Oppositie in Japan wil zich hergroeperen

De grootste oppositiepartij in Japan, Shinshinto, bestaat niet meer. Maar de oppositie is, hoewel versplinterd, niet dood. Onder leiding van oud-minister Naoto Kan streven zes anti-LDP partijen naar een nieuwe alliantie. Dat neemt niet weg dat de huidige ontwikkeling de regerende LDP in de kaart speelt.

TOKIO, 6 JAN. De politici in Japan hebben hun traditionele nieuwjaarsvakantie besteed aan het verdubbelen van het aantal politieke partijen in het parlement. De grootste oppositiepartij van het land, de Shinshinto onder leiding van het enfant terrible van de Japanse politiek, Ichiro Ozawa, is ten onder gegaan aan de harde hand van Ozawa's eigen leiding en afgelopen zondag officieel opgeheven. Eerdere breuken meegerekend zijn uit de Shinshinto in totaal acht nieuwe partijen ontstaan èn een nieuw initiatief om binnen de oppositie tot een eenheidsbeweging te komen. Op één voorwaarde: Ichiro Ozawa zelf mag beslist niet meer meedoen.

Ozawa maakte in 1993 een einde aan 38 jaar regeringsmacht van de Liberaal Democratische Partij - die inmiddels overigens weer de regering vormt - door uit die partij te stappen en zich als architect van een nieuwe, anti-LDP coalitie op te werpen. Maar juist door zijn eigenzinnige, autoritaire manier van optreden, vervreemde Ozawa een deel van zijn coalitie van zich. In 1994 verloor de coalitie zodoende de meerderheid in het parlement en tevens de regeringsmacht. Sindsdien is Ozawa's partij, de Shinshinto, blijvend geplaagd door weglopende, ontevreden parlementariërs. Afgelopen december besloot partijvoorzitter Ozawa zelf een einde te maken aan het geplaagde bestaan van zijn Shinshinto, waarmee het experiment nu in een mislukking is geëindigd.

De grootste oppositiepartij in Japan is nu de Democratische Partij onder leiding van Naoto Kan, die twee jaar geleden als minister van Gezondheid zeer populair werd door een schandaal rond HIV-besmetting via bloeddonoren op te helderen. Naoto Kan zette daarmee een combine van ambtenaren en bedrijfsleven, die niet aan de volksgezondheid maar aan hun eigen portemonnaie dachten, publiekelijk te kijk. Kan's partij zet zich vooral in voor vergroting van de macht van politici over de vrijwel autonoom functionerende bureaucratie en heeft daartoe al een aantal wetsvoorstellen op tafel liggen.

Kan zet zich al langer in voor het bereiken van een grotere eenheid onder de oppositie, maar hij heeft zich nooit bij Ozawa en diens partij willen aansluiten. Afgelopen herfst gaf hij in een interview met deze krant als reden dat hij geen duidelijk inzicht had in Ozawa's politieke standpunten. Met het einde van de Shinshinto heeft de 51-jarige Kan er nu geen gras over laten groeien om de resten van die partij bijeen te vegen. Gisteravond kwamen de voorzitters van zes partijen op zijn verzoek bijeen en zij besloten om in het parlement een gezamenlijk oppositiefront te vormen. De betrokken partijen willen samenwerken bij de komende Hogerhuisverkiezingen in juli en ook een fusie tot één partij behoort tot de toekomstmogelijkheden. Het gemeenschappelijke front heeft in het Lagerhuis ongeveer 100 van de 500 zetels. Tot de coalitie behoren onder andere de oud-premiers Morihiro Hosokawa en Tsutomu Hata. Hosokawa was in 1993 de eerste premier van de anti-LDP coalitie.

Het verschil tussen de nieuwe oppositieleider Naoto Kan en zijn voorganger Ichiro Ozawa is dat Kan meer nadruk legt op participatie van de burger in de politiek: de burger leeft niet ter meerdere eer en glorie van de staat, maar de staat moet ten dienste staan van de bevolking.

Ozawa daarentegen legt nadruk op hervormingen aangaande de internationale rol van Japan. Hij wil dat Japan zich internationaal profileert en deelneemt aan militaire operaties van de Verenigde Naties. Daarvoor is een herziening van de grondwet noodzakelijk, naar de letter van deze wet mag Japan namelijk in het geheel geen leger aanhouden. Japanse media positioneren oppositiepoliticus Ozawa dan ook ter rechterzijde van de regerende, conservatieve LDP. Ook speculeren deze media al maanden over een mogelijk verbond tussen Ozawa en de meest conservatieve elementen binnen die LDP.

Ozawa heeft voorlopig besloten zich in zijn eigen bastion terug te trekken. Hij wordt voorzitter van de nieuwe Liberale Partij die 42 leden zal tellen in het Lagerhuis, zijn laatste trouwe aanhangers uit de Shinshinto die voor de opheffing 117 leden telde. Met de keuze van deze partijnaam verwijst Ozawa direct naar zijn conservatieve achtergrond. De Liberale Partij was de partij van de belangrijke na-oorlogse premier Shigeru Yoshida, en ging in 1955 op in de huidige regeringspartij: de Liberaal-Democratische Partij. Yoshida zette Japan op het spoor van de heropbouw en bracht het vredesverdrag met de Verenigde Staten tot stand.

Een derde stroming die uit de Shinshinto overblijft, is de groep die vroeger Komeito heette: de politieke arm van de boeddhistische lekenorganisatie Soka-Gakkai die ook in Nederland actief is. Het was de steun van deze organisatie die de LDP angst inboezemde voor de Shinshinto bij de parlementsverkiezingen ruim een jaar geleden, omdat de miljoenen Soka-Gakkai leden zeer gedisciplineerd stemvee vormen. De LDP hoeft zich daarover nu geen zorgen meer te maken. De parlementariërs van deze stroming trekken zich net als Ozawa op hun eigen bastion terug en hebben zich voorlopig verenigd onder de naam Vredespartij.

Er is veel discussie in Japan of LDP-premier Ryutaro Hashimoto het komende jaar weet vol te maken. Met de economie en zijn hervormingsplannen gaat het slecht, en het publieke vertrouwen in zijn leiding is gering. Voorlopig is het echter juist zijn LDP die garen heeft gesponnen bij het uiteenvallen van de Shinshinto. Bij de parlementsverkiezingen, ruim een jaar geleden, haalde de LDP nèt geen meerderheid: 239 van de 500 Lagerhuiszetels. Inmiddels is dit aantal echter gegroeid tot 259 en heeft de LDP dus een meerderheid.

Het enige dat hiervoor nodig was, was onenigheid binnen de Shinshinto en opportunisme onder een deel van diens leden. Parlementariërs die in 1993 hoopvol uit de LDP sprongen zijn langzaam maar zeker teruggekeerd omdat voorlopig alleen de LDP kans lijkt te bieden op een felbegeerde pluche regeringszetel.