Aleister Crowley

Er moet nog leven bestaan buiten het wereldkampioenschap van de FIDE en het wordt inderdaad tijd om het eens over iets anders te hebben, maar met die 'oral history' wordt het niks. Al meer dan duizend jaar schrijven de schakers alles op wat hun interesseert, het orale kan niets meer toevoegen.

Een rondje langs de tijdschriften dan maar, nooit vergeefs. Het januarinummer van het Duitse Schach heeft een mooi verhaal over een incident in het open kampioenschap van Beieren, waarin Robert Hübner met succes eiste dat een partij voor hem verloren verklaard zou worden, terwijl zijn tegenstander Klaus Klundt vruchteloos het standpunt verdedigde dat het remise was. Dat verhaal komt hier later nog wel eens.

Het Engelse Kingpin diept een mooi citaat op uit het dit jaar verschenen boek Lessons in Chess van Kasparov: “Als je een van je stukken aanraakt, moet je er mee zetten; als je een stuk van je tegenstander aanraakt, moet je het nemen. Helaas zijn het niet alleen beginners die soms in de verleiding komen om een foute zet terug te nemen.“ Waarom is dat zo'n mooi citaat? Het vileine Kingpin wijst natuurlijk op de partij J. Polgar-Kasparov, Linares 1994, waarin Kasparov zelf een paardzet terugnam.

In het decembernummer van Chess staat een artikel van C.P. Ravilious over de schaakloopbaan van Aleister Crowley. Tijdens zijn leven bekend als Engelse gentleman, Schotse edelman, Russische graaf, Perzische prins, Alastor de Geest van de Eenzaamheid, Paramahansa de Goddelijke Zwaan en Zwerver in Verlatenheid, God, Het Beest 666, en zelfs als de Ipsissimus, die de Goden voorbij gestegen is en op wie geen enkel begrip meer van toepassing is.

Aleister Crowley, 1875-1947, was dichter, erotomaan en vooral magiër, leider van een aantal occulte sektes die de alleen voor ingewijden bestemde wijsheid door de millennia heen loodsten. Tijdens zijn leven was hij vrij beroemd en een Engelse krant noemde hem eens 'de slechtste mens ter wereld'. Zijn portret is afgebeeld op de hoes van de plaat Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band van de Beatles, wat hij waarschijnlijk dankte aan zijn experimenten met drugs.

Crowley maakte op veel mensen een grote indruk. Er is veel in zijn leven dat de indruk geeft dat hij niet goed wijs was, maar hij kon wel schrijven en hij had gevoel voor humor, wat lang niet altijd het geval is bij mensen die zichzelf vergelijken met de Boeddha en Jezus Christus.

In zijn autobiografie (of autohagiografie zoals hij het zelf noemde) The Confessions of Aleister Crowley beschrijft hij de deelnemers van het schaaktoernooi van Berlijn 1897: “Maar ik was nauwelijks de zaal binnen waar de meesters speelden, toen ik gegrepen werd door wat met recht een mystieke ervaring genoemd kan worden. Het leek alsof ik van buiten mijzelf naar het toernooi keek. Ik zag de meesters - de een sjofel, snuiverig en met waterige ogen; een ander in slecht passende, vergeefs naar netheid strevende lompen; een derde slechts een parodie op het menselijk ras; en de rest ongeveer hetzelfde. Daar waren de mensen tot wiens gelederen ik toegang probeerde te krijgen. 'Daar, zonder Gods Genade, zou Aleister Cowley staan' riep ik walgend tot mijzelf uit, en daar en toen zwoer ik plechtig om nooit meer een serieuze schaakpartij te spelen.“ Hij hield zich er niet aan.

Op het Internet, waar alle gekken bijeen komen en de volgelingen van Crowley nog zeer actief zijn, zag ik een verhaal van een zekere Hymenaeus Alpha (er is ook een Hymenaeus Beta) die zijn ontmoetingen beschrijft met Crowley in Londen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hymenaeus Alpha moest meteen schaken met Crowley, die meende dat hij aan de opening die zijn tegenstander koos zijn karakter kon vaststellen. Hymenaeus begon 'aan de rechterkant' en dat was goed.

Crowley vertelde hem over zijn vaardigheid in het blindspel. Vaak trok Crowley zich naar eigen zeggen terug 'met de vrouw die hem op dat moment behaagde', zo dat hij zijn schaaktegenstander, die aan het bord bleef, niet meer kon zien, maar nog wel kon horen, en dan was het de bedoeling om precies gelijktijdig klaar te komen en de tegenstander in de blindpartij mat te geven. “I did it“, zei Crowley triomfantelijk tegen Hymenaeus.

Het lange artikel van C.P. Ravilious laat zien dat Crowley zijn leven lang een enthousiast schaker was en ook wel een sterk schaker, maar niet sterk genoeg om in de schaakwereld te zijn wat Crowley op alle gebieden waarin hij zich begaf wilde zijn: een aanbeden leider. Zijn grootste prestatie was misschien dat hij een keer een vrije partij van Mieses won.

Vrije partijen speelde Crowley ook veel tegen de Britse kampioen William Winter, een andere Engelse excentriek. Toen Winters vrouw Crowley voor het eerst zag, zei ze tegen haar echtgenoot: “Wat een charmante man. Denk je dat hij met me naar bed zou willen?“ “Vraag het hem“, zei Willliam Winter. Dat deed ze toen Crowley bij de Winters op bezoek kwam om te schaken, en de volgende ochtend vertelde ze haar man dat Crowley een heerlijk minnaar was.

Ja, hij kon wel wat, al was het een rare snuiter. Maar de partijtjes die bij het artikel zijn afgedrukt zijn niet erg bijzonder. Een van de foto's toont Crowley tijdens een partij tegen de Portugese dichter Fernando Pessoa. Die partij zou ik wel willen zien, maar hij zal wel niet bewaard zijn.

De diagramstelling is een probleem dat Crowley in 1894 maakte. Wit begint en geeft mat in drie.

Oplossing 1. Db6

Helemaal buiten het wereldkampioenschap kunnen we niet, maar diepzinnig denkwerk zou in deze lichtzinnige rubriek misstaan. Hier is het vluggertje waarmee Michael Adams zich plaatste voor de finale tegen Anand.

Wit Short-zwart Adams

1. e2-e4 c7-c6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-c3 d5xe4 4. Pc3xe4 Pb8-d7 5. Lf1-c4 Pg8-f6 6. Pe4xf6+ Pd7xf6 7. c2-c3 Dd8-c7 8. h2-h3 Lc8-f5 9. Pg1-f3 e7-e6 10. 0-0 Lf8-d6 11. Tf1-e1 h7-h6 12. Dd1-e2 0-0-0 13. a2-a4 g7-g5 14. Pf3-e5 Pf6-d5 15. a4-a5 f7-f6 16. Pe5-d3 h6-h5 17. Lc1-d2 a7-a6 18. Lc4-b3 Kc8-b8 19. c3-c4 Pd5-f4 20. Pd3xf4 Ld6xf4 21. Ld2-c3 g5-g4 22. h3-h4 g4-g3 23. f2-f3 Th8-e8 24. Lb3-c2 Lf5xc2 25. De2xc2 f6-f5 26. Ta1-d1 Dc7-e7 27. Lc3-d2 Lf4xd2 28. Dc2xd2 De7xh4

29. Dd2-e3 f5-f4 30. De3-e5+ Kb8-a8 31. Td1-d2 Dh4-h2+ 32. Kg1-f1 Dh2-h1+ 33. Kf1-e2 Dh1xg2+ 34. Ke2-d1 Dg2xf3+ 35. Kd1-c2 h5-h4 Wit gaf op.