MiloviEÉc' grijpt naar zijn laatste wapen

De Joegoslavische president MiloviEÉc wil verhinderen dat donderdag zijn criticus Milo DjukanoviEÉc president wordt van de deelstaat Montenegro. Hij grijpt nu terug naar het wapen van de massademonstratie - het wapen dat hem ooit de macht opleverde, maar uiteindelijk leidde tot desintegratie en oorlog.

ROTTERDAM, 12 JAN. Momir BulatoviEÉc, president van Montenegro en vriend en beschermeling van MiloviEÉc, geeft niet op. In oktober werd hij bij de Montenegrijnse presidentsverkiezingen verslagen door zijn uitdager, de 35-jarige premier Milo DjukanoviEÉc, een pro-Westerse hervormer en een fel criticus van MiloviEÉc. DjukanoviEÉc' zege was een nipte: het verschil bedroeg 5.488 stemmen op een totaal van 344.000. Hoewel de verkiezingen door internationale waarnemers als eerlijk en vrij werden bestempeld, heeft BulatoviEÉc sindsdien getracht de uitslag ongeldig te laten verklaren omdat de aanhang van DjukanoviEÉc fraude zou hebben gepleegd. Tussen de eerste en de tweede ronde van de verkiezingen zouden de kieslijsten zijn aangevuld met niet-bestaande - want overleden of buitenlandse - kiezers.

Aanvankelijk probeerde BulatoviEÉc het met betogingen: dag in, dag uit demonstreerde zijn aanhang in de hoofdstad Podgorica en in de andere steden van Montenegro. Toen dat geen resultaat opleverde en ook het Montenegrijnse parlement BulatoviEÉc geen gelijk gaf, probeerde de verliezer de uitslag langs juridische weg ongeldig te laten verklaren. Dat leverde hem wel een reeks gunstige uitspraken op van federale Joegoslavische instanties. De laatste, van het Federale Hof in Belgrado, stelde dat op de kieslijsten 35 Montenegrijnen voorkwamen die geen Joegoslavisch staatsburger waren of die waren overleden. Het Hof sommeerde het Opperste Gerechtshof in Podgorica de verkiezingen alsnog ongeldig te verklaren. Maar daar piekert men in Podgorica niet over.

Zo lijkt niets DjukanoviEÉc nog in de weg te staan: hij wordt donderdag in de historische hoofdstad tinje geïnstalleerd als opvolger van BulatoviEÉc. Dan heeft Montenegro een president die MiloviEÉc beschouwt als de man die verantwoordelijk is voor het isolement van Joegoslavië in de wereld en die Montenegro voor die wereld wil opengooien.

Maar MiloviEÉc - zoals zo vaak down but not out - heeft altijd nog wapens achter de hand. Hij heeft er al heel wat ingezet: zo heeft hij Montenegro onderworpen aan een stiekeme economische boycot en worden DjukanoviEÉc en zijn aanhangers elke dag onderworpen aan een spervuur van woeste beledigingen, verdachtmakingen en beschuldigingen in de door MiloviEÉc gecontroleerde Servische media.

Op de valreep grijpt MiloviEÉc naar het ultieme wapen. Sinds twee weken worden overal in Servië en Vojvodina aanhangers van de president geronseld om tegen betaling vanaf vandaag in Montenegro met dagelijkse massademonstraties te verhinderen dat DjukanoviEÉc wordt geïnstalleerd of om hem, àls hij wordt beëdigd, zo snel mogelijk uit zijn ambt te verdrijven. De geheime recrutering gaat gepaard met een vloed van geruchten over wapensmokkel uit Albanië naar aanhangers van BulatoviEÉc. “Podgorica bevindt zich in een angstpsychose”, zo meldde eind vorige week een Kroatische televisieverslaggever.

Het middel van de straatdemonstratie is het wapen dat Slobodan MiloviEÉc tien jaar geleden de controle over de Joegoslavische federatie opleverde: met dagenlange massabetogingen, de omsingeling en belegering van deelstaatparlementen en regeringsgebouwen en de fysieke intimidatie van tegenstanders slaagde zijn opgehitste aanhang er in 1988 in de zittende regimes in Vojvodina, Kosovo en Montenegro ten val te brengen en te vervangen door aanhangers van MiloviEÉc. De omwenteling kreeg de bijnaam 'yoghurt-revolutie', om de yoghurt waarmee in de Vojvodijnse hoofdstad Novi Sad betogers MiloviEÉc' tegenstanders bekogelden.

Een gevolg van die yoghurt-revolutie: MiloviEÉc kreeg de controle in handen over het Joegoslavische staatspresidium. Een ander gevolg: de yoghurt-revolutie werd het begin van het gewelddadige eind van Joegoslavië: het gemak waarmee MiloviEÉc oprukte joeg de gealarmeerde nationalisten in Slovenië en Kroatië in de gordijnen en bracht hen er uiteindelijk toe zich van Joegoslavië af te scheiden. Zo leidde de yoghurt-revolutie uiteindelijk tot de desintegratie van de federatie en drie oorlogen op rij, in Slovenië, in Kroatië en in Bosnië.

Het wapen is riskant. Het kan in Montenegro tot geweld leiden, want veel van BulatoviEÉc' aanhangers zullen wapens dragen. Het kan wellicht zelfs tot een burgeroorlog in Montenegro leiden - een scenario waarop oppositieleider Kilibarda al heeft gespeculeerd: “Als de Montenegrijnen zo diep zakken dat ze elkaar om Momir BulatoviEÉc doodslaan, zijn ze geen vijf Turkse para's waard.” MiloviEÉc' en BulatoviEÉc' wapen leidt zeker tot een radicalisering van MiloviEÉc' critici in Montenegro, die bij monde van de Montenegrijnse parlementsvoorzitter al hebben gedreigd met een referendum over een Montenegrijnse onafhankelijkheidsverklaring.

Het kan aldus in de meest vergaande scenario's leiden tot een tweede desintegratie van Joegoslavië - en tot een nieuwe oorlog op de Balkan, met alle risico's van een uitbreiding naar probleemgebieden als Kosovo en Macedonië vandien. En hoe dan ook zal het initiatief van MiloviEÉc het buitenland weer tegen hem in de gordijnen jagen.

Het hoeft niet tot al die consequenties te leiden - de Montenegrijnse politie, op de hand van DjukanoviEÉc, zal proberen de pro-BulatoviEÉc-betogers aan de grens met Servië tegen te houden, hun auto's en bussen te doorzoeken en wapens in beslag te nemen. Bovendien kan MiloviEÉc met zijn plannetjes in Montenegro niet rekenen op de steun van het Joegoslavische leger: stafchef Momlo PeriEÉc heeft DjukanoviEÉc met nieuwjaar een hartelijke wens gestuurd en zal donderdag in tinje de installatie van de nieuwe president bijwonen en de federale minister van Defensie - hoewel Montenegrijn en op de hand van BulatoviEÉc - heeft het afgelopen weekeinde met zoveel woorden de neutraliteit van het leger bevestigd.

Dat MiloviEÉc, alle risico's ten spijt, toch naar het radicale wapen van de massademonstratie grijpt, tekent zijn vastbeslotenheid te verhinderen dat DjukanoviEÉc aan de macht komt. MiloviEÉc is er in december pas bij een vierde poging met veel kunst en vliegwerk in geslaagd bij de Servische presidentsverkiezingen een beschermeling aan winst te helpen. DjukanoviEÉc wordt als president van Montenegro een doorn in de lende van de Joegoslavische leider. Méér dan een doorn zelfs: MiloviEÉc is zeer gebrand op een verruiming van zijn bevoegdheden als president van Joegoslavië maar krijgt die niet door het verzet van de Montenegrijnen. Die ruimere bevoegdheden - beter: de absolute politieke macht in Joegoslavië - zijn Slobodan MiloviEÉc wel wat onrust in Montenegro waard, zelfs met het risico van bloedvergieten of zelfs oorlog. In die zin is er nogal wat déjà vu in het land van Slobodan MiloviEÉc.