Westerbork

De Appèlgroep Westerbork die ook dit jaar met Kerstmis een Stille Tocht bij het kamp hield, geeft blijk, hoe sympathiek haar bedoelingen ook zijn, van onkunde betreffende de geschiedenis ervan (NRC Handelsblad, 27 december).

Dit jaar legde zij een verband tussen het huidige 'verwijderingscentrum' voor uitgeprocedeerde asielzoekers bij Ter Apel en het 'verwijderingscentrum' voor joodse vluchtelingen uit Duitsland Westerbork in 1939/40, dus in de jaren vóór dit kamp als doorgangskamp voor joden uit Nederland naar de vernietingskampen berucht werd.

In het midden gelaten in hoeverre Ter Apel thans een verwijderingscentrum kan worden genoemd: Westerbork was dat in 1939/40 zeker niet. Het is zeer zeker waar dat het beleid van de Nederlandse regering ten aanzien van de toelating van joodse vluchtelingen uit Duitsland vooral na de Kristallnacht van 9/10 november 1938 uiterst restrictief was en dat talrijke joden die alsnog uit Duitsland Nederland probeerden te bereiken, aan de grens werden teruggestuurd. Het is ook waar dat de plek die ten slotte door de Nederlandse regering als opvangcentrum voor vluchtelingen werd aangewezen, namelijk Westerbork, in verscheidene opzichten ongunstig was.

Echter, Westerbork of, zoals het destijds heette, het Centraalkamp, was geen verwijderingscentrum. De ongeveer 750 vluchtelingen, zowel 'legale' als 'illegale', waren daarheen overgebracht vanuit een aantal kleinere kampen, zoals Hellevoetsluis, Hoek van Holland, Reuver en Norg. Het stond onder toezicht van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Tot oprichting ervan was op 12 april 1939 door de Tweede Kamer en een maand later door de Eerste Kamer besloten. Op 9 oktober 1939 kwamen er de eerste 22 vluchtelingen aan, uit Hoek van Holland. Hun aantal zou in de volgende maanden tot circa 750 stijgen. Na de Duitse invasie nam in juli 1940 het ministerie van Justitie de verantwoordelijk op zich, waarna het op 1 juli 1942 door de Duitse Sicherheitspolizei werd overgenomen. Ook toen konden velen van hen er blijven, vaak zelfs tot de bevrijding.