PLANEET BIJ 51 PEGASI MAAKT VERRASSENDE COME BACK

Goed nieuws voor degenen die op zoek zijn naar planeten bij andere sterren: de planeet bij 51 Pegasi lijkt toch te bestaan. De planeet werd eind 1995 ontdekt door de Zwitserse astronomen Michel Mayor en Didier Queloz en veroorzaakte een grote opschudding omdat het de eerste vrijwel zekere detectie van een planeet bij een andere ster leek te zijn. De twee astronomen hadden de planeet niet rechtstreeks gezien, maar zijn bestaan afgeleid uit een periodieke verplaatsing in de positie van lijnen in het spectrum van de ster.

Die zou wijzen op een aantrekking van een rond de ster draaiend object met een massa van ongeveer de helft van die van Jupiter.

In februari vorig jaar beweerde David Gray, van de universiteit van Western Ontario in Canada, dat het door de Zwitsers gemeten effect niet veroorzaakt hoefde te worden door een planetaire begeleider. Het zou beter kunnen worden verklaard met een verschijnsel op de ster, zoals een pulsatie. Dat zou tegelijk het probleem oplossen dat de hypothetische planeet op slechts 7,5 miljoen kilometer van 51 Pegasi staat: een veel kortere afstand dan tussen Mercurius en de zon. Zo'n korte afstand (en zeker voor zo'n grote planeet) is moeilijk te rijmen met de huidige theorieën over het ontstaan van planeten.

Eind augustus vorig jaar maakte het sterrenbeeld Pegasus zich weer los uit de stralen van de zon en gingen verscheidene astronomen naar de gesuggereerde pulsatie van de ster zoeken. In Nature van 8 januari meldt Gray echter dat die niet in de nieuwe metingen is te vinden en concludeert hij dat “een planeet wellicht toch de beste verklaring is voor de periodieke variatie in de snelheid van de ster”. Tot diezelfde conclusie komen Artie Hatzes en zijn collega's, van de universiteit van Texas in Austin, in een tweede artikel. Nog een andere speurder, Timothy Brown van het High Altitude Observatory in Boulder, zal een soortgelijk resultaat publiceren in Astrophysical Journal Letters.

Mayor en Queloz laten weten erg blij te zijn met deze nieuwe meetresultaten, maar ook andere astronomen zullen opgelucht ademhalen. Momenteel zijn ongeveer acht planeten bij andere sterren gevonden, waarvan een deel in het afgelopen jaar ook zijn bestaansrecht dreigde te verliezen. Die kans lijkt nu veel kleiner geworden. Bovendien hebben Canadese astronomen in Science van 2 januari een nieuw mechanisme beschreven waarmee een planeet die op 'normale' afstand van een ster is ontstaan er op den duur toch heel dicht bij kan komen. Zo'n verplaatsing is mogelijk door het afstaan van energie en impulsmoment (hoeveelheid draaiing) aan de schijf van grote materieklonten (planetesimalen) die na het ontstaan van de planeet c.q. het planetenstelsel achterbleef. Dit mechanisme zou zeker de helft van de nu ontdekte extraterrestrische planeten kunnen hebben plaatsgevonden.

(George Beekman)