Glimpen van verhalen

Ivo Michiels: Sissi. Journal brut. Boek Acht. De Bezige Bij, 366 blz. ƒ 46,50

'Een wat moeizaam begin', noteerde ik half beschaamd, half geërgerd op een kladblaadje, nadat ik voor de vijfde keer in hoofdstuk 2 van Sissi, het achtste deel van de op tien delen begrote reeks Journal brut van Ivo Michiels, was blijven steken. Schaamte vermengd met ergernis, want het is niet altijd eenvoudig vast te stelllen waar het aan ligt: aan een verwijtbaar gebrek aan concentratie bij de lezer of aan overmoed bij de schrijver. In dit geval neemt de schrijver de schuld op zich, zij het op zo'n luchthartige toon dat een gewetensvolle lezer er nog niet helemaal gerust op hoeft te zijn.

'Achtenswaardige,' zo spreekt Michiels schalks, 'vergeef mij dit volgepropte, allicht enigszins ontsporende, misschien te veel belovende operabegin met zijn wisselende ouvertures.' Hoe men dit excuus ook wil begrijpen, feit is dat de eerste drie korte, inleidende hoofdstukken nog maar een voorproefje vormen van wat Michiels 350 pagina's lang voor ons in petto heeft: een pittig mengsel van reisverslag, dagboekaantekeningen uit verschillende perioden, poëticale overwegingen, verhaalflarden, eigen en andermans belevenissen in niet altijd even eenvoudige taal. Ook de registers wisselen sterk: spreektalig, lyrisch, zakelijk, verheven, kortademig, stellig of opsommend. Michiels karakteriseert Sissi zelf als 'een kladboek', ontstaan op het 'lumineuze kruispunt van maken en vinden'.

Een min of meer samenbindende factor bij dit alles is de film, zoals in het voorafgaande deel van de reeks de beeldende kunst als leidraad fungeerde. De eerste plek waar Michiels ons heenvoert is niet toevallig Hollywood, getypeerd als 'dit Californische Mekka' en als 'een halve eeuw grootogen en meedromen'. De hoofdrol, zo wordt althans gesuggereerd door titel en omslag van het boek en door de vele verwijzingen naar haar, is weggelegd voor Romy Schneider. Zij wordt vooral herdacht in haar bekendste filmpersonage Sissi. Liefhebbers van de in 1982 op 43-jarige leeftijd overleden filmster kunnen zowel voor hoofdlijnen als details beter Ich Romy ter hand nemen, haar postuum verschenen autobiografie, dan deze zogenaamde biografie die zelfs aan de meest voor de hand liggende levensfeiten geen aandacht besteedt. Als Michiels op zeker moment zichzelf aanspoort met 'Op naar Sissi', dan voegt hij er haastig aan toe: 'naar 't boek bedoel ik.'

Wat uit deze roman vooral oprijst is een portret van Michiels zelf, dat wil zeggen van de schrijver Michiels. Wat hem nu zo bijzonder fascineert in Romy Schneider in wie hij zich 'nagenoeg een leven lang' heeft willen herkennen, of wat die ene ontmoeting met haar, ooit, precies heeft gedaan met hem blijft tamelijk duister. Veel explicieter is hij over het belang dat zij, en met haar de hele filmkunst, voor zijn schrijverschap heeft gehad. In een van de vele poëticale passages legt hij uit dat schrijven voor hem het omzetten van 'schermtaal' in gewone taal is. Eerst is er het innerlijke scherm dat aanfloept, dan komen er beelden, vervolgens moeten die beelden in zinnen worden omgezet. Die ruwe tekst wordt ten slotte gepolijst tot literatuur. Film is in zijn ogen in de eerste plaats tekst en daarom geschikt om opgenomen te worden in wat hij het 'overkoepelend schrijven' noemt. Veel aandacht krijgen ook de films en documentaires die hij samen met de Vlaamse regisseur André Delvaux maakte en waarvoor hij de scenario's schreef, zoals Met Dieric Bouts (1975), Een vrouw tussen hond en wolf (1979) en De man voor het venster (1993) over Maurice Gilliams. Films voor goede verstaanders, net als de romans van Michiels.

Non-structuur

Niet bekend