Jakarta probeert paniek in te dammen

De Indonesische regering probeert de paniekstemming onder de bevolking in te dammen. Maar tegelijkertijd waarschuwen analisten voor verscherping van de crisis en sociale chaos.

JAKARTA, 10 JAN. Overvloed en ruime keuze, dat is wat aanvankelijk opvalt in de Hero-supermarkt in de wijk Lebak Bulus in het zuiden van Jakarta. Naast welgevulde schappen staan overal stapels afgeprijsde goederen op de winkelvloer. Maar in de gangpaden waar de eerste levensbehoeften als rijst, olie, suiker en meel zijn uitgestald, vertonen de schappen akelige leegte. Leeg zijn ook de plekken waar doorgaans babymelk, instantmie, schoonmaakmiddelen en luiers te vinden zijn. Het winkelpersoneel lacht verontschuldigend: er komt snel weer voorraad, verzekert een vakkenvuller.

De lege schappen in de supermarkten vormen op dit moment het grootste probleem voor de autoriteiten in Indonesië. Gevreesd wordt voor massale paniek en chaos wanneer mensen de komende dagen in plaats van de vertrouwde stapels rijst alleen kale planken blijven treffen. De vrije val van de roepia - in gang gezet door de negatieve reacties van de internationale financiële wereld op de begrotingstoespraak van president Soeharto eerder deze week - zorgde de afgelopen dagen al voor paniekreacties, niet alleen in de hoofdstad Jakarta maar ook in steden als Yogyakarta, Bandung, Medan en Ujungpandang. De prijzen van eerste levensbehoeften verdubbelden soms in een paar uur tijd. Veel supermarkten en winkeltjes sloten eenvoudigweg hun deuren.

De Indonesische gezagsdragers doen hun best om de paniekstemming in te dammen, vooral door management by speech. Verschillende ministers verschenen gisteravond op de staatstelevisie met geruststellende verklaringen over de voedselvoorraden, en om op te roepen tot kalmte en te waarschuwen voor ongebreidelde hamsterpraktijken. Minister van Handel en Industrie, Tunky Ariwibowo, smeekte de bevolking “alstublieft” geen sfeer van paniekaankopen te creëren omdat daardoor “het hele systeem kan worden vernietigd”. “Als de paniekaankopen doorgaan zal er nooit genoeg zijn, hoeveel voorraden we ook opslaan”, aldus de minister.

De regering heeft besloten grote hoeveelheden rijst te importeren. Op dit moment is al ten minste twee miljoen ton rijst in het buitenland besteld. De meeste kranten toonden gisteren foto's op de voorpagina waarop te zien is hoe in de Jakartaanse haven Tandjung Priok rijst wordt gelost.

Maar de vraag is of daarmee het tij wordt gekeerd. Ook vanochtend kwamen weer drommen mensen af op de belangrijkste markten in Jakarta om voedsel in te slaan. Tegelijkertijd waarschuwen analisten voor het overslaan van de crisis naar onrust op straat. Vooraanstaand econoom Laksamana Sukardi zei vanochtend dat de toestand “catastrofaal en bijna apocalyptisch” dreigt te worden.

Pagina 4: Autoriteiten waarschuwen tegen hamsterpraktijken

Ook in het buitenland groeit de onrust over de sitautie in Indonesië. Het volledige topbestuur van het Internationale Monetaire Fonds (IMF) zal de komende dagen naar Jakarta afreizen om te praten over de hervormingsvoorwaarden die zijn verbonden aan het internationale hulppakket van 40 miljard dollar dat Indonesië is toegezegd. Ook de Verenigde Staten sturen een delegatie naar Jakarta, onder leiding van onderminister van Financiën, Lawrence Summer. De missie van Summer, die ook Singapore, Thailand en Maleisië zal bezoeken, is bedoeld als ondersteuning voor de economische hervormingen in de regio. Een economisch adviseur van het Witte Huis, Janet Yellen, zei gisteravond dat Indonesië de financiële markten ervan moet overtuigen dat het de hervormingsmaatregelen die het IMF heeft voorgeschreven, serieus wil uitvoeren.

In Jakarta waaarschuwde de chef-staf van het leger, generaal Wiranto, de bevolking vanochtend dat hamsteren wordt beschouwd als subversief gedrag waartegen hard zal worden opgetreden. Kennelijk met het oog op handelaars die willen profiteren van de huidige schaarste en de daarmee gepaard gaande prijsstijgingen, zei de generaal gisteren in de wandelgangen van het parlement: “De strijdkrachten zullen niet aarzelen maatregelen te nemen tegen diegenen die een slaatje willen slaan uit de economische crisis.”

De gouverneur van Jakarta, Sutiyoso, spoorde vanochtend mensen uit de middenklasse en hogere klasse aan op te houden met hun “hebberige” aankoopgedrag. “Donderdag werd al het voedsel in de stad opgekocht door mensen uit de midden- en hogere klasse,” verklaarde Sutiyoso tegenover de Jakarta Post, “Dit moet ophouden, er is geen reden tot paniek want er zijn genoeg voorraden.”

Mensen die het zich konden permitteren, trokken donderdag massaal naar supermarkten om eerste levensbehoeften in te slaan. Lange files vormden zich voor de verschillende winkels; vaak tevergeefs omdat de meeste winkels halverwege de dag waren uitverkocht. Rijen waren er ook op andere plaatsen in de stad waar de overheid kookolie verkocht tegen gesubsidieerde, lage, prijzen.

Maar in de Hero van Lebak Bulus was vanochtend vlak na openingstijd alles weer rustig. En afgezien van de gangpaden die getroffen zijn door hamsterwoede, wordt het beeld bepaald door abundantie: groenten, tientallen soorten fruit, vis, vlees, kip en zoetigheid, vooral veel zoetigheid. Want het is Lebaran, de islamitische vastenmaand, in Indonesië. Paradoxaal genoeg betekent dat echter dat er in deze maand veel meer en veel luxer wordt gegeten dan normaal. Overdag wordt gegeten noch gedronken. Maar na zonsondergang mag het vasten worden gebroken, buka puasa, met veel en lekker eten. Lebaran is min of meer te vergelijken met een maand lang elke avond kerstdiners. Dat heeft ook meegespeeld bij de massale schrikreactie: de vrees dat er juist in deze maand onvoldoende voedsel zou zijn.

Ook de kinderen van president Soeharto trachten de gemoederen tot bedaren te brengen. Zo riep Soeharto's zoon Bambang Trihadmodjo op tot nationale eenheid en kalmte. Zijn oudste zuster Siti ('Tutut') Hardijanti Rukmana, ging in een opvallende actie naar een van de banken in het zakendistrict van Jakarta om dollars in te wisselen tegen roepia's. “Ik houd van de roepia,” zei Tutut, “Laten we allemaal onze dollard inwisselen voor roepia's.” Volgens een lid van haar staf wisselde Tutut, die aan het hoofd staat van een zakenimperium, een bedrag van 50.000 dollar om.

Het leger heeft gisteren aangekondigd dat het verdere bestedingen heeft opgeschort om de staatsbegroting te ontzien. Zo is het plan om 20 Russiche gevechtsvliegtuigen te kopen op de lange baan geschoven. Minister van werkgelegenheid, Abdul Latief, heeft laten weten dat het land afmoet van alle dure buitenlandse werknemers. En minister van Buitenlandse Zaken, Ali Alatas, heeft aangekondigd dat snel fors gekort moet worden op de Indonesische ambassades in het buitenland.

Een halfbroer van Soeharto, de zakenman Probosutedjo, heeft gezegd dat de president alleen af zal treden als er een opvolger is die de zware taak van het leiderschap van de natie kan dragen. Volgens Probosutedjo zou Soeharto wel meer tijd aan zijn kleinkinderen willen besteden maar dwingt de huidige crisis Soeharto een besluit om terug te treden, uit te stellen.