PeterGaz mikt op pijpleidingproject Zwarte Zee

Gazprom, de Russische energiegigant, beslist komende zomer over een uniek pijpleidingproject dat door Nederlandse technici is ontworpen: een verbinding tussen Rusland en Turkije over de bodem van de Zwarte Zee.

LEIDEN, 13 JAN. PeterGaz, een joint venture van de Heerema Groep in Leiden en het Russische bedrijf Gazprom, verwacht komende zomer bericht uit Moskou over de aanleg van Blue Stream, twee pijpleidingen voor gastransport van Rusland naar Turkije over de bodem van de Zwarte Zee met een lengte van bijna 400 kilometer. Het gaat om een mega-project ter waarde van 2,5 à 3 miljard dollar dat de Russische export een flinke impuls moet geven. Vanaf het jaar 2000 stroomt er 8 miljard kubieke meter aardgas per jaar naar Turkije, daarna komt er een uitbreiding tot 16 miljard kuub en mogelijk tot 24 miljard kuub als er een derde pijpleiding bijkomt.

Blue Stream, door Nederlandse technici van PeterGaz ontworpen, biedt een nieuwe outlet voor Ruslands belangrijkste exportproduct: energie, dat in dollars wordt afgerekend en het land van Jeltsin aan meer deviezen helpt. In de concurrentiestrijd met aardgas en olie uit de Kaspische Zee-regio ligt deze verbinding voorop, want de plannen liggen klaar evenals het afnamecontract ter waarde van 30 miljard dollar tussen Gazprom en de Turkse maatschappij Botas.

Turkije gebruikt het aardgas als brandstof voor een reeks elektriciteitscentrales in de regio Ankara. Maar de pijpleidingenstraat biedt meer mogelijkheden. Ze maakt doorvoer naar de sterk groeiende Europese gasmarkt mogelijk. Bij Gazprom in Moskou wordt ook gedacht aan verlenging van Ankara naar Ceyhan, de haven aan de Middellandse Zee aan de zuidkust van Turkije. Daar kan het gas vloeibaar worden gemaakt en met LNG-tankers naar verder afgelegen bestemmingen worden gebracht.

Het tracé door de Zwarte Zee is volgens directeur Harry van der Heijden van PeterGaz vrijwel zeker omdat Gazprom zich contractueel verplicht heeft in 2000 met de leverantie te beginnen en alternatieve routes duurder en gecompliceerder zijn. “De tijd dringt en er zijn niet veel alternatieven: je zou om de Zwarte Zee heen moeten. Dat is een veel langere afstand en bovendien zijn de Russen dan afhankelijk van medewerking van diverse landen, waar een flinke prijskaart aan hangt, evenals een handvol politieke onzekerheden. Bij een westelijk tracé moet je door de Oekraïne, Moldavië, Roemenië en Bulgarije en aan de oostkant ontmoet je Georgië en mogelijk ook Armenië.”

Gazprom heeft in 1992 samenwerking gezocht met de Heerema Groep in Leiden van Pieter Heerema om te profiteren van de kennis en ervaring die dit bedrijf in huis heeft op het gebied van de bouw en plaatsing van offshore-installaties en olie- en gasleidingen. Dat jaar werd PeterGaz (van Pieter Heerema en Gazprom) opgericht.

“Gazprom heeft nog helemaal geen offshore-productie van olie en gas”, zegt Van der Heijden, “maar dat gaat nu op gang komen. Wij als Heerema Groep hopen van deze samenwerking vruchten te plukken door levering en plaatsing van platforms op zee. We bouwen aan een netwerk van relaties in Rusland en doen kennis op van de geplande energieprojecten. PeterGaz heeft ook al studies verricht voor het transport van aardgas van het grootste Russische gasveld, bij het schiereiland Jamal in Noord-Siberië naar het vasteland.”

Voor de offshore-industrie, ook in Nederland, is Blue Stream een grensverleggend project, aldus de directeur van PeterGaz. Nog nergens ter wereld zijn er in zulk diep water als het midden van de Zwarte Zee - 2.150 meter - transportleidingen voor gas en olie gelegd. Van der Heijden: “Na dit voorbeeld, dat een belangrijke ervaring zal opleveren voor de betrokken bedrijven, zullen ook andere oliemaatschappijen eerder geneigd zijn om dergelijke diepwaterleidingen te leggen.”

De diameter van de pijpen wordt 60 centimeter, de wanddikte van 32 millimeter is een tweede record voor offshore-leidingen. Die dikte is nodig om de enorme druk van het water te kunnen weerstaan. De Russische industrie komt volgens Van der Heijden wegens dit “exotische karakter” van het materiaal waarschijnlijk niet in aanmerking voor een order. Hoogovens maakt dergelijke pijpen niet, de enige Europese ondernemingen die het kunnen zijn het Duitse Europipe en British Steel, die slechts concurrentie van Japanse bedrijven hebben te duchten.

Ook het leggen van de pijpen is zeer specialistisch werk. Op enorme schepen worden lange stukken aan elkaar gelast en een installatie legt de leiding vervolgens in een vrij scherpe bocht neer in de diepte. In een voorselectie heeft PeterGaz twee ondernemingen aangemerkt die dit karwei aankunnen: Allseas in Delft en Saipem in Milaan. Allseas, eigendom van Edward Heerema, is een curieuze kandidaat. Want de vier gebroeders Heerema - Pieter en Edward, Hugo die eigenaar is van nog weer een andere tak van de offshore-industrie: drijvende productie van gas en olie, en Ruurd, hoogleraar Mijnbouw in Delft - liggen al jaren met elkaar overhoop.

In mei doet PeterGaz een gespecificeerd voorstel voor de uitvoering aan de directie van Gazprom die daarna een evaluatie maakt en naar verwachting in de zomer een keuze maakt uit de offertes en het werk aanbesteedt. Van der Heijden kijkt al vooruit naar het volgende mega-project, de pijpleidingstraat bij het schiereiland Jamal. “Persoonlijk heb ik hier ook veel geleerd, eerst als projectmanager en sinds eind 1996 als directeur. De eerste twee pijpleidingen van het offshore-deel daar gaan zo'n 2 miljard dollar kosten en Gazprom wil tot acht leidingen gaan om het gas uit de velden rondom Jamal naar Europa te exporteren. In Wit-Rusland en Polen wordt al hard gebouwd aan de nieuwe verbinding, die om de Oekraïne heenloopt. Een van de bestaande exportleidingen naar Duitsland doorkruist de Oekraïne. In dat land hebben de Russen te veel problemen ontmoet met illegale aftakkingen en wanbetaling. De Oekraïners hebben zelfs gedreigd de leiding tijdelijk af te sluiten, als instrument voor politieke druk op Rusland.”

Jamal, een gebied dat bijna zo groot is als het Verenigd Koninkrijk, kent heel eigen problemen voor de industrie. “Je kunt er in de zomer als de bevroren bodem in een moeras verandert, niet werken. En je moet goed oppassen dat je onder de permafrost geen watermeer creëert. Dat gevaar dreigt omdat het aardgas een hoge temperatuur heeft. Zo'n waterbel zou de stabiliteit van de grond sterk verminderen.”

De Russen laten zich daar niet door afschrikken en werken hard aan technische oplossingen. Van der Heijden: “De pioniers die daar bezig zijn produceren al mondjesmaat gas voor eigen verwarming in noodgebouwen. Men is druk bezig met de winning en het opspuiten van zand, er worden spoorwegen en wegen over grote afstanden aangelegd. Een fascinerend gezicht.”