Literaire archieven

Slordig omspringen met archieven: daar zijn Nederlanders goed in. Niet alleen het LiRo-archief, ook het Nederlandse literaire erfgoed heeft hieronder te lijden gehad. Veel archieven van uitgeverijen zijn verre van compleet. Archief-exemplaren zijn uitgeleend en verdwenen, een oud-directeur heeft de bibliofiele edities meegenomen, of een verhuizing heeft de collectie versnipperd.

'De meeste uitgevers weten niet wat ze in de loop der jaren allemaal hebben uitgegeven', zegt Sandra van Voorst, in mei gepromoveerd op een onderzoek naar het vertaalbeleid van de uitgeverijen Spectrum, Meulenhoff, Contact en Veen tussen 1945 en 1970. 'De kwaliteit van de vier archieven verschilde enorm. Bij Het Spectrum was de bibliotheek zo goed als compleet; die uitgeverij heeft sinds 1935 het belang van archivering ingezien. Zij geven veel pockets uit, en dan leef je van de herdrukken. Het archief van Meulenhoff lag anderhalf jaar geleden heel onoverzichtelijk op een grote zolder. Uitgeverij Veen was een zooitje, daar waren veel boeken verdwenen. Veen bestaat sinds 1887 maar raakte sinds de oorlog een beetje in de versukkeling. In 1965 werden ze overgenomen door Kluwer, dat vooral geïnteresseerd was in juridische boeken.'

'Van die verdwenen boeken bevindt zich soms nog een exemplaar bij de universiteitsbibliotheek, soms ook niet. Brinkmans catalogus heeft wel van elk verschenen boek een titelbeschrijving op cd-rom.'

Ook Mark Pieters, redacteur bij uitgeverij Querido, weet dat bibliotheken niet alles bewaren. 'Bij de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag hebben ze ongeveer tachtig procent van alle boeken die ooit zijn uitgekomen.' Pieters studeerde in mei af op een doctoraalscriptie over het fonds van Athenaeum-Polak & Van Gennep, dat enkele jaren geleden als imprint terechtkwam bij Querido. 'Ongeveer tachtig procent van alle Athenaeum-titels is door de uitgeverij zelf bewaard. Verdwenen zijn vooral luxe uitgaven of nieuwjaarsgeschenken, zoals Onze vrienden of een uitgever in de bocht van Gerard Reve. Er is veel weg uit de eerste zeven jaar van het bestaan van de uitgeverij, tot aan het moment dat Van Gennep zelfstandig verder ging.'

'De belangrijkste oorzaak is slordigheid. Mensen lenen wel eens wat, er wordt gestolen, en hele luxe uitgaven komen sowieso niet in het archief.' Zelf heeft Pieters inmiddels bij antiquariaten zo'n 95 procent van het Athenaeum-fonds bij elkaar gekocht voor zijn privé-collectie. 'Querido probeert nu ook zelf terug te kopen wat er, vooral door de oorlog, uit het eigen fonds verdwenen is.'

Belangrijkste remedie tegen de boekverdwijningen: archivarische kadaverdiscipline. Uitgeverij Van Oorschot heeft een eerste drukken-kast met een slot erop, die volgens redacteur/produktie-medewerker Jaap Blansjaar wordt 'gekoesterd'. 'Hij is compleet vanaf 1945, er staan ruim achthonderd boeken in. Als iets niet wordt teruggezet volgt een boze blik.' Het aantal titels van Van Oorschot is natuurlijk veel kleiner dan dat van grotere uitgeverijen. 'Wij geven nu zo'n honderdtwintig titels per jaar uit', zegt redacteur Gert Jan de Vries van de Arbeiderspers, 'en onze uitgeverij is meer dan tachtig jaar oud. Ik weet niet precies hoe compleet ons archief is.'