Gezinsplanning is uit den boze in Rusland

Russische puriteinen trekken, met het argument dat de Russische ziel wordt vervuild, ten strijde tegen de 'Vrij Veilig'-campagne. Ze hebben de zegen van de orthodoxe kerk - en het Moskouse stadsbestuur. Van 'Vrij Veilig' naar 'Nee tegen de Ontucht'.

MOSKOU, 3 JAN. Met een emmertje stijfsel en een pak A4'tjes trekken ze ten strijde tegen de Vrij-Veilig-posters in de Moskouse metro. “Nee tegen de ontucht”, luidt hun boodschap, die ze over de aids-preventiecampagne van Artsen zonder Grenzen plakken.

“Beste mensen, hoe kunt u lijdzaam toezien hoe onze jeugd seks en wellust wordt aangepraat? Het in het openbaar tonen van pornografische voorwerpen is bij de wet verboden - artikel 135.” Pornografische voorwerpen? Bedoeld wordt het condoom dat rechts onder staat afgebeeld bij de leuze: Veilige Seks, Mijn Keus!

Niet bekend

Zo gebeurde het dat de hippe jongens en meisjes, die hun leeftijdgenoten vanaf affiches oproepen condooms te gebruiken, nog geen twee maanden na hun verschijning alweer uit het Moskouse straatbeeld zijn verbannen. Tegelijk werd de bijbehorende videoclip (“Voor mij is veilig vrijen zo gewoon als het wassen van je gezicht, als het poetsen van je tanden”) van het tv-scherm gehaald.

Terug naar af, dus. Het aidsvirus, dat aanvankelijk relatief traag doordrong tot de (ex-)Sovjet-Unie, zet zijn onstuimige opmars ongestoord voort: artsen en statistici voorzien in Rusland een epidemie met 800.000 geïnfecteerden voor het jaar 2000. “Dit is een enorme tegenslag voor de aidsvoorlichting in Rusland, die toch al tien jaar achterliep”, zegt Ilona van de Braak van Artsen zonder Grenzen, die de campagne in nauw overleg met het Russische ministerie van Gezondheidszorg heeft ontwikkeld.

Moskou was gekozen als proefterrein voor de Vrij-Veiligboodschap. De grote schokgolven waarmee de post-communistische transitie gepaard gaan lijken hier hun oorsprong te vinden. Nieuwigheden en trends worden het eerst opgepikt in de Russische hoofdstad. Zo ook het religieuze reveil, dat zich tegen de seksuele vrijheden keert.

De weerstand in Rusland tegen de anti-aidscampagne staat niet op zich. Het begon ermee dat de patriarch van de Russisch-orthodoxe kerk, Aleksej II, zich verzette tegen de vertoning op de Russische zender NTV van de film The Last Temptation of Christ, waarin Jezus wordt afgebeeld als een gewone man die droomt over trouwen en kinderen krijgen. “Blasfemie”, meent de kerkvorst. Op de eerste persconferentie die de Russisch-orthodoxe kerk ooit organiseerde sprak hij een vloek uit over de bazen van NTV: “Als zij geen berouw tonen zullen zij gestraft worden in hun huidige en toekomstige leven.”

Onlangs ging Aleksej een stap verder: hij veroordeelde de introductie van seksuele voorlichting op scholen. “Immoreel”, luidt zijn oordeel. In een land waar preutsheid en wetenschappelijk atheïsme zeventig jaar lang van hogerhand zijn opgelegd, is de houding van de kerk opmerkelijk: zij omarmt de seksuele moraal van het ancien régime (dat de optimale duur van de geslachtsdaad op twee minuten stelde).

Een door de VN-organisatie UNESCO ontwikkeld lespakket voor kinderen van twaalf tot veertien jaar keerde na de zomer van het afgelopen jaar niet in de Russische klaslokalen terug. Het experiment op zestien scholen riep woedende reacties op van ouders, psychiaters en geestelijk leiders. “Seksuele voorlichting werkt niet alleen seksuele excessen in de hand, maar ook drugs- en alcoholverslaving”, zo zei Boris Drapkin, kinderpsychiater, namens een actiegroep.

Het lesmateriaal van UNESCO bleek veel te expliciet voor de Russen, die pas in de jaren negentig aan hun seksuele revolutie zijn begonnen. Nog in de Sovjettijd kwam een filmscenario waarin een schoolmeisje tijdens de vakantie zwanger raakte niet door de keuring. In de liberale Russische krant Telegraf herinnert een journaliste zich nog altijd geschokt dat zij ooit in een Amsterdams museum een “groot mannelijk geslachtsdeel aan een touw zag hangen”. En toen kwam er ook nog een schoolklas binnen. En de leraar begon uit te leggen wat dat was, wat daar hing. “Kunt u zich dat voorstellen?!”

Nee, de vragenlijst van UNESCO (“Wat is een clitoris? Een erectie? Anale seks?”) viel niet bepaald goed. “Geconfronteerd met zulke vragen staan zelfs wij volwassenen soms met onze mond vol tanden”, zei psychiater Drapkin. En een van zijn medestrijder voegde daar aan toe: “De introductie van deze Amerikaanse methoden leidt tot een vervuiling van de Russische ziel.”

Uit voorzorg heeft bisschop Nikon van Jekaterinenburg alle pedagogen in zijn episcopaat aangeschreven: “Deze zogenaamde voorlichting, dit onzedelijke materiaal, leidt tot een toename van het aantal abortussen, aids- en kankergevallen, psychische aandoeningen, drugsgebruik onder pubers; kortom het versnelt het morele verval in onze samenleving.”

Hoe sterk de invloed van de kerk is, bleek eind november bij de feestelijke doop van een tram in Moskou, die als een rijdend informatiecentrum over anticonceptiva ingezet zou worden. Vrouwen met bontjassen blokkeerden de weg en gooiden eieren tegen de ruiten. Temidden van de betogers stonden priesters te bidden tegen het kwaad van de Family Planning. De tram werd bespoten met leuzen als 'Hoeren', 'Genocide' en 'Red onze kinderen'. De tram rijdt als gevolg van de opgelopen schade nog steeds niet.

De betogers zijn rabiaat tegen abortus, maar willen geen dialoog aangaan met de voorlichters in de tram, die zich juist ten doel hebben gesteld het absurd hoge aantal onderbroken zwangerschappen terug te dringen. Net als onder het socialisme is abortus nog steeds het meest gangbare middel van geboortenbeperking in Rusland. Per jaar laat een op de tien vruchtbare vrouwen haar ongeboren kind wegnemen (het Nederlandse percentage ligt achttien keer lager). De gemiddelde Russische vrouw ondergaat drie tot vier abortussen in haar leven.

De speciale presidentiële Commissie voor Vrouw, Gezin en Demografie, die de informatietram op de rails wilde brengen, hoopte door het uitdelen en bespreekbaar maken van het condoom zowel de seksueel overdraagbare ziektes (in Rusland is het aantal syfilisgevallen in tien jaar met een factor veertig gestegen) als de ongewenste zwangerschappen aan te pakken.

Maar de kerk wil geen preventie, die wil een verbod op abortus. Family Planning is uit den boze. Veel popes verkondigen dat anti-conceptiemiddelen een instrument van het Westen zijn om het Russische volk klein te krijgen. Zo denken ze al heel lang, maar wat nieuw is: de orthodox-religieuze beweging begint greep te krijgen op het overheidsbeleid.

De burgemeester van Moskou is voor de druk gezwicht en heeft de Vrij Veilig-campagne van Artsen zonder Grenzen verboden. De door de overheid gesteunde voorlichtingstram rijdt niet; het lesmateriaal van UNESCO is bij het grof vuil gezet.

En nu richt patriarch Aleksej II zich rechtstreeks tot het parlement met het verzoek de Russische staatsbegroting voor 1998 niet goed te keuren, en wel omdat er veertig miljoen dollar is uitgetrokken voor seksuele voorlichting op scholen.