Sonia Gandhi is laatste hoop Congrespartij

Sonia Gandhi, weduwe van oud-premier Rajiv Gandhi, heeft gisteren haar eerste toespraak gehouden ten bate van de verkiezingscampagne van de Indiase Congrespartij. Een lid van de Nehru-Gandhi-dynastie zou de enige zijn die de Congrespartij voor een nieuwe nederlaag zou kunnen behoeden.

NEW DELHI, 12 JAN. Na enkele maanden van speculaties over haar mogelijke politieke toekomst heeft Sonia Gandhi gisteren haar zorgvuldig gekoesterde privéleven - tijdelijk- opgegeven. In de Zuid-Indiase plaats Sriperumbudur stapte de weduwe van oud-premier Rajiv Gandhi in de volle publiciteit tijdens haar eerste verkiezingstoespraak voor de zwalkende Congrespartij, ooit het machtigste bolwerk van de Indiase politiek.

Dat de 51-jarige Sonia, met dochter Priyanka aan haar zijde, haar campagne voor de partij begon in Sriperumbudur, vijftig kilometer ten zuiden van Madras, is geen toeval. Met veel gevoel voor dramatiek en sentiment had Sonia besloten haar eerste toespraak te houden op honderd meter afstand van de plek waar haar man in 1991 bij een bomaanslag door een zelfmoordenares om het leven kwam. Hoewel ze haar dertig minuten durende toespraak aanhief met de Tamil-woorden “Sahodharar, sahodharigal” (broeders, zusters) sprak ze verder in het Engels - Sonia spreekt vloeiend Hindi, maar geen Tamil, de grootste taal in het zuiden van het land. Ze begon haar toespraak, voor een tegenvallend aantal van 10.000 belangstellenden, met een eerbetoon aan haar overleden echtgenoot. “Ik sta vandaag op de grond die is doordrenkt met het bloed van mijn man die overleed als martelaar voor de eenheid van dit land”, zei zij.

Vanuit de Congrespartij is grote druk uitgeoefend op Sonia Gandhi om een actieve rol te aanvaarden in de campagne voor de vervroegde parlementsverkiezingen in februari en maart. De partij - geleid door de controversiële Sitaram Kesri die verantwoordelijk was voor de val van het kabinet van premier I.K. Gujral, eind november - verkeert in grote moeilijkheden. De verkiezingen in 1996 leverden de grootste nederlaag uit de geschiedenis op. Ook in de aanloop naar de komende verkiezingen staat de partij er slecht voor. In december zegden vrijwel dagelijks partijleden hun lidmaatschap op en vertrokken naar andere partijen.

Volgens vele wanhopige aanhangers is een lid van de Nehru-Gandhi-dynastie - weliswaar aangetrouwd en van Italiaanse komaf - de enige die de totale ineenstorting van de Congrespartij kan tegenhouden. Behalve Rajiv waren ook zijn moeder Indira en zijn grootvader Jawaharlal Nehru premier van India. De Nehru-familie bekleedde het ambt 38 van de 50 jaar sinds de onafhankelijkheid van de Britten in 1947.

Typerend voor de wanhoop binnen de Congrespartij is dat Sonia Gandhi gisteren carte blanche had gekregen. Niemand in de partijleiding was vooraf op de hoogte van de inhoud van haar toespraak. Daarin herhaalde Sonia dat zij niets voelt voor een actieve politieke rol. Zij zal tot aan de verkiezingen bijna dagelijks toespraken houden in het hele land, maar niet meer dan dat.

Veel Indiërs twijfelen eraan of Sonia Gandhi het charisma van de Nehru-dynastie nieuw leven kan inblazen, alleen al omdat zij uit Milaan afkomstig is. Een aantal nationalistische partijen heeft de Congrespartij gekritiseerd omdat zij een 'buitenlander' zo'n belangrijke rol geeft. Sonia zelf probeerde die kritiek gisteren te weerleggen. “Toen ik dertig jaar geleden in de familie werd opgenomen, werd ik een deel van India. Mijn liefde voor dit land brengt mij hier. Ik ben hier niet om de politiek in te gaan, maar om mijn zorgen over de toekomst van India te uiten.” Sonia zei dat de Congrespartij de enige partij is die voor een stabiele regering kan zorgen, al voegde ze eraan toe dat zij zich bewust is van de tekortkomingen van de partij.

Sonia vervolgde dat zij de laatste jaren is gepijnigd door het “cynisme” in India dat telkens weer leidt tot “zinloos geweld tussen mensen op grond van religie, kaste of afkomst.” Vrijwel dagelijks komen in verschillende Indiase deelstaten burgers en militairen om het leven bij religieuze confrontaties of aanslagen door afscheidingsbewegingen of privélegers van hoge en lage kasten. “De stem van mijn man mag tot zwijgen zijn gebracht, maar hetgeen waar hij voor stond, is nog steeds springlevend. Helaas wordt het India van zijn dromen steeds meer bedreigd”, zei ze. “De bevolking heeft eerste levensbehoeften nodig. De mensen willen onderwijs voor hun kinderen, werk voor jongeren, huizen om in te leven, elektriciteit en schoon water.”

Een aantal dagbladen beschreef haar eerste publieke optreden met respect. “Sonia Gandhi pakte langzaam de draad op van de Nehru-Gandhi dynastie, in een toespraak waarin zij alles in de juiste proporties neerzette: emotionele terugblikken, de opoffering van Indira en Rajiv en de moeizame weg van de Congrespartij”, schreef de Hindustan Times vanochtend. The Statesman schreef enigszins cynisch dat Sonia de sentimenten die kleven aan de plaats van de aanslag op Rajiv “ten volle had uitgebuit.”