Geen beurs, geen claim

Bij warm weer stijgt de koers van Heineken, bij strenge kou winnen de aandelen van Shell en bij storingen is de effectenbeurs niet aansprakelijk voor schade bij beleggers. Allemaal typische beursfolklore: ergens zit er een kern van waarheid in, maar wie erop vertrouwt doet zichzelf tekort.

Maandag zorgde de turbulentie op de financiële markten maar voor weinig opwinding in Amsterdam: de markt lag een uur of vijf plat door een computerstoring. Goed getimed voor het legertje particuliere beleggers: wie in verleiding kwam om zijn effecten in paniek te verkopen, kon het simpelweg niet. Tijd voor een vette claim voor handelaren of beleggers die een slaatje wilden slaan uit een verwachte koersdaling? Of voor de professionele beurshandel? Een groot handelshuis als Van der Moolen maakte vorig jaar 100 miljoen gulden nettowinst, ofwel vier ton netto per dag. De beursorganisatie AEX zal zich bij voorbaat verzetten tegen aansprakelijkheidsstelling - overmacht. Dat woord valt onmiddellijk als een particuliere onderneming met een (semi-)publieke taak wordt getroffen. Het Utrechtse elektriciteitsbedrijf gebruikte het ook na de stroomstoring die Utrecht vorig jaar langdurig lamlegde. Nee, kregen de 450.000 klanten te horen, schadevergoeding zit er niet in.

Falende stroomvoorziening is een heet hangijzer. Nutsbedrijven proberen schadeclaims doorgaans bij voorbaat te ontmoedigen: overmacht. Deze verdedigingslinie houdt tegenwoordig echter geen stand meer. De Consumentenbond is er al eens in geslaagd bij de Hoge Raad een principiële uitspraak uit het vuur te slepen dat een leverancier van elektriciteit, water of gas niet zomaar in zijn leveringsvoorwaarden elke aansprakelijkheid kan uitsluiten voor het niet leveren van diensten.

Over computerstoringen en -vertragingen op de Amsterdamse effectenbeurs bestaat een vergelijkbare uitspraak van de Klachtencommissie Effectenbedrijf, waar particuliere beleggers hun nood kunnen klagen. De commissie heeft al eens klachten behandeld tegen banken over een falend handelssysteem. Beursorders werden door de enorme animo onder beleggers met grote vertraging uitgevoerd. Nee, zeiden de banken tegen de klagers, u moet bij de Vereniging voor de Effectenhandel zijn, die organiseert de beurshandel. Tuttut, niet zo snel, maakte de klachtencommissie duidelijk. De effectenbeurs is een gezamelijke verantwoordelijkheid van de banken. Als het fout gaat, kan de belegger zich dan ook gewoon bij zijn bank beklagen.

De eerste belegger, een klant van ABN Amro, heeft zich naar aanleiding van de handelsonderbreking van maandag al gemeld bij zijn bank. Met het vriendelijke verzoek de claim door te leiden naar de AEX, het bedrijf dat sinds een jaar de beurs organiseert.

De Vereniging van Effectenbezitters (VEB), die tussen tien en vijfien klachten van leden heeft gekregen, ziet geen aanleiding actie te ondernemen. “Vorig jaar zijn er ook al eens twee gevallen geweest waarin niet gehandeld kon worden”, zegt directeur drs. P. de Vries van de VEB. “Dit is een soort bedrijfsrisico. Mij is geen informatie bekend dat het verwijtbaar handelen is van de kant van de AEX.” Bovendien gaat er in het buitenland op de effectenbeurzen ook wel eens wat fout, weet De Vries. “Kennelijk het risico van het vak.”

Het bedrijf AEX heeft ervaring met schadeclaims. De leverancier van het nieuwe, half mislukte handelssysteem op de Optiebeurs kwam er twee jaar geleden af zonder claim. De beurs kreeg korting op de rest van de aanneemsom.

En als schadeclaims verpakte effecten zijn eveneens welkom. Een claim tegen de Nederlandse Staat en de oude beursvereniging staat al genoteerd aan het Damrak. De notering van toekomstige schadeclaims van handelaren die door justitie zijn aangehouden in de beursfraude is aangekondigd.

De kans dat professionele handelaren de AEX met een schadeclaim zullen bestoken is overigens gering. De AEX is kapitaalkrachtig genoeg, maar een geslaagde claim komt dicht bij een vestzak-broekzak transactie. Het geld dat de beurshandelaren krijgen gaat ten koste van de winst van de AEX voor zijn aandeelhouders. Onder hen zijn alle professionele handelshuizen en banken.