TALEN

In Suriname wordt in zestien talen gesproken. Een groot deel daarvan is heel klein, met slechts enkele honderden mensen die de taal machtig zijn. Veel talen worden alleen door ouderen gesproken. Een overzicht:

Sranan Tongo Verreweg het belangrijkst is de creoolse taal sranan tongo (of: Surinaams), dat bijna iedere Surinamer spreekt. Honderdduizend hebben het als eerste taal. Het is verwant met het Aucaans en het in Sierra Leone gesproken Krio, wat de Afrikaanse oorsprong van de creoolse talen aangeeft.

Mek moy ai. Dit is Surinaams en het betekent, letterlijk vertaald, 'mooie ogen maken'. In werkelijkheid staat de uitdrukking voor 'lonken naar'. Het sranan is een lenige taal. De woordenschat is iets beperkter dan die van de meeste andere talen, maar dat heeft Surinamers uitermate vindingrijk gemaakt om toch tot uitdrukking te brengen wat ze willen.

Het Surinaams, ook wel aangeduid als 'negerengels' is een jonge taal, die halverwege de zeventiende eeuw is ontstaan onder de eerste slaven die uit Afrika naar Suriname werden gebracht. In het sranan tongo zitten Engelse, Portugese en Afrikaanse invloeden, terwijl de taal ook Nederlandse leenwoorden kent.

Het sranan tongo heeft zich in Suriname ontwikkeld tot een lingua franca voor alle bevolkingsgroepen die naast de officiële Nederlandse taal door de meeste Surinamers wordt verstaan en gesproken. Ook Surinamers in Nederland spreken met elkaar veel Surinaams, dat vaak wordt afgewisseld met hele of halve Nederlandse zinnen.

Een kleine woordenlijst: Bakra (blanke Nederlander); Bakrakondre (Nederland), Bemre (Bijlmermeer), Damsko (Amsterdam) Haga, Aga (Den Haag), Porfoto (Rotterdam, letterlijk: bedorven stad.

Creools Overige creoolse talen zijn: Guyaans, met 50.000 sprekers in Suriname en 650.000 in Guyana. Aukaans, met zo'n 18.000 sprekers in het oosten en noordoosten. Saramakkan, met 23.000 sprekers langs de Saramakka- en Surinamerivier. Is gerelateerd aan het Engels. Het dialect, Matawari, heeft relaties met het Portugees. Kwinti, met twee- tot vijfhonderd sprekers langs de Coppenamerivier. Heeft relaties met het Engels.

Carib Dit zijn de indianentalen: Kalihna, met 2.500 sprekers. Kent twee dialecten: het westelijke en het oostelijke. Het laatste, vooral gesproken in Albina, wordt als het meest prestigieuze gezien. Trió, 800 sprekers, voornamelijk in de zuidelijk centrale dorpen Tepoe en Alalapadu. Arawak, met zo'n 700 vooral oudere, sprekers in het noorden. In Guyana, Frans-Guyana en Venezuela zijn nog zo'n 2.000 mensen de taal machtig. Wayana. Deze aan het Trió verwante taal heeft 600 sprekers in Suriname. Akurio, een bijna uitgestorven taal uit het zuidoosten.

Indo-Europees De Europese en West-Aziatische talen: Caraïbisch Hindi. Deze variant van het Indiase Hindi heeft 150.000 sprekers in Suriname, die bijna allemaal Nederlands als tweede taal gebruiken. Nederlands. Slechts zo'n 1.000 Surinamers hebben het Nederlands als eerste taal, maar 100.000 beheersen het als tweede taal. Engels wordt wel aan de kust en aan de grens met Guyana gesproken. In het zakelijk verkeer is de taal in opkomst.

Overig Caraïbisch Javaans met zestigduizend sprekers. Verschilt wezenlijk van het Javaans in Indonesië. Caraïbisch Javaans is gevormd door Javaanse plantagearbeiders die in 1890 naar Suriname werden gebracht. Chinees (Hakka). De helft van de 12.000 Chinezen in Suriname spreekt deze taal. Warao ten slotte is een geïsoleerde taal die slechts enkele indianen in Suriname nog machtig zijn. In Venezuela wonen vijftienduizend mensen die Warao spreken.