Jaartaal

Op zaterdag 29 december stond het traditionele overzicht van woorden die het afgelopen jaar door het 'collectieve taalvernuft' aan het Nederlands zijn toegevoegd. Leuk om zo'n overzicht te bewaren, om over pakweg tien jaar te onderzoeken welke van die woorden inderdaad zijn blijven hangen.

Er staat echter ten minste één woord bij dat bepaald niet nieuw is te noemen.

Dat is het woord 'spoorspat'. Mogelijk is deze vakterm reeds in de begintijd van de spoorwegen ontstaan, toen men ontdekte dat spoorstaven in de lengte sterk kunnen uitzetten als de temperatuur stijgt. Op een bepaald moment is de rek eruit en raken de rails sterk vervormd.

De eenvoudigste manier om dit te voorkomen, is zorgen dat er tussen de spoorstaven enige speelruimte zit. Door deze tussenruimten ontstaat het bekende kedeng-kedeng-geluid van rijdende treinen, waarbij duidelijk is dat dit effect 's winters sterker is dan 's zomers. Het kedeng-kedeng heeft dus niets te maken met de vlakke plekken die op spoorwielen kunnen ontstaan tijdens het remmen, zoals in het wetenschapskatern van 20 december wordt gesteld in het artikel 'Zachtjes sporen'.

Overigens is dit verschijnsel op moderne spoorwegnetten zoals het Nederlandse vrijwel verdwenen. Spoorstaven worden tegenwoordig namelijk over lengtes van vele kilometers aan elkaar gelast, waarbij de zijdelingse krachten in bedwang worden gehouden met behulp van speciale dwarsliggers. Wie zich nog eens lekker in slaap wil laten wiegen, zal dus per trein naar het buitenland moeten.