Scheidende Amsterdamse cultuurwethouder Bakker laat gemeenteraad plannen en toekomstvisie na; 'Cultuur moet zich meer verbinden met maatschappij'

AMSTERDAM, 8 JAN. Amsterdam moet snel besluiten tot de bouw van een nieuwe openbare bibliotheek op het Oosterdokseiland bij het Centraal Station en de uitbreiding van de Stadsschouwburg met een vlakke-vloervoorziening. De Amsterdamse kunstwereld moet sterke verbindingen ontwikkelen met een breder publiek en met andere maatschappelijke sectoren.

Dat schrijft de scheidende Amsterdamse cultuurwethouder E.C. Bakker (D66) aan de raadscommissie voor verkeer, milieu, cultuur en monumentenzorg. Bakker, die per 1 februari benoemd is tot burgemeester van Hilversum, wordt tot de gemeenteraadsverkiezingen in maart opgevolgd door zijn partijgenoot Leo Cornelissen.

Bakker heeft zijn visie op het toekomstig kunstbeleid in de hoofdstad vandaag voorgelegd aan de Amsterdamse gemeenteraad. Hij baseert zich daarbij op vijf recente adviezen en studies van onder meer de Amsterdamse Kunstraad, het Directie-overleg Amsterdamse culturele instellingen (ACI) en het Bureau voor Economische Argumentatie van de KPMG. Daarbij ligt de nadruk op werkgelegenheid, nieuwe voorzieningen en publieksverbreding, onder meer door een 'terreinuitbreiding' naar de IJ-oevers en Amsterdam-Zuidoost. Verwacht wordt dat zo'n uitbreiding een grotere diversiteit in het kunstaanbod tot gevolg heeft en dat dit de aantrekkingskracht van Amsterdam als cultuurstad nationaal en internationaal ten goede komt.

Uit een vergelijkend onderzoek van vijftien Europese cultuursteden, uitgevoerd door de gemeentelijke dienst Welzijn Amsterdam, blijkt als duidelijkste lacune in Amsterdam het ontbreken van een vlakke-vloertheater en een modern opgezette bibliotheek met voorzieningen op het gebied van de nieuwe media. Verder zijn de meeste bioscopen en filmhuizen verouderd, maar die achterstand zal binnenkort grotendeels worden weggewerkt door de bouw van multiplex-bioscopen in het centrum en in Zuidoost.

De Dienst Stadsschouwburg en Toneelgroep Amsterdam moeten volgens Bakker in de collegeperiode 1998-2001 samengaan in één stichting die het gebouw bespeelt, programmeert en exploiteert. Vorige maand bleek uit een haalbaarheidsonderzoek dat uitbreiding van de schouwburg mogelijk is. Volgens Bakker is die “dringend noodzakelijk voor een sluitend stelsel van theatervoorzieningen”.

Bij de nieuwe huisvesting van de bibliotheek, die nu is gevestigd aan de Prinsengracht, gaat het niet alleen om een oplossing voor het ruimteprobleem, maar, aldus Bakker, “ook om een ingrijpende uitbreiding van het takenpakket, met name op het gebied van de nieuwe media.” Ook wordt van het nieuwe gebouw aan de IJ-oever een rol als publiekstrekker verwacht bij de stedelijke herinrichting van het gebied.

De afgelopen jaren is een aantal belangrijke bouwplannen in gang gezet, waaronder de uitbreidingen en renovaties van het Stedelijk Museum, het Rembrandthuis en De Meervaart en de vestiging van het Muziekcentrum Amsterdam/Bim-huis aan de Oostelijke Handelskade. Onder de verbouwingen die zijn gerealiseerd, vallen onder meer het onderkomen van het Vormgevingsinstituut - waarvoor Museum Fodor moest wijken -, de verbouwing van de theaters Carré en Bellevue, een nieuw theater voor toneelgroep De Trust en een nieuwe zaal van de Melkweg. Begonnen is aan een uitgebreid programma voor het inhalen van achterstallig onderhoud.

Belangrijk is volgens Bakker dat het beleid gericht blijft op het 'op orde' hebben en houden van de interne aangelegenheden in de kunstsector, maar ook om zoveel mogelijk openingen te creëren naar de 'buitenwereld'.

Kunsteducatie wordt gezien als een van de belangrijkste kweekvijvers voor een toekomstig publiek van de kunstinstellingen. Uit de vergelijking van het kunstbeleid in Europese cultuursteden blijkt dat het Amsterdamse stelsel voor kunsteducatie er op dit moment zeer gunstig uitspringt wat betreft omvang, breedte en werkwijze. Het ACI (Amsterdamse Culturele Instellingen) spreekt in een brief wel zijn zorg uit over de mogelijkheden het publiek te verbreden en te verjongen. Steeds minder scholen zijn in staat museumlessen aan hun leerlingen aan te bieden, het benaderen van allochtone doelgroepen stuit op problemen. Het ACI adviseert de prioriteit te leggen bij het binnenhalen van nieuw publiek.

Ook de Amsterdamse kunstraad maakt zich zorgen over het toekomstige publiek. De afname van kunst dient gestimuleerd te worden, het publiek moet jonger en breder, maar daarvoor zijn weinig instrumenten ontwikkeld. De bevolking vergrijst en op straat zijn er problemen met bereikbaarheid en veiligheid. Meer dan de helft van de Amsterdammers onder de 25 jaar behoort tot de 'nieuwe Nederlanders' en projecten zullen moeten aansluiten bij hun belevingswereld. Vooral de stadsdelen hebben hier een taak, vindt de Kunstraad, maar hun huidige bijdragen daaraan zijn “overwegend weinig indrukwekkend.”

De Amsterdamse Kunstraad signaleert ook een groeiende belangstelling van de audiovisuele media voor de stad, waar veel tv- en radioprogramma's in studio's en op tijdelijke locaties worden gemaakt. “Hoewel 'Hilversum' nog staat voor het hart van de traditionele omroep, lokt en lonkt Amsterdam”, schrijft de Kunstraad aan de toekomstige Hilversumse burgemeester. Dat zou ook moeten gelden voor de nieuwe digitale media, waarvoor in Amsterdam nog te weinig gastvrijheid is. De gemeente zou medeverantwoordelijkheid moeten nemen voor een toekomstige infrastructuur. “Substantiële en structurele investeringen in de kunsten bevorderen de werkgelegenheid en de ontwikkeling van het meer commerciële deel van de kunstensector.”

Uit een onderzoek naar werkgelegenheid in de kunstsector blijkt dat bestaande en nieuwe regelingen, zoals de Melkert-banen, voor het scheppen van banen door hun ingewikkeldheid niet optimaal worden benut. Kunstinstellingen zullen meer langdurig werklozen aan emplooi moeten helpen, ook in de toezichthoudende sfeer.

Volgens Bakker komt het erop aan “alles wat er nu is vlekkeloos te laten functioneren.” Het gaat volgens hem nu niet zozeer meer om het creëren van steeds nieuwe programma's en activiteiten, maar om het oplossen van bestaande knelpunten zoals de financiële problemen van de Muziekschool Amsterdam en de huisvesting voor Kunstweb, een stedelijke instelling voor buitenschoolse kunsteducatie.