'Doorsnee D66'er - geen vrouw - zoekt kiezers'; Democratie bij D66: twee kiezers voor elke kandidaat

Bij D66 bepalen de leden zelf wie zij kandidaat willen stellen voor de Tweede Kamer. Zaterdag hielden de kandidaten een presentatie.

EINDHOVEN, 12 JAN. Hoe vaak Dick Teegelaar al geprobeerd heeft Kamerlid te worden weet hij zelf niet meer. “Ik doe altijd mee, al sinds 1976”, zegt de 56-jarige Rotterdammer over de kandidaatstelling bij D66. Terwijl de PvdA de selectie van verkiezingskandidaten heeft uitbesteed aan een commissie en het CDA de kwestie heeft overgelaten aan het bestuur, worden bij D66 de kandidaat-Kamerleden aangewezen door de leden zelf.

“Geboren en getogen Rotterdammer, gewoon doorsnee, geen bijzondere kenmerken als aanbeveling”, zo prijst Teegelaar zichzelf aan in het kandidatenboek waar alle potentiële D66-parlementariërs zijn samengebracht. “Dus geen vrouw, geen jongere, geen gehandicapte, geen student, geen bijstandsgerechtigde. Niet bejaard, geen allochtoon, niets van dit alles. Wij, mijn vrouw en de jongens, wij hebben het gewoon goed.”

Voormalig gemeenteraadslid Teegelaar is een van de 42 kandidaten die zich zaterdag aan hun partijgenoten presenteerden in de Aristo-zalen in Eindhoven. Teegelaar debatteerde er zij aan zij met bekende Kamerleden als Van Boxtel en Dittrich, die zich aan dezelfde interne voorverkiezingen moeten onderwerpen. Tijdens een soort debatwedstrijden verdedigden zij stellingen als: 'De regering moet Suriname behandelen als een willekeurig Zuid-Amerikaans land.' In discussies met het publiek gaven zij hun mening over actuele kwesties als de straffen in de zaak-Tjoelker.

De presentaties moeten de leden van D66 helpen uiterlijk 23 januari een stembiljet in te vullen waarmee zij de eerste kandidaat van hun keuze twintig punten kunnen geven, de tweede negentien enzoverder. Het totale aantal punten bepaalt iemands plaats op de definitieve kandidatenlijst. De kandidaten die bij de eerste tien eindigen kunnen zich beschikbaar stellen als lijsttrekker, waarover apart op een congres half februari wordt gestemd.

Vier jaar geleden hebben bij deze voorverkiezingen 4.173 van de toen 15.000 D66'ers hun stem uitgebracht op in totaal 82 kandidaten. Nu zijn er 88 kandidaten. D66 heeft in de Kamer 24 zetels en staat in de peilingen op een verlies van tien. Het wordt dus dringen en dat heeft de 27-jarige Dennis Hesseling aangezet tot bijzondere activiteit. De voormalige voorzitter van de Jonge Democraten heeft alle partijafdelingen aangeschreven met het aanbod zijn kandidatuur persoonlijk te komen toelichten. Hij houdt nu elke avond een spreekbeurt.

En hij heeft een map. 'Uw congrespapieren deze map in, Dennis Hesseling de Kamer in', zo luidt de tekst op een handige, lege map die hij uitdeelde op een recent partijcongres in Emmen. “Op congressen worden doorgaans veel papieren uitgedeeld maar geen mappen. Ik stond bij de ingang en de hele dag liep iedereen met zijn papieren in mijn map.” Het drukwerk, waarop ook zijn portret en een korte levensschets te zien zijn, heeft Hesseling duizend gulden gekost. “Ik zie het als een investering.”

Om de leden bij hun keuze te helpen heeft D66 een stemadviescommissie ingesteld, onder leiding van oud-fractievoorzitter Maarten Engwirda. De beschikbare kandidaten zijn door deze commissie eind vorig jaar al op rangorde in groepen ingedeeld. “Maar de leden van D66 laten zich niet zomaar leiden”, bracht Kamerlid Nicky van 't Riet zaterdag in herinnering. Vier jaar geleden werd zij in de schriftelijke stemming, dwars tegen het advies van de commissie in, hoog op de lijst gezet. Deze keer heeft ze opnieuw weinig vertrouwen van de adviescommissie gekregen en ze hoopt op een herhaling. Beoogd lijsttrekker Borst hoopt niet op een herhaling: in 1982 werd toenmalig partijleider Terlouw door de leden doodleuk op een vernederende vierde plaats gezet en volgde er een daverende verkiezingsnederlaag.

De debatten zaterdag maakten het voor de partijleden mogelijk om de voorkeuren van de stemadviescommissie zelf te toetsen. Ageeth Telleman, een 27-jarige organisatieadviseur en aerobic-instructeur die door de adviescommissie verrassend hoog is ingeschaald, bleek over een uitstraling te beschikken die bij deze combinatie van beroepen past. 'Borst oud, ik jong', had zij ook in het kandidatenboek laten opnemen. Maar toen Roger van Boxtel zich in een discussie met Telleman mengde, werd duidelijk dat tussen talentvolle nieuwkomers en ervaren Kamerleden toch nog enige verschillen te overbruggen zijn.

Voor een feest van de democratie viel de opkomst in Eindhoven wat tegen. Er waren ongeveer twee 'gewone' leden op elke kandidaat. “We prediken hier vooral voor eigen parochie”, mopperde kandidaat Barryl Biegman. “Waar is het partijbestuur, waar is Els Borst? Zij moeten toch ook kennismaken met diegenen met wie zij straks campagne gaan voeren?” De organisatoren van de bijeenkomst hopen op een betere opkomst komende zaterdag in Zwolle, omdat dan ook Borst en fractievoorzitter De Graaf acte de présence zullen geven.

Wel voldoende was er campagnemateriaal. “Beste Brabantse democraten, mijn achtergrond, tongval, vrienden, familie en zelfs mijn tandarts verbinden mij met het Brabantse land”, was te lezen op een pamflet van Michiel Ruis, een wetenschappelijk medewerker van de Erasmus Universiteit met een lange staat van dienst binnen D66. Naast zijn pamflet hing aan de muur een fotoserie van, zo stond er, “de vele gezichten van kandidaat Charlie Timmermans. Als raadslid, als toneelspeler, als zanger, als carnevalist”.

Dick Teegelaar kon weinig anders dan concluderen dat ook dit keer hij de Tweede Kamer waarschijnlijk niet zal halen. “Ik kende iedereen al en iedereen kende mij al.” Het verwacht net als vorige keer ergens rond plaats vijftig te eindigen en zoveel zetels haalt D66 nu eenmaal niet. ,Maar dit soort bijeenkomsten zijn belangrijk voor de eenheid binnen D66. Het is goed om inhoudelijke debatten te hebben. En het is gezellig.” Over vier jaar is hij er weer bij.