Aristoteles verlaat

Waar blijft toch de vertaalde Aristoteles-reeks van de Historische Uitgeverij?De eerste drie titels uit de serie, de Ethica, De Ziel en de Politica, werden in aanbiedingsfolders al herhaaldelijk aangekondigd. Maar 1996 werd niet gehaald en ook 'in de loop van 1997' (prospectus '96-'97) bleek te optimistisch. Vervolgens zou de Ethica deze maand uitkomen, maar dat blijkt nu weer verlaat tot april.

'Er is een aantal keren een planning gemaakt op een moment dat de manuscripten nog niet binnen waren', zegt Ben Schomakers, part-time redacteur van de Historische Uitgeverij en als vertaler van De Ziel nauw betrokken bij het project. 'Bovendien moesten er allerlei afspraken worden gemaakt over glossaria en indices waarmee de vertalingen toegelicht worden.' Maar verklaart dat een vertraging van twee jaar? 'De inhoudelijke beslissingen worden genomen onder auspiciën van een internationaal gezelschap hoogleraren, zowel uit Beiroet als uit Essex. Zij vergaderen maar eens per half jaar. Dat heeft vertragende consequenties, maar zorgt er ook voor dat er geen losse flodders worden afgeleverd.' Toch vindt ook Schomakers dat er 'soms wel een beetje te uitgebreid' wordt gedelibereerd.

Er kwam extra zand in de motor van het prestigieuze project toen de vertalers van de Ethica elkaar in de haren vlogen. De vertaling, vertelt Schomakers, is gemaakt door een hoogleraar uit Antwerpen, die voor het project een assistent in dienst nam. 'Maar toen de vertaling anderhalf jaar geleden af was, kondigde hij aan zijn eigen naam op de kaft te zetten.' De assistent spande daarop een rechtzaak aan, waarna de rechter de vertalers de plicht oplegde om de vertaling - die maar bleef liggen - toch op te sturen naar de uitgeverij.

Ondertussen kwam in maart vorig jaar al een andere Nederlandstalige Ethica-vertaling uit, door Charles Hupperts en Barteld Poortman. Saillant detail: deze vertaling was eerder geweigerd door de Historische Uitgeverij, die de voorkeur gaf aan de Vlaamse versie. 'Dubbel werk', vindt Schomakers. 'Toen het Amsterdamse duo hoorde dat de Historische Uitgeverij een groot Aristoteles-project ging doen, waren ze nog pas in het begin van hun werk. Toch gingen ze door. Kinderlijk, tegen beter weten in doorgaan met iets dat niet meer zinvol is. Het heeft ermee te maken dat ze het niet leuk vonden om afgewezen te worden.'

Hupperts, werkzaam bij de vakgroep Klassieke Talen aan de universiteit van Amsterdam, reageert verbaasd op Schomakers lezing van de gebeurtenissen. 'Kinderlijk? Geen sprake van. Wij hadden de vertaling al in klad af toen de Historische Uitgeverij zo'n drie jaar geleden bij ons kwam.' Hij is niet bezorgd dat er dubbel werk is verricht. 'In Nederland schrikken wij van dubbele uitgaven, maar in het Engels zijn wel tien verschillende vertalingen van de Ethica.'

Commercieel zouden de twee uitgaves elkaar natuurlijk wel in de weg kunnen zitten, erkent Hupperts. 'Onze vertaling loopt goed: er zijn inmiddels een kleine duizend exemplaren van verkocht. In het eerste jaar zal de Historische Uitgeverij er van haar vertaling wel niet zoveel kwijt kunnen. Maar over een periode van tien jaar zit ook daar een markt in.'