Een mooi feest of toch rotzooi in Amsterdam

In Amsterdam zijn de gevoelens voor het koningshuis nogal divers. Er waren hevige rellen, maar Koninginnedag wordt er uitbundig gevierd. Hoe zal dat gaan als koningin Beatrix haar zestigste verjaardag in de hoofdstad komt vieren?

AMSTERDAM, 10 JAN. “Fijn, komt u maar.” Burgemeester Patijn van Amsterdam hoefde niet lang na te denken toen Hare Majesteit de Koningin het verzoek had gedaan haar verjaardag in Amsterdam te vieren. Alleen had Patijn het “prettig” gevonden als de koningin op zaterdag 31 januari ook voor de gewone Amsterdammers “een groot volksfeest” zou hebben georganiseerd. “We doen het graag hoor”, zegt hij, “maar de Amsterdammers merken er alleen wat van door de verregaande verkeersmaatregelen gedurende die dagen.” Tenzij de Amsterdammers zich geroepen voelen de zondag na haar verjaardag naar de dienst in de Westerkerk te komen.

De Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) laat niet na te benadrukken dat de verjaardag van de koningin “privé en besloten” is en dat de media zoveel mogelijk zullen worden geweerd. Maar in de Westerkerk kan, net als elke zondag, “ieder mens, gelovig of ongelovig, binnenlopen”.

Daar zal dominee N. ter Linden nadrukkelijk niet voor de koningin maar voor de hele verzamelde gemeenschap voorgaan. Dat heeft de koningin hem zelf speciaal verzocht tijdens een bezoek op paleis Huis Ten Bosch. De dominee weet nog niet wat het onderwerp van zijn preek zal zijn. In de dienst ter gelegenheid van het huwelijk van prinses Beatrix en prins Claus in 1966 had hij gesproken over Ruth en haar trouw en toewijding aan haar schoonmoeder Naomi.

Amsterdam maakt zich op voor een uitbundig festijn, waar in hoofdzaak alleen genodigden iets van zullen meemaken. Het volk heeft volgens de RVD al zijn eigen Koninginnedag op 30 april. Voor het koninklijk bal heeft de koningin vooral bevriende koninklijke families uitgenodigd. Buitenlandse staatslieden als Chirac, Blair en Kohl zullen niet bij het feest aanwezig zijn, wel een paar honderd privégasten die door Beatrix zijn uitgenodigd.

Of Emily Bremers als de officiële vriendin van kroonprins Willem-Alexander zal aantreden, is onduidelijk. Patijn heeft de gastenlijst al wel gezien, maar over haar kan hij niets zeggen. “Ga maar op de stoep van het paleis staan.”

Het is alweer 25 jaar geleden dat de internationale royalty in Amsterdam te gast was. Dat was bij het 25-jarig regeringsjubileum van koningin Juliana. Het koninklijk gezelschap, onder wie Koningin Elisabeth II en de Sjah van Perzië en diens echtgenote Farah Diba, maakte toen onder meer per bus een uitstapje naar de Keukenhof. De viering van de zestigste verjaardag van Juliana was heel bescheiden: een defilé op paleis Soestdijk en 's avonds een optreden van de cabaretier Toon Hermans voor de koningin, haar familie en de gasten van die dag.

Prins Claus zei ooit dat “de gelukkigste dag van zijn leven” de dag na zijn huwelijk was. Op de dag van het huwelijk stond Amsterdam vooral in het teken van rellen, net zoals op de dag dat Beatrix werd ingehuldigd als koningin, op 30 april 1980.

De koningin heeft zich nooit expliciet uitgelaten over het Amsterdamse verzet tegen haar persoon. Wel ging ze de dag na de inhuldiging op ziekenbezoek bij gewonde ME'ers.

Burgemeester Patijn zegt geen aanwijzingen te hebben dat er weer iets dergelijks staat te gebeuren. Het huwelijk van Beatrix en Claus en de inhuldiging van Beatrix tot koningin waren publieke gebeurtenissen, de zestigste verjaardag van de koningin is een privé-feestje. Patijn: “Alle festiviteiten vinden binnenshuis plaats. Er zullen misschien best wat mensen zijn die hun ongenoegen zullen uiten, tegen de politie of tegen mij. Maar vast niet tegen de koningin, want daarmee zullen ze zich niet populair maken.”

Volgens het actieblad Ravage zijn er wel problemen te verwachten. In het kerstnummer citeerde Ravage notulen van een “geheime voorbereidingsbijeenkomst van Nederlandse activisten”. De gebeurtenissen rond de Eurotop in Amsterdam, op 16 en 17 juni van het vorig jaar, zouden bij activisten voor een “bloeddorstige stemming” hebben gezorgd.

Tijdens die top werden ruim 350 activisten gearresteerd op grond van artikel 140 Wetboek van Strafrecht (lidmaatschap van een criminele organisatie) en vervolgens twee dagen vastgehouden. Justitie vervolgde hen daarna niet, zodat bij velen de indruk achterbleef dat artikel 140 er met de haren was bijgesleept om de orde en rust in de Amsterdamse binnenstad te kunnen handhaven.

Het vorig jaar opgerichte Republikeins Genootschap laat bij monde van de hoogleraar H. van den Bergh weten het “erg onverstandig” van Beatrix te vinden dat ze “met alle geweld haar verjaardag in Amsterdam wil vieren”. Het bewijst volgens hem dat ze “wereldvreemd” is en niets heeft geleerd van lessen uit het verleden. Dat voor haar verjaardag “de halve politiemacht van Nederland” op de been moet worden gebracht, is voor het Republikeins Genootschap “een extra bevestiging van de narigheid die een monarchie met zich meebrengt”.

Volgens burgemeester Patijn zal het allemaal zo'n vaart niet lopen. “Er is geen enkele aanwijzing of analyse dat we ons op rellen moeten voorbereiden. We zullen de nodige maatregelen nemen voor de veiligheid van de buitenlandse gasten.” Verder bemoeit de gemeente Amsterdam zich volgens Patijn niet met “het feestje van de koningin”. De burgemeester heeft wel een uitnodiging gekregen om samen met zijn echtgenote het balletgala in het Muziektheater bij te wonen.

De koningin betaalt haar verjaardagsfeest zelf. Haar geraamde inkomen voor 1998 bedraagt 7,3 miljoen gulden. Daarvan is zes miljoen gulden bestemd voor “personele en overige kosten”. De rest is haar “inkomensbestanddeel”. De extra kosten die de politie maakt voor de inzet van de 1.100 agenten valt binnen de begroting van de Amsterdamse politie. Volgens Patijn “is Ajax-Feyenoord duurder”. “En dat betalen we ook zelf.”

Mocht het tot een ernstige verstoring van de openbare orde komen, dan verwacht Patijn dat het gewraakte artikel 140 niet nodig is. De Gemeentewet biedt volgens hem voldoende mogelijkheden de openbare orde te handhaven. Hij zegt liever tegen individuen op te treden die daadwerkelijk de wet overtreden dan tegen hele groepen tegelijk. “Het gebruik van alleen de Gemeentewet vereist echter wel meer maatwerk.”

De politie zal wel capaciteit aan de wijkteams onttrekken. “Daardoor zal toezicht, bereikbaar- en beschikbaarheid in die periode verminderen”, aldus korpschef J. Kuiper tijdens zijn nieuwjaarstoespraak. En hij voegde daar schertsend aan toe, dat als “ik de koningin was geweest, ik een andere stad had uitgekozen”.