EQUATOR-S BESTUDEERT DUNNE SECTOR VAN DE MAGNETOSFEER

In de loop van december is in alle stilte een Duitse satelliet begonnen aan het onderzoek van de magnetosfeer. De satelliet, Equator-S geheten, werd ontworpen en gebouwd op het Max-Planck-Institut für Extraterrestrische Physik (MPE) in Garching bij München. Hij maakt deel uit van het International Solar-Terrestrial Physics (ISTP) programma: een samenwerkingsverband van Amerikaanse, Europese, Russische en Japanse organisaties voor ruimtevaart.

Doel van dit programma is het verkrijgen van een gedetailleerd, driedimensionaal beeld van de magnetosfeer: het gebied rond de aarde dat beheerst wordt door het in de aarde opgewekte geomagnetische veld.

De vorm van de magnetosfeer wordt grotendeels bepaald door de stroom van elektrisch geladen deeltjes (vooral protonen en elektronen) die de zon constant in alle richtingen uitzendt: de zonnewind. Aan de zonzijde wordt het magnetische veld van de aarde door de druk van de zonnewind sterk ingedrukt. Aan de tegenovergestelde zijde is het veld uitgerekt tot een lange 'staart' die tot ver voorbij de baan van de maan reikt. Sinds 1992 zijn in het kader van het ISTP-programma al negen satellieten gelanceerd voor - speciaal of mede - magnetosfeeronderzoek. Het paradepaardje, een kwartet van identieke Cluster-satellieten, ging in juni 1996 tijdens de mislukte proefvlucht van de eerste Europese Ariane-5 raket verloren.

Equator-S is de eerste en enige satelliet die de magnetosfeer rond de aarde in het vlak van de evenaar bestudeert. In deze sector zijn de dichtheid en de energie van het magnetische plasma het grootst. De satelliet beweegt in een baan die hem op afstanden tussen 500 en 67.000 kilometer van de aarde brengt. De baan ligt zodanig dat de satelliet boven het verlichte halfrond van de aarde door de magnetopauze (de grens van de magnetosfeer) beweegt en boven het donkere halfrond het brongebied van het poolicht kan bestuderen. Equator-S heeft zes instrumenten aan boord voor het meten van elektrische en magnetische velden en elektrisch geladen deeltjes. De snelle aswenteling, één omwenteling per seconde, maakt dat de metingen een tot nu toe ongeëvenaarde tijd- en dus ruimteresolutie zullen hebben.

De 230 kilogram zware Equator-S werd in de loop van drie jaar gebouwd voor een bedrag van ruim 35 miljoen gulden. Dit voor een satelliet bescheiden bedrag is te danken aan het feit dat de instrumenten grotendeels zijn afgeleid van reserve-componenten van andere satellieten uit het ISTP-programma. Eén van de onderdelen van Equator-S was aanvankelijk een reserve-component van het Cluster-kwartet, maar dat wordt nu gebruikt bij de bouw van Cluster-2, waarvan de lancering in het jaar 2000 op het programma staat. Dit onderdeel moest alsnog worden gemaakt en dat betekende dat de lancering - gepland in begin 1997 - moest worden uitgesteld. Equator-S werd uiteindelijk op 2 december gelanceerd met een Ariane-4-raket vanaf de Europese basis Kourou in Frans-Guyana.