'Unabomber' kan de doodstraf krijgen

Vandaag begint in Sacramento in de VS het proces tegen Theodore Kaczynski, die wordt verdacht van een reeks bomaanslagen. Justitie eist de doodstraf tegen de 'Unabomber'. Maar volgens zijn broer is hij gestoord.

WASHINGTON, 5 JAN. Aan de hand van zijn eigen geschriften zullen de openbare aanklagers proberen te bewijzen dat Theodore J. Kaczynski (55) de lang gezochte Unabomber is. Toen hij in april 1996 eindelijk werd gearresteerd, vond de politie in het armzalige kluizenaarshutje waarin hij zich had teruggetrokken een schat aan belastend materiaal, waaronder dagboeken waarin hij zijn terreurdaden in detail heeft beschreven.

Op 11 december 1985 schreef Kaczynski bijvoorbeeld hoe hij een bom die eruit zag als een hoopje afval, plaatste achter een computerwinkel in Sacramento. Ook vermeldde hij hoe de man van de winkel werd opgeblazen (blown to bits). Deze 38-jarige Hugh Scrutton was een van de drie dodelijke slachtoffers van de terreurcampagne van de Unabomber. Op andere plaatsen in zijn dagboek schreef Kaczynski: “Ik ben van plan mensen te gaan vermoorden”, en: “Ik ging terug naar Chicago en omgeving om veiliger te kunnen proberen een wetenschapper, een zakenman of zoiets te vermoorden.”

In het proces tegen Kaczynski, dat vandaag in Sacramento begint, zullen de openbare aanklagers weinig moeite hebben om aan te tonen dat hij schuldig is. Vorige week werd bekend dat Kaczynski zelfs heeft aangeboden om vóór het proces al schuld te bekennen, als zijn leven dan gespaard zou worden. Maar minister van Justitie Janet Reno en haar medewerkers wezen dat aanbod van de hand. De openbare aanklagers beschouwen Kaczynski als een koele, berekenende moordenaar die trots was op zijn gruwelijke werk en die niet minder dan de doodstraf verdient.

Over een periode van zeventien jaar zou Kaczynski, die eind jaren zestig korte tijd wiskunde doceerde aan de Universiteit van Californië in Berkeley, een reeks van zestien bomaanslagen hebben gepleegd. Daarbij vielen behalve de drie doden ook 23 gewonden. De politie duidde de mysterieuze terrorist aan met de codenaam Unabomber, omdat de aanslagen aanvankelijk gericht leken tegen universiteiten (Un) en luchtvaartmaatschappijen (a, van airlines). Later werd duidelijk dat hij gedreven werd door een afkeer van moderne technologie, computers, lawaai en in het algemeen van de consumptiemaatschappij. In zijn dagboek schrijft Kaczynski over “wraak op de samenleving”.

Kaczynski's advocaten waren aanvankelijk van plan om hun cliënt af te schilderen als ernstig geestesziek. Kaczynski leidde als kluizenaar niet alleen bijna twintig jaar een excentriek en vrijwel volledig geïsoleerd bestaan, hij is er bovendien van overtuigd dat de mens in zijn handelen gestuurd wordt via satellieten en elektroden in zijn hersenen. Volgens zijn advocaten lijdt hij aan paranoïde schizofrenie. Kaczynski zelf weigert om zich door psychiaters te laten onderzoeken.

Pagina 4: Broer gaf de gouden tip

Hij heeft zijn advocaten zelfs verboden om zijn geestelijke toestand in deze fase van het proces naar voren te brengen. De advocaten hebben de mogelijkheid open gelaten dat ze zijn psychische toestand toch zullen aankaarten als hij schuldig bevonden is en de jury in een tweede fase van de rechtszaak moet beslissen over de doodstraf.

Een bijzondere en dramatische rol in de hele zaak speelt Kaczynski's acht jaar jongere broer David. Hij was de man die de politie in 1996 de gouden tip gaf die tot de arrestatie van Kaczynski leidde. In 1995 had hij het politieke manifest gelezen, dat de Unabomber naar de The New York Times en The Washington Post had gestuurd met de belofte dat de aanslagen zouden stoppen als het stuk (van 35.000 woorden) werd afgedrukt. In overleg met de FBI publiceerden beide kranten het manifest, in de hoop zo levens te redden en de opsporing van de terrorist te bespoedigen. David Kaczynski herkende in het stuk niet alleen de politieke ideeën van zijn broer, maar ook bepaalde formuleringen. Nadat hij zelf twee deskundigen had ingeschakeld om het manifest te vergelijken met brieven die hij ooit van zijn broer had ontvangen, was hij voldoende overtuigd dat zijn broer de Unabomber was. Hij overwon zijn gewetensnood en stapte naar de FBI.

David Kaczynski zegt dat de FBI hem toen heeft voorgespiegeld dat hij zijn broer een dienst bewees, omdat die als geesteszieke beter af zou zijn in de gevangenis. Nu echter duidelijk is dat Justitie de doodstraf zal eisen, voelt David Kaczynski zich bedrogen. In gesprekken met de media heeft hij verteld over de geleidelijke psychologische aftakeling van zijn broer, die zich in de loop der jaren steeds meer afsloot van zijn familie. Suggesties om professionele hulp te zoeken wees hij verontwaardigd van de hand. Zelfs het contact per brief beperkte hij tot het minimum - voornamelijk verzoeken om geld.

Hij maakte zijn familie duidelijk dat ze hem zo min mogelijk moesten schrijven. Als er echt iets heel dringends was moesten ze onder de postzegel een rood streepje zetten, dan wist hij dat hij die brief in elk geval open moest maken. Toen zijn broer eens van die code gebruik maakte om te melden dat hun beider vader zelfmoord had gepleegd, kreeg hij een verontwaardigde brief terug dat Ted met een dergelijke onbenulligheid niet lastig gevallen wenste te worden.

De aanklagers willen het hele psychiatrische argument buiten de rechtszaal houden, en hebben daarbij in Kaczynski een bondgenoot gevonden. Een van de aanklagers zei onlangs: “Elke seriemoordenaar is gek. Maar moet hun daarom allemaal de doodstraf bespaard worden?”

David Kaczynski, die werkt bij een opvanghuis voor weggelopen jongeren, vecht nu voor het leven van de broer die hij zelf heeft aangegeven. Bitter stelt hij dat de overheid kortzichtig handelt door zijn broer niet te willen sparen: familieleden van andere voortvluchtige misdadigers zullen voortaan afgeschrikt worden om hun criminele verwanten aan te geven, stelt hij. Hij heeft de slachtoffers van de aanslagen en nabestaanden van de doden brieven geschreven. “Ik hoop dat mensen troost kunnen putten uit de wetenschap dat deze misdaden niet voortkwamen uit kwaadaardigheid, maar uit een ziekte”, schreef hij onlangs in het tijdschrift US News & World Report. In de straffase van het proces, als hij wordt opgeroepen om te over het karakter van zijn broer getuigen, kan hij proberen de juryleden voor zijn optiek te winnen.