'Voor feestjes zijn we veel te calvinistisch'; Veldhoven is veertig miljonairs rijker

Topmanagers van grote ondernemingen zijn de afgelopen jaren dankzij de koersstijgingen op de effectenbeurs en hun optieregelingen meervoudig miljonair geworden. Nu zijn ongeveer veertig managers van ASM Lithography aan de beurt.

AMSTERDAM, 6 JAN. Zij hebben afgelopen vrijdag vijfentwintig maal zoveel verdiend als de 16,4 miljoen gulden die de winnaars van de Postcodeloterij op nieuwjaarsdag mochten verdelen. De Postcode-kanjers uit Dordrecht haalden de voorpagina's, de ongeveer veertig medewerkers van het bedrijf ASM Lithography die samen 439 miljoen gulden mogen verdelen blijven liever anonieme genieters.

Voor hen geen glitter, geen glamour, bijna geen haan die er naar kraait. Diep weggestopt in het jaarverslag van ASM Lithography staan de droge details van de meest riante bonusregeling uit het Nederlandse bedrijfsleven. Veertig medewerkers, van directeuren tot techneuten, kregen afgelopen vrijdag samen een pakket van 3,3 miljoen aandelen in hun bedrijf, dat alles bij elkaar 439 miljoen gulden waard is. De omgeving van het Brabantse Veldhoven, waar het hoofdkantoor van ASM Lithography staat, is veertig miljonairs rijker.

“Het is natuurlijk wel opwindend”, zegt directeur Investor Relations Eduard Hoeberichts. Maar een feestje? “Nee, we houden hier geen feestjes”, zegt hij. “Daar zijn we veel te calvinistisch voor. Bovendien hebben we daar geen tijd voor. Iedereen moet keihard werken.” De invoering van de beloningsregeling, drie jaar geleden, is bij ASM Lithography wel met enig ceremonieel gepaard gegaan. “Maar u moet zich daarbij niet al te veel voorstellen”, zegt Hoeberichts.

“Dat managers en medewerkers tien keer hun jaarsalaris verdienen met de uitoefening van opties (kooprechten op aandelen; red.) vinden wij exorbitant”, zegt directeur drs. P. de Vries van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB). “Dit gaat daar nog ver boven. Dit is een extreme beloning.” Daar komt nog bij dat dergelijke regelingen doorgaans niet gelijkmatig zijn: een derde is voor de directietop, de overige tweederde voor de rest van de groep. Twee keer het jaarsalaris ontvangen door uitoefening van opties vindt de VEB acceptabel.

Vrees voor een uittocht van rijkelui zei financieel directeur G. Verdonschot van ASM Lithography een paar maanden geleden niet te hebben. De techneuten “willen hun uitvindingen nog doen. Die aandelen, daar geven zij geen fluit om.”

Dat zoveel mensen in een onderneming in één keer zo rijk worden, weerspiegelt de aard van het bedrijf (toeleverancier voor chips, een booming business) en de katapultkoersen op de effectenbeurzen. Het eldorado is zonder precedent in het Nederlandse bedrijfsleven.

De groei en bloei van het softwarebedrijf Volmac moet in de loop van de jaren tachtig voor tientallen miljonairs op de werkvloer hebben gezorgd. Volmac (tegenwoordig werkzaam onder de naam Cap Gemini) was een van de eerste grote bedrijven met een uitgebreid aandelenoptieplan (kooprechten op aandelen) voor een brede laag medewerkers.

Topmanagers van verschillende grote ondernemingen zijn de afgelopen jaren dankzij de koersstijgingen op de effectenbeurs en hun optieregelingen meervoudig miljonair geworden. De gewone medewerkers in het bedrijfsleven komen er een stuk bekaaider af.

Bij verzekeraar Aegon, waar bijna het voltallige personeel meedoet met de optieregeling voor medewerkers, is de regeling goed voor gemiddeld een halve ton. Een bedrag van gemiddeld enkele tienduizenden guldens zat in het vat voor medewerkers van bedrijven als baggeraar Boskalis, GTI (installatie) en werf Van der Giessen-de Noord. De twintig medewerkers van de investeringsmaatschappij Alpinvest toucheerden samen 20 miljoen gulden toen hun bedrijf vorig jaar naar de beurs ging, al verdienden de directie en de investeringsmanagers daarvan de bulk.

De waarde van de bonus voor de ASM Lithography-werkers lijkt nog het meest op wat cruciale medewerkers bij startende Amerikaanse high tech medewerkers als beloning kunnen bedingen. Zij zien hun werk als een investering met een hoog risico en vinden dat daar een hoog rendement bijhoort. Supersuccessen voor de oprichters van Amerikaanse automatiseringsbedrijven als Microsoft, Intel en Oracle en van het Nederlandse Baan, die meervoudig miljardair werden, zijn op deze winnaarsmentaliteit gebaseerd.

De riante, in 1993 afgesloten bonusregeling voor het kernpersoneel van ASM Lithography kon in goud veranderen doordat hun tot voor kort vrijwel onbekende onderneming zich de afgelopen jaren heeft ontpopt als een beurslieveling. In het topjaar 1997 op de Amsterdamse effectenbeurs is de koerswinst van de aandelen van ASM Lithography ruim verdubbeld. Het bedrijf, een voormalige dochter van Philips, is gespecialiseerd in het ontwerp en de productie van apparatuur waarmee chips kunnen worden gefabriceerd.

De verkoop van chips, die gebruikt worden van computers tot en met huishoudelijke producten, is de afgelopen vier jaar wereldwijd geëxplodeerd en ASM Lithography is meegezogen in deze orderstroom. Zonder de koersdrukkende crisis in het Verre Oosten, een belangrijk afzetgebied voor het bedrijf, zou de waarde van de aandelenbonus nog veel hoger zijn uitgevallen.

De bonusregeling werd in 1993 ingevoerd, toen Philips het bedrijf op eigen benen zette. Philips reserveerde toen een pakket van vijf procent van de aandelen voor de 'top veertig' medewerkers. Uitkeringsdatum: 1 januari 1998, mits aan enkele doelstellingen voor bijvoorbeeld winstgroei was voldaan.

Begin 1995 bracht Philips de aandelen van ASM Lithography naar de effectenbeurs van Amsterdam. Philips zelf heeft een paar miljard gulden verdiend door driekwart van de aandelen af te stoten. Het concern uit Eindhoven houdt nog bijna een kwart van de aandelen.

Over de voorgenomen belasting van riante optieregelingen die het kabinet wil invoeren, nadat minister-president Kok vorig jaar de exhibitionistische salarissen in het Nederlandse bedrijfsleven laakte, hoeven de ASM Lithography-medewerkers zich geen zorgen te maken. Het bedrijf schenkt zijn medewerkers de effecten.

De weelde zal de komende dagen bij de gelukkigen zonder opsmuk worden bezorgd. Een briefje met het aantal aandelen dat bij de bank in depot ligt. “Er zullen wel mensen zijn die er thuis een fles op hebben opengemaakt”, veronderstelt Hoeberichts. “Misschien wel twee.”