Beroepsgeheim

Herinnert u zich Gary Glitter nog? Gary was een van de vele zangers die ooit een graantje meepikten uit de grote ruif van de showbusiness, zonder over voldoende kwaliteit en geluk te beschikken om echt tot de groten te gaan behoren. Gary hing van het knip- en plakwerk aan elkaar. Zijn pakken leken op de science-fictionachtige cowboycreaties waarin de oudere Elvis optrad.

De glitter op die pakken was, evenals zijn artiestennaam, geïnspireerd op de nichtenrock die toen ter tijd opkwam, waarvan Queen de grootste exponent zou worden. Zijn presentatie was een aftreksel van die van Tom Jones, en zijn muziek een soort kruising tussen de deunen van de kortstondig vermaarde Village People en die van aapmens Boney M. Het viel allemaal niet mee met Gary G.

En nu moet Gary ook nog naar de gevangenis. Dat kwam zo: Gary's computer ging kapot, en een oplettende reparateur ontdekte dat er pornoplaatjes op de harde schijf stonden, waaronder kinderporno. Fluks werd de politie gewaarschuwd, die de ouwe viezerik onmiddellijk in verzekerde bewaring stelde. Eigen schuld, dikke bult.

Maar wacht eens even. Hier is toch iets bijzonders aan hand. Want hoe wist die reparateur van die kinderporno? We moeten aannemen dat hij kwam om een apparaat te repareren, niet om plaatjes te kijken. De man moet dus op eigen initiatief aan het rommelen gegaan zijn. Ongeveer zo: 'toch eens kijken wat die Glitter nou zoal op z'n schijffie heeft staan. Hé, kijk eens aan, JPG-bestandjes, dat moeten plaatjes wezen. Even kijken hmm, leuk, vieze plaatjes, heel even verder kijken. Hé, wat is dat? Dat is wel een heel vies plaatje. Dat lijkt wel kinderporno! En kijk nou eens, dit is ook al zo'n fout plaatje. De smeerlap! Waar is het nummer van de politie?'

Kortom, de reparateur kon Glitter aangeven doordat hij ongevraagd zijn neus in Glitters privé-spullen stak. En dat roept de vraag op of dat zomaar mag.

De kwestie is heel wat minder academisch dan hij misschien op het eerste gezicht lijkt. De meeste PC's bevatten, ook als er geen illegale waren op staan, gegevens die als vertrouwelijk of op zijn minst privacy-gevoelig moeten worden aangemerkt. Gegevens waarvoor een heel scala van buitenstaanders belangstelling zou kunnen hebben. Ten eerste is daar natuurlijk de software-industrie zelf. Die zou via het reparatiecircuit een prachtig middel in handen hebben om ongeoorloofde kopieën van programma's op te sporen. Verder is er, in het zakelijk verkeer, de concurrentie. Wie een bedrijf heeft, stopt tegenwoordig zijn hele financiële en zakelijke hebben en houden in de computer. Maar ook worden met hulp van de computer producten ontwikkeld, en kun je er nog onbeschermde researchgegevens op vinden. Trouwens, wat te denken van de schaduwrijke wereld van de privé-detectives? Kan de lieve ex echt niet meer alimentatie betalen, of beduvelt hij de kluit? Zit er in de computer van neef Karel geen correspondentie waar hij een prettig tikje mee te chanteren is? Nog een mogelijk geïnteresseerde partij is de belastingdienst. En ten slotte is er uiteraard de sterke arm, in Nederland toch al extreem tuk op elke kans om in ieders elektronische privézaken te snuffelen. Preventief, pro-actief, of hoe het ook heten mag, er wordt in dit land wat afgeluisterd en gegluurd bij mensen waarvan een flink aantal later niets te maken zal blijken te hebben met welke voor politie en justitie interessante activiteit dan ook. Nederland behoort, zo meldden de kranten deze week, inmiddels zelfs tot de koplopers op dit naargeestige gebied. En dat terwijl de nieuwe telecommunicatiewet, die het allemaal nog erger maakt, nog moet worden aangenomen. Onder zulke omstandigheden kun je er maar beter van uitgaan dat de officier van justitie de weg naar de onderhouds- en reparatiediensten voor computers moeiteloos zal weten te vinden. Immers, langs die weg kun je inkijk-operaties uitvoeren zonder dat er een haan naar kraait, en zonder het risico te lopen publiekelijk voor aap te komen staan, zoals de afgelopen jaren zo vaak gebeurd is.

Doordat de Registratiekamer gelukkig niet zit te slapen, maken we ons vanwege die aankomende wet behoorlijk druk over de aantasting van het briefgeheim als het gaat om e-mail en faxverkeer, om de registratie van de activiteiten van de GSM-bezitter, en om de pogingen van justitie om het internetverkeer af te luisteren en af te tappen, maar ondertussen vergeten we dat ons complete hebben en houden door toedoen van de eerste de beste onderhoudsmonteur op straat kan liggen.

Het is een onplezierige situatie, waar evenwel best een mouw aan te passen is. Er zijn voorbeelden genoeg van hoe je op een fatsoenlijke manier met situaties kunt omgaan waarin derden noodgedwongen kennis nemen van iemands persoonlijke beslommeringen. De dokter, de notaris, en de advocaat bijvoorbeeld. Die beroepsgroepen hebben een beroepsgeheim, dat twee kanten opwerkt: aan de ene kant mag de dokter of de advocaat zich op het beroepsgeheim beroepen als anderen hem willen dwingen uw doopceel te openbaren. Aan de andere kant mogen ze ook uit zichzelf niets van wat ze beroepsmatig te zien en te horen krijgen over hun cliënten naar buiten brengen. Alleen daardoor kunt u met een gerust hart een dokter, advocaat of notaris inhuren.

De reden dat dokters en dergelijke een beroepsgeheim hebben is ook een combinatie van twee dingen: twee vormen van overmacht. Aan de ene kant kun je niet om ze heen, je moet wel van hun diensten gebruik maken. Aan de andere worden ze, om hun werk behoorlijk te kunnen doen, onvermijdelijk in kennis gesteld van dingen in uw leven die derden niets aangaan. Bij de meeste andere beroepen ligt dat anders. Journalisten hebben bijvoorbeeld geen beroepsgeheim, omdat ze niet onvermijdelijk zijn. Wat u een journalist vertelt is uw vrije keuze, u kunt ook uw mond houden.

De computerreparateur en de onderhoudsmonteur hebben precies de positie van de dokter en de advocaat, en niet die van de journalist. Uw apparaat moet gerepareerd worden, of u bent alles kwijt, daar is geen spoor van vrije keus. En de reparateur moet in het apparaat kunnen kijken om zijn werk te kunnen doen. Daarom past ook deze beroepsgroepen een beroepsgeheim.