Overheid faalt bij handhaving regels

Een speciale commissie heeft zich gebogen over de handhaving van regels. Vooral op het terrein van de Europese regels, milieuwetten, arbeidsomstandigheden en onderwijs schiet de controle tekort. DEN HAAG, 12 JAN. Overheden werken onvoldoende samen bij de handhaving van regels. Bovendien erkennen diverse instanties niet het belang van handhaving en laat hun professionaliteit te wensen over. Dit concludeert de commissie-Michiels in het rapport 'Handhaven op niveau' dat vanmiddag is aangeboden aan minister Sorgdrager (Justitie).

De commissie staat onder leiding van hoogleraar staats- en bestuursrecht F. Michiels van de Vrije Universiteit in Amsterdam. In het rapport concluderen de leden van de commissie dat met name het toezicht van de overheid op subsidies van de Europese Unie, vliegtuiglawaai, afvalstoffen, bouwvergunningen, arbeidsomstandigheden en de leerplichtwet tekortschiet.

De commissie noemt het voorbeeld van de naleving van de Arbowet. Daarop is weinig toezicht, aldus het rapport. Als de arbeidsinspectie een bedrijf wel aanspreekt, volgt er vaak geen sanctie. Dat gebeurt alleen in extreme gevallen. Een ander voorbeeld is het illegaal kamperen. Dat wordt zeer verschillend gecontroleerd. Ook de boetes lopen per regio sterk uiteen.

Constateert de overheid een overtreding, dan volgt lang niet altijd een sanctie, aldus de commissie-Michiels. De meeste overtredingen worden al voor het opleggen van een sanctie beëindigd - en daar blijft het dan veelal bij. Legt een overheidsinstantie wel een sanctie op, dan wordt deze meestal niet uitgevoerd, zo schrijft de commissie. De overheden zouden wel voldoende bevoegdheden hebben om regels te handhaven, maar die bevoegdheden zouden te weinig worden gebruikt en gebrekkig op elkaar worden afgestemd.

De samenwerking tussen justitiële en bestuurlijke overheidsorganen noemt de commissie nog volstrekt onvoldoende. Dat zou komen door hun verschillende uitgangspunten. Politie en justitie opereren repressief, de gemeente wil slechts afbraak van een schuurtje dat de burger zonder vergunning toch heeft gebouwd. Maar extra bevoegdheden voor gemeenten, bijvoorbeeld om meer boetes uit te delen, mogen de gang naar de strafrechter niet onmogelijk maken, staat in het rapport.

Het rapport 'Handhaven op niveau' is een vervolg op de commissie-Korthals Altes. Deze boog zich onder meer over het beroep dat burgers tegen regels en procedures kunnen aanspannen - sommigen vinden dat de burger te vaak in beroep kan. De commissie-Korthals Altes opperde daarop om bijvoorbeeld een opgelegde dwangom al vóór uitvoering door de rechter te laten toetsen. Dit is onnodig, concludeert de commissie-Michiels in haar vandaag gepubliceerde rapport.

De commissie pleit verder voor een wetswijziging om vervolging van overheden mogelijk te maken. Zij maakt daarbij geen onderscheid tussen de centrale overheid en lagere openbare lichamen. De commissie gaat daarin verder dan de Hoge Raad, die in het onlangs gewezen Pikmeer-2 arrest de mogelijkheid van strafrechtelijk optreden beperkte tot lagere overheden en dan alleen nog op die terreinen waar het openbaar bestuur geen exclusieve bevoegdheden heeft.