Breng de schooljeugd met techniek in aanraking

De technische universiteiten hebben hun hoge eisen aan het voortgezet onderwijs laten vallen. Volgens Rob Knoppert zouden ze dan ook hun eigen onderwijs makkelijker moeten maken. Anders ontbreekt de aansluiting.

Op 19 januari bezoekt minister Ritzen de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten, zo meldt de VSNU. Het onderwerp waarover zal worden gepraat, is de aansluiting tussen voorbereidend wetenschappelijk onderwijs en het wetenschappelijk onderwijs.

Dat wordt een interessant gesprek met merkwaardige haken en ogen. In het voortgezet onderwijs, Havo en VWO, worden de komende twee schooljaren drastische onderwijskundige veranderingen ingevoerd. De operatie staat bekend als de vernieuwing van de tweede fase. De belangrijkste reden hiervoor is de slechte aansluiting tussen het voortgezet onderwijs enerzijds en WO en HBO anderzijds. Er is jarenlang over de wijzigingen gedacht en gepraat. Een belangrijk onderdeel is het vervangen van de vrije pakket-keuze, een keuze door de leerlingen, door een keuze uit vier profielen. Ieder profiel is, zo beweert de overheid, netjes pas gemaakt op de vervolgopleidingen.

Toen een paar jaar geleden alweer duidelijk werd, wat ieder profiel aan kennis opleverde, zijn VSNU en HBO-raad gaan nadenken over de zogenaamde 'doorstroomrechten'. Welk profiel, al of niet aangevuld met specifieke vakken, past bij iedere vervolgopleiding? Dat heeft, de HBO-raad heeft er heel lang over moeten nadenken, geleid tot lange lijsten. Daarop kan de leerling en zijn adviseur, de schooldekaan, lezen dat voor bijvoorbeeld een studie farmacie nodig is het profiel Natuur & Techniek aangevuld met het vak biologie 1, of het profiel Natuur & Gezondheid.

Aan deze doorstroomrechten moet de minister binnenkort zijn goedkeuring hechten. Binnenkort, want aan het eind van dit schooljaar moeten derde klassers een profiel kiezen. Eigenlijk zouden op dit moment dekanen hun pupillen al aan het voorlichten moeten zijn over de samenhang profiel en studierichting, over de doorstroomrechten dus.

Maar de wereld stond de afgelopen jaren niet stil. Zo bleek dat het aantal aanmeldingen voor bèta-opleidingen, in het bijzonder technische opleidingen, in korte tijd drastisch daalde. Dat leidt tot tekorten aan technici en bèta-wetenschappers, en aan verlies aan arbeidsplaatsen op de technische universiteiten en de technische hogescholen.

De ontwikkelingen zijn zo dramatisch dat minister Ritzen kort geleden besloot 80 miljoen uit te trekken om de studie in deze categorie studierichtingen te bevorderen. Piekerend over de werving van studenten, hebben de TU's iets slims bedacht. De VSNU meldt dat de colleges van bestuur van de drie technische universiteiten zich beraden over de ongeclausuleerde toelating met beide natuurprofielen voor .... en dan volgt een lange rij opleidingen. Zelfs kunnen zij zich voorstellen dat de regel wordt dat beide profielen toegang verlenen tot alle opleidingen. “Een regel, die zoals de TU's terecht aanvoeren, door zijn eenvoud in vele kringen zal worden verwelkomd”, schrijft de VSNU. De VSNU meldt niet dat daarmee de technische universiteiten terug komen op hun eerdere hoge eisen aan het voortgezet onderwijs, het N&T-profiel, en dus in korte tijd een reuzenzwaai in hun opinie hebben gemaakt.

Ondanks de ontkenningen van onder andere staatssecreatris Netelenbos weet iedere betrokkene dat het profiel Natuur & Gezondheid door het verschil in de hoeveelheid natuur- en wiskunde makkelijker is dan het profiel Natuur & Techniek. Wat minder vooropleiding is nu opeens geen bezwaar meer voor de technische universiteiten. Over de aansluitingsproblemen wordt niet meer gepraat. Liever zwakke studenten dan geen, zal de redenering zijn.

Ondertussen zit de minister mooi in het schip. Omdat ook hij meer technische studenten wil, zoals blijkt uit de 80 miljoen promotie-guldens, moet hij instemmen met de technische universiteiten. Maar dat betekent het faillissement van zijn plannen voor de tweede fase. Opeens is de noodzaak voor het moeilijkste profiel verdwenen. Straks zal geen leerling het Natuur & Techniek profiel kiezen en blijkt dat jaren werk voor niets is geweest. Wat gaat hij zeggen?

Geef de technische universiteiten hun zin, minister. Maar eis tegelijkertijd dat zij de zwaarte van hun opleidingen verminderen. Als de technische universiteiten de aanpassingen in het VWO ten behoeve van de aansluiting niet nodig vinden, laten zij dan zelf zorgen voor een betere aansluiting. Anders wordt de uitval in het eerste studiejaar alleen maar nog groter. Een klein onderzoekje bij mijn leerlingen bevestigde mijn vermoeden: de jeugd vindt techniek moeilijk, de jeugd vindt zichzelf niet technisch. Daarom kiezen ze het niet, zeker niet nu de overheid zo geknepen heeft in de studiefinanciering.

Als toelatingseisen en moeilijkheidsgraad van technische studies lager worden, is de 80 miljoen eigenlijk dus niet nodig. Besteedt de minister het geld toch, dan liever niet aan promotiecampagnes zoals de geflopte 'Kies Exact' campagne.

Een voorbeeld van hoe het niet moet is de afgelopen maanden gelanceerd: het multimediale project Buskruit/Buzzkruid. Het bestaat uit een serie tv-programma's inmiddels al uitgezonden, het (eenmalig verschijnende?) tijdschrift Buzzkruid, een video film, een lesbrief en een docentenhandleiding inclusief evaluatieformulier. Alles is uit de kast gehaald, maar het zal geen technisch student extra opleveren. Het voortgezet onderwijs heeft het veel te druk voor voorlichting ten behoeve van derden. Leraren gebruiken additioneel lesmateriaal niet.

Toen jaren geleden besluiten werden genomen over de inhoud van het onderwijs in het voortgezet onderwijs, zaten de technische universiteiten te slapen. Daarom is de lobby voor het schoolvak techniek in de bovenbouw, een voortzetting van techniek in de basisvorming, mislukt. Doodzonde. Het zou de beste plek zijn geweest om de huiver voor techniek bij leerlingen weg te nemen. Binnen zo'n vak techniek zijn juist de doelstellingen van de vernieuwde tweede fase - zelfstandigheid, vaardigheidsonderwijs, aansluiting op vervolgopleiding - goed te realiseren. Is het niet mogelijk om alsnog dit vak in te voeren? De ontwikkelkosten voor zo'n vak zijn een fractie van de beschikbare 80 miljoen.

De jeugd vindt techniek moeilijk, ook omdat techniek onbekend is. Leerlingen zouden op een leeftijd dat zij zich serieus met beroepskeuze bezig houden, zo tussen de 15 en 18 jaar, kennis moeten maken met echte technische processen. Helaas is het tegenwoordig veel minder makkelijk kinderen een fabriek binnen te krijgen dan vroeger. Excursies kosten een bedrijf geld en leveren niets op, zo wordt geredeneerd.

Minister, stimuleer dat Philips, Unilever, Shell, AKZO, Hoogovens, PTT Telecom en anderen een goed excursieprogramma in elkaar draaien. Leg uit dat het nodig is voor hun toekomst. En leg uit dat het een heel goedkope vorm van promotie is. Kosten van een middagexcursie voor een bus leerlingen: 2 rondleiders 50 cola en een bus (ƒ 2000?). Voor drie excursies voor circa 80.000 examenkandidaten Havo en VWO betaal je zo circa 10 miljoen. Peanuts.