Aretha is Mama, James is Papa; De hit-fabriek van Puff Daddy

Het Amerikaanse publiek besteedde vorig jaar maar liefst zestig procent van haar uitgaven aan singels die werden geproduceerd door Sean 'Puff Daddy' Combs. 'Puff' verpakt rauwe rap-teksten in de muziek van disco-klassiekers. “Niemand kan zulke smerige taal zo onschuldig doen klinken als Puff Daddy”.

Puff Daddy & The Family, met onder anderen Lil' Kim, Mase en Papa Bear treden 6 januari op in Ahoy', Rotterdam.

No Way Out is uitgebracht door BMG (78612 73012)

Ieder decennium heeft zijn eigen Berry Gordy. De legendarische producer/oprichter van het Motown-label lanceerde The Supremes, Marvin Gaye en The Marvelettes en gaf zwarte muziek in de jaren zestig een commercieel gezicht. Gordy bedacht het concept van de 'hit-fabriek', een hoofdkwartier waarbinnen alle aspecten van de muziek en presentatie worden uitgewerkt. Gordy arrangeerde de muziek, Smokey Robinson en Norman Whitman schreven hun nummers in een kamertje ernaast en Gordy's zusters bedachten de danspassen en showkleding.

Hij werd in de jaren zeventig opgevolgd door Ashford & Simpson (Diana Ross en Marvin Gaye) en later door Quincy Jones (Michael Jackson). De Berry Gordy van de jaren negentig heet Sean 'Puff Daddy' Combs. Combs' platenmaatschappij is Bad Boy Entertainment, en zijn sterren zijn rappers als Lil' Kim, Papa Bear en The Notorious B.I.G.. Combs plukt ze eigenhandig van de straat, produceert hun muziek en denkt mee over stijl en imago.

Maar waar Berry Gordy het achterbuurtverleden van zijn sterren graag ontkende door ze stijlvol te kleden en manieren te leren, houdt Puff de charme van 'de straat' in ere. The Notorious B.I.G. mocht de lange zwarte overjas aanhouden die hij als dealer droeg, en voormalig tippelaarster Lil' Kim kan het podium op in haar transparante luipaardprint-ondergoed. De drugsverkoper mag zingen over het leven op straat, het hoertje over haar variëteit aan standjes. Al greep Bad Boy Entertainment wel in toen Kim haar debuut-cd Queen Bitch wilde noemen; de titel werd veranderd in Hard Core.

Combs muzikale formule is simpel. De rauwe getto-belevenissen van zijn zangers worden verpakt in melodieuze klassiekers uit het disco-tijdperk - in plaats van de agressieve teksten te versterken door agressieve muziek, zoals eerdere rap-producers deden.

Al werken meer muzikanten volgens deze methode - The Fugees en Coolio bijvoorbeeld -, Sean 'Puff Daddy' Combs is de meester-vergulder. Niemand kan zulke smerige taal zo onschuldig doen klinken als de 26-jarige Puff uit Harlem - en er zoveel geld mee verdienen. Vorig jaar besteedde het Amerikaanse singelskopende publiek zestig procent van haar uitgaven aan produkties van Puff Daddy.

IJskast

Sean Combs, geboren in Harlem, New York, begon Bad Boy Entertainment in 1993. Puffs eerste ontdekking was Christopher Wallace uit Brooklyn, een crackdealer met het postuur van een tweedeurs-ijskast die zijn raps ter plekke bedacht. Wallace, alias Biggie Smalls, alias The Notorious B.I.G., maakte in 1994 met Combs zijn eerste cd, Ready To Die, volgens het inmiddels beproefde procédé. Het was in hiphopkringen altijd sjiek om rare grooves (citaten van oude onbekende platen) te sampelen, maar Combs koos uitsluitend platen die zich al lang en breed bewezen hadden. Voor Ready To Die gebruikte hij Curtis Mayfield ('Superfly'), Sugarhill Gang ('Rapper's Delight') en Isaac Hayes ('Walk On By') en deed bovendien geen poging de samples tot iets nieuws of onherkenbaars te verwerken.

The Notorious B.I.G. werd direct na het verschijnenen van zijn debuut een ster. Maar afgelopen maart, vlak nadat hij zijn tweede cd, Life After Death, had opgenomen, werd Biggie in Los Angeles door onbekenden doodgeschoten, een half jaar nadat Tupac Shakur, die andere rapheld, in Las Vegas was vermoord. Puff Daddy verloor daarmee niet alleen zijn succesvolste artiest (van Ready To Die en Life After Death zijn inmiddels rond de tien miljoen exemplaren verkocht) maar ook zijn, naar eigen zeggen, beste vriend. Puff bracht afgelopen zomer samen met Biggie's echtgenote Faith Evans een eerbetoon aan de vermoorde rapper uit en werd daarmee onverwacht zelf ook een ster. 'I'll Be Missing You' (gebaseerd op 'Every Breath You Take' van The Police) haalde in vijftien landen de eerste plaats van de hitparade.

Aan de cd No Way Out die hij vervolgens onder de naam Puff Daddy & The Family uitbracht werkte een aantal van zijn ontdekkingen mee: Lil' Kim, The Notorious B.I.G., Mase en Faith Evans. Met dit gezelschap (afgezien van Faith Evans) treedt Puff nu ook op, volgens de formule van de oude Motown-revues; een avondvullend programma waarin korte optredens van de verschillende rappers elkaar afwisselen - met wijlen The Notorious B.I.G. levensgroot aanwezig op een videoscherm.

Maar hoe succesvol hij ook is, net als de hitsingels van Motown door tijdgenoten werden verguisd als 'glad' en 'commerciëel', wordt ook Puff Daddy vaak afgedaan als een geldlustige entrepreneur met een trucje. En net als de Motown-groepen zo'n twintig jaar na dato toch artistieke erkenning kregen, zal ook van Puffs produkties de muzikale waarde nog wel eens worden ingezien. Want het is te makkelijk om Puffs methode als makkelijk af te doen.

Puffs muziek is de culminatie van twintig jaar rap. De twaalfjarige Sean Combs sloop het ouderlijk huis uit om tot diep in de nacht te gaan luisteren naar rappers als L L Cool J en Run DMC, die begin jaren tachtig op straathoeken in The Bronx hun 'rhymes' lieten horen. De muzikale begeleiding kwam van twee draaitafels en bestond dus uit fragmenten van andermans muziek. Het gilletje van James Brown bijvoorbeeld is zo vaak gebruikt dat het een cliché op zich werd. In de loop der jaren ging men steeds uitbundiger citeren. Met als resultaat dat dezer dagen het citaat geen versiering meer is van de rap, maar de rap een versiering van het citaat.

Bewustzijn

Maar waarom kopen mensen graag deze platen? Waarom kopen ze niet gewoon het origineel als ze zo graag naar James Brown/Marvin Gaye/Isaac Hayes/The Isley Brothers/Rufus/Roberta Flack luisteren?

Het vrijmoedig recyclen van bestaande muziek wordt veel vaker gedaan door zwarte muzikanten dan door blanke. En (bijna) altijd grijpen ze terug op hun 'eigen' geschiedenis; de geschiedenis van de zwarte muziek. Muziek is tenslotte het eerste culturele domein waarin zwarten een geschiedenis hebben opgebouwd. Mensen als Marvin Gaye, James Brown, Aretha Franklin zijn daarom de grondleggers van iets dat meer is dan een soul-oeuvre. Ze zijn Mama Franklin en Papa Brown, de oerouders van het zwarte muzikaal bewustzijn. Hun nalatenschap wordt gekoesterd en gebruikt als bouwstenen voor het nieuwe hoofdstuk van de zwarte canon. 'Luister naar je geschiedenis' zegt Puff Daddy indirect tegen zijn publiek, maar ook 'Wees trots' en 'Doe je voordeel hiermee'.

Waarschijnlijk slaat de 'familie' uit de naam Puff Daddy & The Family niet alleen op de directe medewerkers, maar ook op die grote muzikale familie die elkaar brokjes inspiratie leent. Niet voor niets noemt Puff bij de songcredits ook de namen van de originele auteurs, alsof ze naast hem zaten toen hij zijn versie schreef. 'Don't Stop What You Doing', waarin een ruim fragment uit Don't Stop The Music' van Yarbrough & Peoples Orchestra te horen is, is volgens de credits dus geschreven door S. Combs en A.P.Yarbrough.

Al is die samenwerking eenzijdig, het resultaat is opwindend. Puff Daddy's cd No Way Out is als een radiostation waarop oude en nieuwe songs voorbij komen. Zo is 'Do You Know' opgebouwd rond 'Do You Know Where you're Going To' (bekend als 'Theme From Mahogany' van Diana Ross), en 'If I Should Die Tonight' rond het gelijknamige nummer van Marvin Gaye. Ze voegen zich naadloos naar zijn meer oorspronkelijke composities, zoals 'Victory', het eerste nummer van de cd, dat begint met klaroengeschal en een vuige rap van ingehuurde kracht Busta Rhymes. Dan valt de gemoedelijke stem in van Biggie Smalls en stuwen de blazers het lied op tot een onheilspellend hoogtepunt. Tussen de bombast is 'Pain', dat zoals bijna alle nummers van de cd over zijn vermoorde vriend Biggie gaat, een mooie sobere smartlap.

Puff Daddy is misschien niet altijd origineel, hij is wel altijd eerlijk. Puff probeert zijn samples niet te vermommen, maar gebruikt gewoon volledige refreinen. Daarmee wint zijn muziek aan directheid. Collega's - van Mariah Carey tot Mary J. Blige - hebben zijn waarde al ingezien, Puff Daddy is buiten zijn eigen stal een veelgevraagd producer. En de artistieke erkenning zit er misschien ook aan te komen: Puffs protégé The Notorious B.I.G. heeft het in Amerika, ondanks zijn dood, al geschopt tot 'Artiest Van Het Jaar'.