VALDAS ADAMKUS; Teruggekeerde emigrant

ROTTERDAM, 5 JAN. Wel een nieuw gezicht, geen nieuwe generatie. In de keus tussen de 44-jarige misdaad- en corruptiebestrijder Arturas Paulauskas en de 71-jarige ex-balling Valdas Adamkus hebben de Litouwers gisteren bij de presidentsverkiezingen alsnog de voorkeur gegeven aan de laatste. Politiek onbeschreven bladen zijn ze beiden. Maar de uitslag van de presidentsverkiezingen geeft aan dat een communistisch verleden ook nu nog niet tot aanbeveling strekt. Paulauskas had dat verleden: hij was al procureur-generaal toen Litouwen nog een Sovjet-republiek was.

Valdas Adamkus had dat verleden niet. Van de 71 jaar die hij telt bracht hij er vijftig in het buitenland door. Als 18-jarige vocht hij in 1944 tegen het Rode Leger, in een regiment dat niet onder Duits bevel stond maar wel door de Wehrmacht was bewapend en uitgerust. Na de zege van het Sovjet-leger trok de jonge Adamkus met de Duitsers weg. In 1949 emigreerde hij van Duitsland naar de Verenigde Staten, waar hij voor de federale milieu-organisatie Environment Protection Agency (EPA) ging werken. Uiteindelijk werd hij EPA-chef voor het Midden-Westen, met zetel in Chicago, een functie waarin hij - zoals hij tijdens de campagne steeds heeft onderstreept - een begroting beheerde die groter was van die van heel Litouwen nu.

Adamkus (hij heeft nog altijd de Amerikaanse nationaliteit, naast de Litouwse) heeft tijdens de campagne gezegd te beschikken over ervaring op het gebied van de buitenlandse politiek en internationale zaken. In feite heeft hij géén ervaring in de buitenlandse politiek en hij heeft evenmin ervaring in Litouwse zaken: pas in 1994 liet hij zich weer in Litouwen registreren als burger van de stad auliai. Maar het is niet waarschijnlijk dat hem dat zeer zal opbreken, want een president heeft in Litouwen een vooral ceremoniële taak. Hij mag de premier benoemen, maar daar houden zijn concrete politieke bevoegdheden zo'n beetje op. In elk geval zal de samenwerking tussen Adamkus en de huidige centrum-rechtse regering van premier Gediminas Vagnorius goed verlopen - beter in elk geval dan het geval zou zijn geweest als de ex-communist Paulauskas was gekozen. Ook Adamkus' critici geven toe dat de nieuwe president zich onthoudt van radicale uitspraken en zich correct opstelt. Vanaf de jaren zeventig heeft hij een rol gespeeld in nationalistische Litouwse ballingengroepen in het Westen, maar na zijn terugkeer naar Litouwen heeft hij zich van nationalistische uitspraken onthouden en hij is geen lid van een politieke partij. Dat heeft hem ongetwijfeld veel stemmen opgeleverd, want veel Litouwers zijn de partijpolitieke polarisatie van de laatste jaren beu. Die polarisatie heeft parlementsvoorzitter Vytautas Landsbergis - de vader van de Litouwse onafhankelijkheid maar later de belangrijkste motor achter het partijgeruzie - parten gespeeld in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen in december. Tot op zekere hoogte is het Vytautas Landsbergis geweest die Adamkus uiteindelijk aan zijn zege heeft geholpen: nadat hij zelf in de eerste ronde op een tamelijk ontluisterende derde plaats was geëindigd, adviseerde Landsbergis zijn aanhang in de tweede ronde op Adamkus te stemmen. De aanhang van Adamkus nam aldus op slag toe van rond 28 tot rond 43 procent van de stemmen en dat maakte hem opeens een serieuze rivaal van Paulauskas (45 procent in de eerste ronde).

Politiek maakt de verkiezing van Valdas Adamkus niet zoveel uit: net als zijn voorganger Brazauskas en zijn rivaal Paulauskas is hij voor toetreding van Litouwen tot NAVO en EU, goede relaties met het buurland Rusland en liberale economische hervormingen.

Hij mag dan wel geen politieke ervaring hebben, maar bestuurservaring heeft hij wel, hij kent het Westen en de cohabitatie met de regering zal soepel zijn. Uiteindelijk hebben die argumenten gisteren bij veel kiezers de doorslag gegeven.