Unie vraagt meer dan de glimlach

Symboliek is politiek, moet de Labour-regering hebben gedacht toen zij het logo uitzocht dat het Verenigd Koninkrijk als voorzitter van de Europese ministerraad zal hanteren. Koos de vorige, Conservatieve ploeg indertijd voor een vervaarlijk uitziende Britse leeuw die, door de cirkel van Europese sterren stappend, zijn lippen aflikt, Labour gebruikt dit halfjaar het aanzienlijk vriendelijker beeld van twaalf jongeren, losjes in een kring gegroepeerd. New Labour - New Britain - New Europe, zo lijkt de boodschap.

De public-relations machine van de regering-Blair draait inmiddels ook over de grens op volle toeren. Britse ministers zijn de afgelopen maanden al herhaaldelijk gesignaleerd in Brussel, Straatsburg en de hoofdsteden van de lidstaten om de partners de nieuwe toon van de Britse buitenlandse politiek voor te spelen. Ook in de media van de 14 overige lidstaten roeren zij zich. Opbouwend en positief zal de Britse opstelling zijn, zo luidt de boodschap ook van Robin Cook op de pagina. De glimlach van Blair als handelsmerk.

Als goede bedoelingen zouden volstaan, was het succes van het Britse Raadvoorzitterschap nu al verzekerd. Niet dat bedoelingen er weinig toe doen. Ook in de buitenlandse politiek is het dikwijls de toon die de muziek bepaalt. Doelstellingen zijn medebepalend voor de geloofwaardigheid van gevoerd beleid. En na de lange jaren van negativisme en isolationisme is de constructieve opstelling van de nieuwe Britse regering voor elk van haar Europese partners een welkome verbetering.

Of Labour na zes maanden voorzitterschap inderdaad een soort vredesdividend zal kunnen incasseren is nog maar de vraag. Wie aan een voorzitterschaop begint, wordt op zijn doelen beoordeeld; wie zijn periode afsluit, moet concrete resultaten kunnen laten zien. Uiteraard hangt succes in de Europese politiek van veel factoren af: van het voorbereidend werk van het vorig voorzitterschap bijvoorbeeld, en van het beleid van de overige lidstaten, maar ook van vaak onvoorspelbare factoren zoals politieke crises ergens in de wereld. Een dosis geluk is onmisbaar. Maar een goed voorzitter kan wel degelijk een stempel op het werk van de Unie drukken.

De Britten opereren daarbij onder een dubbele handicap. De belangrijkste beslissing die de EU dit halfjaar te nemen heeft, die over de gemeenschappelijke Europese munt, raakt het VK vooralsnog zelf niet. De euro komt er, zoveel is zeker, maar voorlopig zonder Britse deelname. Dat vergroot het gezag van het VK in de onderhandelingen niet. Zo is de Britten bijvoorbeeld al deelname geweigerd aan het toekomstig informeel overleg van de eurodeelnemers. Wie wil meebeslissen moet ook willen meedoen.

In de tweede plaats liggen de prioriteiten van Blair in de binnenlandse politiek, en niet in Europa. Labour heeft één doelstelling: De komende verkiezingen winnen, en de Conservatieven daarbij liefst verpletteren. Aan die ene electorale doelstelling zijn alle beleidsdoelstellingen ondergeschikt. Met het EU-voorzitterschap heeft Labour dus behalve verbetering van het beeld van het VK in het buitenland ook een binnenlandse doelstelling: geen onnodige elctorale risico's lopen. Vandaar de beslissing van Blair om het advies van velen in en buiten zijn partij te negeren en het VK buiten de euro te houden. Liever minder macht in Europa dan het risico thuis de macht opnieuw te verliezen. Margaret Thatcher en John Major zijn als premier gesneuveld op 'Europa'. Het zal Blair niet overkomen.

Vandaar dat de meeste voornemens die Robin Cook vandaag uiteenzet weinig opzienbarend zijn. Elk voorzitterschap zegt te streven naar een Europa dat dichter bij de burgers staat, maar vervolgens blijkt dat de overige 14 in de praktijk liever kiezen voor de schijn van nationale macht boven de werkelijkheid van onderlinge afhankelijkheid. Iedereen kan zien dat de internationale criminaliteit de landen van Europa boven het hoofd is gegroeid. Maar de samenwerking tussen nationale politiediensten en justitiële apparaten blijft ver achter bij de samenwerking tussen misdadigers. Waarom? Omdat de regeringen van de lidstaten vathouden aan de eis dat besluiten in de strijd tegen de misdaad alleen eenstemmig mogen worden genomen. Dat zal de komende zes maanden niet veranderen.

Wat de uitbreiding van de EU betreft, geldt dat hier de komende jaren niet het voorzitterschap, maar de Europese Commissie het voortouw heeft: die voert immers de onderhandelingen namens de Unie.

Uiteindelijk zullen de Britten dan ook vooral worden beoordeeld op hun daden betreffende het Europees buitenlands beleid. Te vaak is het probleem dat de EU in de buitenlandse politiek niet voor vol wordt angezien (ook niet door de eigen lidstaten) omdat een 'klein' land het voorzitterschap bekleedt. Dat is nu niet het geval. De voorgestelde Midden-Oosten politiek vergt coördinatie met Washington. De transatlantische betrekkingen vergen ook in bredere zin achterstallig onderhoud. Amerika en Europa kunnen zich economisch, noch politiek veroorloven toe te geven aan de sterke verleiding zich naar binnen te keren. Wat de Europees-Aziatische betrekkingen aangaat zal het nog een hele toer worden de in Londen geplande topconferentie tot een succes te maken.

Aan de doelen van het Britse voorzitterschap zal het niet liggen. Nu de daden nog.