N-Zeeland: wegen commercieel gedreven

Nieuw Zeeland wil al zijn wegen op commerciële basis laten exploiteren door regionale bedrijven. Gebruikers zullen voor het gebruik een door de markt bepaalde prijs moeten gaan betalen. Premier Jenny Shipley wil de knoop binnen luttele maanden doorhakken.

WELLINGTON, 13 JAN. Vier regionale bedrijven moeten op commerciële basis alle wegen in Nieuw Zeeland gaan exploiteren. Gebruikers moeten daarvoor een door de markt bepaalde prijs betalen door onder meer regionale brandstofheffingen en elektronische tol in de grote steden Auckland en Wellington. De aanleg en het beheer van wegen door de centrale overheid en gemeenten moet worden beëindigd, waardoor gemeentelijke belastingen omlaag kunnen. De voordelen: een wegennet dat

aan de eisen van de gebruikers voldoet, grotere nationale efficiency, juiste prijssignalen en toenemende keuze voor gebruikers. Dat zijn de opvallende plannen die onlangs werden gepresenteerd door de

Roading Advisory Group die de toenmalige transportminister Jenny Shipley in mei van dit jaar in leven riep. Shipley, een van de meest rechtse bewindslieden van de voormalige regering van premier Jim Bolger is inmiddels zelf leider van de Nationale Partij en premier. Nieuw Zeeland heeft internationale aandacht getrokken met een door het marktdenken gekenmerkte economische revolutie. De vaart leek daar vorig

jaar enigszins uit te raken, toen Nationale Partij-leider Bolger na de verkiezingen werd gedwongen een coalitie te sluiten met de centrumpartij New Sealand First. De leider van die partij, Winston Peters, heeft Shipley echter knarsetandend als premier aanvaard. Shipley, bijgenaamd 'de geparfumeerde bulldozer', lijkt gedecideerd van

plan om de marktrevolutie in haar land energiek aan een nieuwe ronde te

onderwerpen. “De regering ondersteunt het principe van een commerciëlere aanpak van het beheer en de financiering van de wegen in Nieuw Zeeland”, aldus de nieuwe regeringsleider. Volgens Shipley zullen de aandelen van de wegenbedrijven in handen komen van regering en gemeenten en zal het wegennet niet worden geprivatiseerd. De Roading Advisory Group ziet de wegeninfrastructuur niet als wezenlijk verschillend van havens en spoorwegen die in Nieuw Zeeland inmiddels beiden geprivatiseerd zijn. De voorzitter van de groep, Jim McLay, zegt

dat Nieuw Zeeland op transportgebied een trotse geschiedenis van innovatie heeft. “Er is geen enkele reden waarom we ook geen leidinggevende positie kunnen innemen op het terrein van wegenhervormingen.” Nieuw Zeeland heeft een wegennet van 91.000 kilometer lengte met een geschatte waarde van 23 miljard Nieuw-Zeelandse dollar (27 miljard gulden). Het nationale hoofdwegennet van 10.000 kilometer is de verantwoordelijkheid van de nationale regering, de rest van de wegen wordt aangelegd en onderhouden door de 75 gemeenten van het land. Veertig procent van alle wegen is onverhard. Volgens de adviesgroep zijn de huidige gemeentelijke belastingen op onroerend goed ongeschikt om wegenaanleg en -onderhoud te bekostigen. De groep zegt dat weggebruikers thans niet de werkelijke kosten van de wegen betalen en dat onroerend goed-eigenaren weggebruikers subsidiëren. In Nieuw-Zeeland komen de gemeentelijke inkomsten voor het grootste deel uit gemeentelijke belastingen op onroerend goed. De adviesgroep vindt ook dat commerciële weggebruikers geen mogelijkheden hebben om met wegenaanbieders over hun producten te kunnen onderhandelen. De groep meent dat de centrale en gemeentelijke overheden vooral op de korte termijn gerichte en politieke besluiten nemen, die lang niet altijd overeenkomen met de werkelijke vraag van weggebruikers. In het rapport van de groep staat dat nieuwe technologie het in de toekomst eenvoudiger zal maken om de gebruiker nauwkeurig de kosten van

het weggebruik in rekening te brengen. Hogere prijzen voor het gebruik van drukke wegen in drukke periodes zal een deel van de verkeersstroom kunnen afleiden naar (iets) rustiger periodes. Alleen al in Auckland zou daardoor in de komende twintig jaar 2 miljard Nieuw-Zeelandse dollar aan wegenaanleg kunnen worden bespaard, zo heeft de Auckland Regional Council voorgerekend. Zulke ideeën zijn in de verkeersplanologie natuurlijk niet nieuw, maar de adviesgroep meent dat de prikkel om zulke technologie in te voeren voor commercieel opererende bedrijven veel groter zal zijn. De adviesgroep stelt vast dat de wegenbedrijven zich zullen moeten houden aan de bepalingen van de Nieuw-Zeelandse ruimtelijke ordeningswetten. Deze wetten hebben echter geen invloed op het gebruik van bestaande wegen en regelen alleen de aanleg van nieuwe. De adviesgroep zegt dat andere milieueffecten, zoals uitlaatgassen en CO2-uitstoot, moeten worden onderzocht en eventueel aan nieuwe regels moeten worden onderworpen, waaraan de wegenbedrijven zich dan ook moeten houden. De regering lijkt van plan de radicale plannen pijlsnel te willen invoeren. De inspraakronde zal in februari al sluiten, zo meldde transportminister Maurice Williamson. Dat betekent dat veel Nieuw-Zeelanders hun bezwaren op het strand moeten formuleren want de kerstdagen en de maand januari staan in hun land synoniem met de zomervakantie. Williamson zei dat de regering in april beslissingen zal

nemen, die in juni door wetswijzigingen zullen worden bekrachtigd. Vooral op het platteland zullen de plannen grote gevolgen hebben voor de Nieuw-Zeelandse gemeenten. In de vaak lege en uitgestrekte landelijke gemeenten wordt soms tachtig procent van de gemeentelijke begroting aan

wegen besteed. Het bestaansrecht van zulke gemeenten staat met de nieuwe plannen op de tocht, zo erkent de adviesgroep.