Bolkestein roept 'radicale chic' ter verantwoording

In Amsterdam werd gisteravond gedebatteerd over het boek van VVD-leider F. Bolkestein Onverwerkt verleden, dat gaat over het communisme.

AMSTERDAM, 13 JAN. Onlangs deed VVD-leider Bolkestein stof opwaaien toen hij D66-staatssecretaris Tommel van Volkshuisvesting een “politiek onbenul” noemde omdat die vice-voorzitter was geweest van de Vereniging Nederland-DDR. Tommels naam komt in het register van Bolkesteins nieuwe boek over het communisme, Onverwerkt verleden, niet voor. Maar in zijn inleiding gisteravond in het Amsterdamse Paradiso verwees Bolkestein wel impliciet naar het relletje. “Gesteld dat sommigen tijdens het regime van Franco een Vereniging Nederland-Spanje hadden opgericht en Franco een gelukstelegram hadden gestuurd? Hadden wij die mensen niet voor een stelletje politieke onbenullen gehouden?”

Eerder deed Bolkestein al van zich horen over dit onderwerp. In een interview met het weekblad Nieuwe Revu in juni 1995 zei Bolkestein dat naar zijn mening de meelopers van de NSB meer verantwoording voor hun daden hebben moeten afleggen dan de voormannen van de CPN.

De vraag waarom zoveel intellectuelen zich in de jaren zeventig aangetrokken voelden tot de CPN, is volgens Bolkestein nog altijd niet afdoende beantwoord. Volgens hem speelde “radicale chic”, zoals de Amerikaanse schrijver Tom Wolfe het noemde, een rol. “Intellectuelen blijken buitengewoon modegevoelig. Links zijn was chic, radicaal links zijn was nog chiquer.” Later voegde hij daaraan toe: “Ik voor mij zeg: weg met de radicale chic; leve de bourgeoisie!”

NRC Handelsblad-redacteur Elsbeth Etty, in de jaren zeventig lid van de CPN en redacteur van De Waarheid, voelde zich niet aangesproken. “Ik had helemaal geen hang naar een systeem, laat staan naar een misdadig systeem. Het was eerder een ondoordachte en primitieve vorm van protest tegen de VVD en consorten.” Bolkestein: “Maar dan kon je toch ook lid worden van de PvdA, die was ook tegen de VVD.”

Ondanks haar bezwaren wilde Etty best verantwoording afleggen. “Ik ben gek op het afleggen van verantwoording. Ik heb dat Bolkestein nooit zien doen. Waarom werd hij eigenlijk lid van een partij die in een Nederlandse regering zat die lid van de NAVO wilde blijven toen daar het fascistische Portugal lid van was? Misschien kan Bolkestein verantwoording afleggen over hoe hij dat met zijn geweten in overeenstemming brengt?”, aldus Etty. Ze kreeg applaus van de zaal, waar meer ex-communisten en sympathisanten aanwezig waren dan VVD-stemmers. Bolkesteins antwoord: “Als volksvertegenwoordiger leg ik voortdurend verantwoording af. En waarom ik voorstander ben van de NAVO? Omdat dat de enige vredesbeweging is die die naam waard is.”

Iedereen begon iedereen ter verantwoording te roepen. Had M.C. Brands, hoogleraar nieuwe geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en medestander van Bolkestein in het debat, eigenlijk ooit verantwoording afgelegd voor het feit dat hij in 1970 in een recensie de kant van de oplichter Weinreb koos? Was Bolkestein geen 'lid' geweest van Shell? Kon Bolkestein ook even uitleggen waarom zijn partij de apartheid niet feller had bestreden en waarom hij de apartheid “een detail in de geschiedenis” noemt in zijn boek? Dat bleek Bolkestein helemaal niet geschreven te hebben. Bolkestein: “Als buitenlandwoordvoerder van mijn partij heb ik het apartheidsregime altijd veroordeeld. Dat kunt u opzoeken in de handelingen.”

De ex-communisten waren het onderling niet altijd eens. Volgens Etty zouden nooit zoveel studenten lid zijn geworden van de CPN in de jaren zeventig als de CPN niet openlijk afstand had genomen van het Sovjet-regime. Meindert Fennema, docent politieke theorie aan de Universiteit van Amsterdam, bracht daar tegen in: “We werden lid van een partij die de Sovjet-Unie niet stalinistisch genoeg vond.” Etty: “Als dat de reden is waarom jij lid geworden bent, dan vind ik jou de grootste politieke onbenul van deze avond.”

Tot slot haalde gespreksleider Pieter Broertjes, hoofdredacteur van de Volkskrant, een interview van Bolkestein aan met de Hongaarse schrijver György Konrad. Die zegt daarin dat een succesvol schrijver geen succesvol politicus kan zijn. Waarvoor zou Bolkestein kiezen, met de verkiezingen in het vooruitzicht? Bolkestein: “Dan hoop ik dat Mai Spijkers (zijn uitgever, red.) aan mijn boek geen droog brood verdient.”