assistent heeft benoemd. Franklin Edmundo Rijkaard heeft aan de brand van het leven een poëtische nonchalance ontleend die hem voor zijn verdere dagen onkwetsbaar maakt. Hij is wat Hiddink had willen zijn: dissident van macht en carrière. Een eeuwige passant, liefst nog donkerder dan zijn schaduw. De onverlaat die hem op zijn successen aanspreekt wordt weggekwakt met een cynische grap. Rijkaard heeft ooit een snorretje laten groeien omdat hij vreesde dat hij lelijker was dan de nacht. Die charme van twijfel en zelfhaat is Guus op het lijf geschreven. Hij vertoeft graag in de nabijheid van superieure voetballers die ook in scherven kunnen vallen.

Rijkaard is een aanwinst voor het Nederlands elftal. Hij is internationaler dan zijn talen. Afgezien van zijn tactisch vernuft boeit hij door het mysterie dat hij in zich draagt. Ik weet zeker dat de De Boertjes, Van der Sar, Overmars, misschien zelfs Bergkamp iets harder willen lopen voor Rijkaard dan voor Neeskens. Er is meer: zijn zachte ogen zijn interplanetair verwijderd van Team Holland en aanverwante decadente constructies. Rijkaard is een icoon van verinnerlijking en onthechting en onttrekt daarmee - wellicht onbewust - het voetbal aan de deerniswekkende spiraal van centen en procenten.

Omdat hem nog een lang en mooi leven te wachten staat was de gewezen Rosso Nero beter nog even in quarantaine gebleven voor het Nederlands elftal. Zijn aanstelling, enkele maanden voor het WK, heeft een politieke bijsmaak. Juist Rijkaard was een burger van het heelal die geen oog had voor de politique politicienne van KNVB-strategen, en zeker niet voor raciale irritaties. Die reputatie is alvast door het tijdstip van zijn recrutering geschonden.

Guus Hiddink ontkent heftig dat zijn keuze voor Rijkaard geinspireerd is door de multi-culturele clash bij het EK in Engeland. Ik denk dat de bondscoach niet geheel de waarheid spreekt. In die hitsige dagen van de kleurdeling binnen Oranje's selectie viel de naam van Rijkaard al als go-between tussen blank en bruin. Toen was het te laat.

Ogenschijnlijk zijn de sub-culturele spanningen in het Nederlands elftal stilgevallen. Maar uit particuliere gesprekken blijkt dat het poldernationalisme nog steeds niet aan één steiger wordt bijgetankt. Hiddink weet dat. Zo hij Rijkaard altijd al op het oog had als zijn gedroomde assistent dan heeft het nakende WK de benoeming van de zoon van een Surinaamse zwarte vader en een blanke moeder zeker versneld.

Rijkaard is een ambassadeur van het geweten, niet een instrument voor een oppervlakkige verzoening tussen Oranje en Edgar Davids. Deze ex-voetballer is een te mooi mens om zijn tijd en warmte te verspillen aan etters. Er is niets tegen een comeback van Davids in het Nederlands elftal, maar de vraag blijft wat de grillige middenvelder heeft toe te voegen aan de huidige selectie. Een goede wedstrijd voor een lamentabel Juventus maakt de lente niet.