Belgische politiek in de ban van 'nieuw, nieuw, nieuw'

Vernieuwingsdrang heeft de Belgische politiek bevangen. Nieuwe partijen staan te dringen, oude zoeken naar oplossingen voor 'de Belgische ziekte'.

BRUSSEL, 15 JAN. Hij wil niet links zijn en niet rechts en hoopt dat de Belgische kiezer zijn partij ziet als “iets nieuws”. Paul Marchal, vader van het ontvoerde en vermoorde meisje An, presenteerde gistermiddag in een cafézaaltje in zijn woonplaats Hasselt de Partij voor Nieuwe Politiek (PNP). Partijvoorzitter is de advocaat van Marchal, die hoopt op een Senaatszetel in juni 1999.

De PNP richt zich op “de mensen in plaats van de structuren”, betoogde Marchal tegenover de massaal aanwezige pers “met bijzondere aandacht voor de zwakkeren in de samenleving”. Inzagerecht, medische begeleiding en een pro deo-advocaat voor slachtoffers van misdrijven behoren tot de concrete voorstellen. Een partijprogramma moet nog worden uitgewerkt.

Marchal, die zich de afgelopen anderhalf jaar heeft opgeworpen als woordvoerder van ouders van vermiste kinderen, zei aanvankelijk geen politieke ambities te koesteren. Maar hij vindt nu dat er in België te weinig is veranderd, sinds de affaire rond de van kindermoord verdachte Marc Dutroux in de zomer van 1996 losbarstte. De kersverse politicus hoopt bij de volgende verkiezingen zo veel stemmen te halen, dat een regeringscoalitie niet om hem heen kan. “Wij willen regeren.”

Ruim 9 procent van de Belgische kiezers zou nu stemmen op een partij uit de 'witte beweging', de proteststroom die in de nasleep van de affaire-Dutroux roept om veranderingen bij justitie en politiek. Dat blijkt uit een opiniepeiling van de kranten Het Laatste Nieuws en La Dernière Heure. Vooral de extreem-rechtse partijen Vlaams Blok en Front National en de 'groene' Agalev en Ecolo zouden kiezers verliezen aan een 'witte partij'. Paul Marchal, die toch vooral wordt beschouwd als slachtoffer en minder als politicus, zou persoonlijk slechts 3,6 procent van de stemmen trekken als aanstaande zondag in België verkiezingen werden gehouden.

De vernieuwingsgolf in de Belgische politiek houdt niet op bij een nieuwe partij. Ook oude partijen willen vernieuwen, in de hoop aansluiting te vinden bij de kritische burgers. Zo is de voorzitter van de Vlaams-nationale Volksunie druk doende een brede beweging op te zetten, ID21 (nieuwe ideeën voor de 21ste eeuw), waarbij iedereen zich kan aansluiten die voor politieke vernieuwing is. Wat hij precies wil vernieuwen is niet duidelijk, evenmin als de verhouding tussen ID21 en de Volksunie.

De Franstalige regeringspartij PSC beloofde deze week bij monde van ondervoorzitter Joëlle Milquet geheel nieuwe christen-democraten in 1999. De mens moet centraal komen te staan, vindt Milquet, de PSC moet gebaseerd zijn op “post-materialistische waarden”. Milquet wil van haar partij een beweging maken: de PSC moet de 'p' van partij schrappen en de 'c' van christelijk openen voor andere godsdiensten en niet-gelovigen. Een vernieuwingspoging van oud-voorzitter Gérard Deprez, die de PSC wilde fuseren met de liberale PRL, ging de partijleiding te ver. Deprez werd afgelopen weekeinde uit de partij gezet.

De Vlaamse liberale oppositiepartij VLD probeert al enige tijd de witte beweging haar kant op te trekken. Voorzitter Guy Verhofstadt wees vorig jaar al op “de Belgische ziekte” en deed voorstellen voor meer directe democratie en veranderingen in het kiesstelsel. Hoe meer bewegingen voor politieke vernieuwing hoe beter, meent Verhofstadt. “Want elk van hen bevestigt de nood aan politieke vernieuwing, zoals de Vlaamse liberalen die voorstaan.”

De Vlaamse regeringspartijen CVP en SP hebben iets minder last van vernieuwingsdrift. De voorzitter van de CVP, Marc van Peel, doet geen moeite zijn kritiek op de vernieuwers te verbergen. “Vol verontwaardiging zullen ze reageren als hen wordt gevraagd naar een programma. Nieuw, nieuw, nieuw, zullen ze roepen of wit, wit, wit”, aldus Van Peel. Tegenover “het bespottelijke beeld van zogenaamde vernieuwing in de politiek” stelde hij de resultaten van het begrotingsbeleid van de regering, die België naar alle waarschijnlijkheid binnen de euro weet te loodsen. Maar ook de CVP moedigt de afdelingen aan mensen te werven uit de nieuwe politieke beweging.

Op de nieuwjaarsreceptie van zijn partij leek de voorzitter van de Vlaamse socialisten, Louis Tobback, gisteravond evenmin onder de indruk van de partij van Paul Marchal. “Het is het recht van iedere burger om aan politiek te doen”, aldus Tobback. Toch heeft ook de SP in de aanloop naar de verkiezingen van volgend jaar een project opgezet ter verdieping van het gedachtegoed en verjonging van het ledenbestand. Met enig leedvermaak constateerde Tobback gisteren dat vooral extreem-rechts en de groenen stemmen zouden verliezen aan de nieuwe witte partij. Eigen schuld, vindt Tobback. Juist deze partijen hebben steeds gezegd dat de huidige politiek niet deugt. “Als je in de lucht spuwt, dan valt de fluim in je aangezicht.”