Jaartaal

De onstuimige voortgang van alles wat het dagelijks bestaan beïnvloedt, creëert onafgebroken nieuwe woorden en begrippen omdat de ontwikkelingen anders niet zijn te benoemen. Een greep uit de woorden die het collectieve taalvernuft aan het Nederlands toevoegde in 1997, het jaar van de spetterplaat en de elandtest.

Abrifoon

Telefoon in tram- of bus-abri, waarop men één minuut gratis kan telefoneren in ruil voor het aanhoren van een reclameboodschap. (Adformatie, 16 januari)

Alcopops

Alcoholhoudende limonades, vooral bestemd voor kinderen vanaf twaalf à dertien jaar, als concurrentie van frisdranken. Voor het eerst geproduceerd in Australië zijn de alcopops in opmars in Engeland, Zwitserland en Scandinavië met etiketten in felle, house-achtige kleuren en met namen als Ladykiss of Monster Kamikaze. (Adformatie, 27 februari)

Autodaten

Het delen van één auto door verscheidene eigenaars. De Stichting Gedeeld Autogebruik hoopt autodaten ingevoerd te krijgen als alternatief voor de eigen auto. “Autodate moet de soortnaam worden van een nieuwe gedachte. De gedachte is dat je, zonder zelf een auto te bezitten, toch gebruik kunt maken van alle voordelen die een auto biedt”, aldus coördinator Henry Mentink van de stichting. (Adformatie, 13 november)

Badkamerzingen

Niet-professioneel zingen, waartoe echter wel een cursus kan worden gevolgd. Een zangleraar verlangt vrijstelling van btw omdat hij een dienst verleent van culturele aard. De Hoge Raad moet beoordelen of die claim al of niet gerechtvaardigd is, nadat het Gerechtshof te Den Haag de argumenten van de zangleraar had verworpen. (de Volkskrant, 12 september)

Balgstuw

Waterkering bij Ramspol in West-Overijssel, bestaande uit drie enorme ballonnen van kunststof, te vullen met lucht en water. De balgstuw moet het achterland tegen overstroming beschermen bij storm uit het IJsselmeer. (NRC Handelsblad, 20 februari)

Bazenstress

Stress bij werknemers, veroorzaakt door de directe chef. Volgens psychiater Rigo van der Meer, schrijver van het boek 'Overspannen door je baas', heeft een op de twee werknemers wel eens te kampen met, wat hij noemt, bazenstress. (Trouw, 7 augustus)

BDE'er

Iemand die een bijna-doodervaring (BDE) heeft meegemaakt. (HN Magazine, 4 januari)

Belfris

Geldigheid van een ongebruikte telefoonkaart, door de verzamelbeurshandelaar A. Schipper te Barendrecht ook van toepassing genoemd op de Arena-card, die in de Amsterdam Arena kan worden opgeladen voor chipcard-betalingen voor bijvoorbeeld consumpties ter plaatse. 'Ze zijn - 'belfris' of gebruikt - een gewild spaarobject.' (Het Parool, 4 september)

Belzuil

Console met videoscherm en/of posters en/of foldermateriaal en telefoonhoorn, die direct verbinding biedt met een callcentre. Natuurmonumenten experimenteert in samenwerking met PTT Telecom in de postkantoren met belzuilen terwille van ledenwerving. (Adformatie, 27 maart)

Biobungalow

Bungalows, waarin alleen natuurlijke materialen zijn verwerkt en geen chemische producten. Vijf biobungalows zijn op proef gebouwd in een vakantiepark in Herpen (nabij Oss). Ze hebben een speciale vorm, zijn voorzien van zonnecollectoren en zonneboilers en ze zijn aangesloten op een natuurlijk waterzuiveringssysteem. (De Telegraaf, 22 januari)

Biomechatronica

De ontwikkeling van mechanische en elektronische apparatuur voor het boerenbedrijf, zoals melkrobots, en voor de agri-foodketen. (NRC Handelsblad, 6 februari)

Boedelzorgdrager

Verlener van hulp aan hetzij ouderen die kleiner moeten gaan wonen, hetzij nabestaanden van overledenen bij het opruimen van inboedels - zelfgeschapen beroep van de 59-jarige Jan Luttikhuis in Abcoude, die een HBO-opleiding voor maatschappelijke hulp aan ouderen heeft gevolgd en zijn initiatief besprak met makelaars, notarissen, taxateurs, artsen, accountants en uitvaartondernemers. (De Telegraaf, 5 april)

Boerderette

Romantisch woonideaal van flat- en rijtjeshuisbewoners, aldus deelnemers aan een discussie in het Nederlands Architectuur Instituut in Rotterdam over 'Verlangen naar romantische architectuur'. 'Het hoogste ideaal is een boerderette.' (Het Parool, 15 november)

Calvoliek

Samentrekking van calvinistisch en katholiek, door grafisch ontwerper Anthon Beeke gehanteerd om een stroming aan te geven in Nederlands affiche-ontwerp, na het 'delirium-design' van de jaren tachtig, waarin alles kan, mag en moet. Daarop volgt “een helderheid die ons in principe terugvoert naar de helderheid van het affiche ontwerpen van voor de jaren tachtig. (-) Een woord is er nog niet voor, maar laten we zeggen dat 'Calvoliek' er dichtbij komt; beeldspraak op een strenge maar tevens frivole en elegante manier vormgegeven.” (Dutch Posters 1960-1996 door Anton Beeke, uitgeverij BIS)

Camjo

Cameraman, geluidsman, belichter, regisseur en cutter in één personage verenigd terwille van goedkoop en snel gemaakte nieuwsitems, zoals bij RTL, waar de term camjo vandaan komt. (Vrij Nederland, 28 juni)

Cybertje

Pil met de licht hallucinogene stof 2CB, te koop in smartshops. Vier cybertjes van 5 milligram kosten 25 gulden. (NRC Handelsblad, 6 februari)

Domgeer

Iemand die de domheid bestudeert, zoals Matthijs van Boxsel, die afstudeerde op de domheid bij Kant en Musil, publiceerde over de domheid en een encyclopedie van de domheid samenstelt. Domgeer of morosoof noemt hij zichzelf. (NRC Handelsblad, 8 februari)

Doseerspeen

Speen met drie openingen, waardoor melktoevoer schaarser of genereuzer kan worden. Past op iedere fles en de gewenste opening kan met een handomdraai worden geselecteerd. (De Telegraaf, 26 april)

Drinkontbijt

Vloeibare voeding die het ontbijt vervangt. Nu bijna een kwart van de bevolking zich niet meer de tijd gunt om te ontbijten - zo bleek uit onderzoek - heeft zowel Honig als Mona als alternatief een drinkontbijt ontwikkeld: respectievelijk 'Goede Morgen', drinkyoghurt in verschillende fruitsmaken, en 'Wake Up!', pakjes geroosterde, gepofte en gemalen granen en rijst die door een glas melk moeten worden geroerd. 'Pak pakken, glas inschenken en 16,41 seconden later kunt u met een compleet ontbijt achter de kiezen de wijde wereld in', belooft de reclamecampagne van Mona. (Adformatie, 4 september)

Drugwipe

Apparaatje dat drugs kan opsporen in zweet. Minister Jorritsma van Verkeer voelt voor het plan van de politie in Zuid-Limburg om automobilisten te testen op drugsgebruik met een drugwipe. Bevestiging via een urinetest is noodzakelijk. (Het Parool, 15 juli)

Duwkrant

Elektronische versie van een krant, die abonnees via hun e-mailadres wordt thuisbezorgd. De meeste kranten met een Internet-versie dienen door belangstellenden te worden 'opgehaald' van de website van het dagblad. In tegenstelling tot deze 'pull'-methode voorziet een 'push' van de krant in de bezorging 'aan huis'. (de Volkskrant, 13 december)

Ecostroom

Elektriciteit uit zonlicht, wind- en waterkracht; de ministeries van Economische Zaken en VROM hebben zich verplicht voor twintig procent van de energiebehoefte ecostroom te gebruiken. In een op zonlicht varend bootje in de Hofvijver te Den Haag tekenden de ministers Wijers en De Boer een contract met de leverancier. (Radio 1 Journaal, 28 augustus)

Elandtest

Uit het Duits ('Elchtest') overgenomen begrip, oorspronkelijk voor een autotest op een vrije route in Zweden, waarbij plotseling een denkbeeldige eland moet worden ontweken. Nadat de nieuwe Mercedes-A niet tegen deze test bestand bleek en omkieperde, is het begrip, ook in Nederland, snel verruimd tot een zware beproeving in het algemeen, bijvoorbeeld voor politici. (NRC Handelsblad, 28 november)

Euronomade

Nomade die de wintermaanden in Zuid-Europa doorbrengt en in de zomer vooral Amsterdam als verblijfplaats kiest. Het zijn veelal Britten die in Amsterdam gebruikmaken van de sloap (zie aldaar) in Vaalmuiden, een afgelegen stuk land in het Westelijk havengebied, dat als woongebied voor nomaden beschikbaar is. (NRC Handelsblad, 2 december)

Faalbonus

Doorbetaling gedurende zeven jaar van het volle jaarsalaris (ƒ 200.154,24) aan de ontslagen secretaris-generaal H. de Maat-Joolen van het ministerie van VWS. Na een externe rapportage over het mismanagement aan de top van het ministerie is het dienstverband van de 55-jarige topambtenares verbroken. (De Telegraaf, 5 september)

Faamwaarde

Imago, de goede naam van een onderneming, zoals beschreven in het boek 'Op zoek naar Faamwaarde, vijftig jaar public relations in Nederland' door Eric Lagerwey (Bohm Stafleu Van Loghem), het eerste boek over de geschiedenis van het jonge vakgebied. (NRC Handelsblad, 24 juni)

Fibrex-burger

Namaak-hamburger met in plaats van gehakt een 'novel protein food'-product, gemaakt van schimmels en plantaardige materialen. Bij Gist Brocades wordt gewerkt aan een dergelijk eiwitrijk voedselproduct ter vervanging van vlees. 'Als kinderen in de volgende eeuw een fibrex-burger eten in plaats van een hamburger kan de vleesproductie in twee generaties met 40 procent omlaag.' (de Volkskrant, 10 december)

Flitskar

Wagentje met kantoorbehoeften en dossiers als rijdend bureaublok, waarmee ambtenaren van de Rijksgebouwendienst Noordwest zich een plaats moeten zoeken in hun nieuwe Haarlemse gebouw, waarin voor de meesten geen vaste werkplekken meer zijn. (Het Parool, 8 oktober)

Ganzengedoogbeleid

Voorschrift van het ministerie van Landbouw aan boeren om in bepaalde gevallen ganzen op hun land niet af te schieten maar hun aanwezigheid te tolereren met alle gewasschade van dien. (IKON-televisie, 9 januari)

Gasbankier

Rol voor de Nederlandse Gasunie nadat in 1998 ook buitenlandse gasbedrijven aan Nederlandse consumenten kunnen gaan leveren. De Gasunie beschikt over een pijpleidingennet van 11.000 kilometer en over veel kleine gasvelden die, eenmaal uitgeput, kunnen worden gebruikt als opslagplaats voor buitenlands gas. De Gasunie is dan de gasbankier voor de buitenlandse bedrijven. (Intermediair, 17 januari)

Gemaksdienst

Karweitje in en om particuliere woningen in de regio's Apeldoorn, Arnhem en Nijmegen door de stichting Lekker Leven te Velp, voortgekomen uit de stichting Eigen Woning voor Straks, een initiatief uit de jaren tachtig om ouderen langer zelfstandig te laten wonen. De gemaksdiensten, zoals boodschappen doen, de hond uitlaten, gras maaien, reparaties uitvoeren, worden overigens voor iedereen uitgevoerd, niet alleen voor bejaarden. De stichting verwacht dat gemaksdiensten op den duur landelijk zullen worden aangeboden. (NRC Handelsblad, 2 september)

Gezins-organizer

Uit Amerika overgewaaid nieuw beroep: hulp bij het organiseren van het gezinsleven van tweeverdieners. Ongeveer twee miljoen Nederlanders hebben moeite met het combineren van werk en zorgtaken, aldus het ministerie van Sociale Zaken. Velen, vooral werkende vrouwen, maken daardoor een onoverzichtelijke rommel in hun huis. De gezins-organizer ruimt de rommel op, zorgt dat het huis structureel aan kant blijft en leert de ouders hun tijd beter in te delen. (de Volkskrant, 13 januari)

Girogluren

Benaming door de betrokkenen van het inzagerecht van de Sociale Dienst in de persoonlijke documenten van uitkeringsgerechtigden, waartoe ook het controleren van giro- en bankafschriften behoort. (Magazine voor Uitkeringsgerechtigden MUG, oktober)

Gloeimuis

Levende muis die groen licht uitstraalt door een injectie met het gen voor aequorine, een stof die sommige kwallen lichtgevend maakt. Japanse onderzoekers hebben het gen in de bevruchte eicel van muizen geïnjecteerd om aldus het gedrag van andere ingebrachte genen zichtbaar te maken. De vrees leeft dat de commerciële wereld zich van de techniek meester zal maken om 'gloeimuizen' als speelgoed op de markt te brengen. (NOS-journaal, 13 juni)

Grasbaal

Cilindervormige baal met pas gemaaid en licht voorgedroogd gras, verpakt in landbouwplastic als alternatief voor het ingekuild gras. Voordeel van de balen is dat de boer niet steeds de kuil behoeft te openen, hetgeen de kans op broei en schimmel doet toenemen. (NRC Handelsblad, 15 augustus)

Grasstress

Mogelijke gezondheidsschade van gras als gevolg van klimaatwisseling wanneer een grasmat in z'n geheel in en uit een stadion wordt geschoven, zoals het geval zal zijn bij het Gelredome in Arnhem dat wordt geopend op 25 maart 1998. De grasmat ligt hier in een betonbed op Teflon rollers en kan in vier uur het stadion uit worden gerold. In het stadion blijft dan een betonvloer over voor gebruik bij shows en concerten. (Nova, 12 augustus)

Herbezoding

Het opnieuw voorzien van graszoden, zoals in de Amsterdam Arena. (Teletekst, 17 februari)

Herbronningscounselor

Professie van de theoloog Pieter van Hoof, geciteerd uit de Haagsche Courant: “In mijn praktijk als herbronningscounselor kom ik in aanraking met zakenmensen die een deelgebied fantastisch hebben ontwikkeld. Maar soms is bij hen de levensbeschouwelijke oriëntatie ver achtergebleven. De zin van het leven, wat heeft het voor nut, dat zijn vragen waar ze niets mee kunnen.” De herbronningscounselor biedt hun dan nieuw uitzicht. (Hervormd Nederland, 14 juni)

Hipo

Kort voor 'high potential': veelbelovende student, naar wie grote ondernemingen op zoek zijn. Speciale 'student recruiters' speuren daarom bij universiteiten en in studentenorganisaties naar de managers van de toekomst, die zich nu al moeten onderscheiden door communicatieve vaardigheden en ondernemerschap. Bedrijven doen veel om hipo's al vast aan zich te binden. (NRC Handelsblad, 12 mei)

Huurteam

Voorlichtingsteam, bestaande uit een coördinator en een aantal banenpoolers, die huurders van huizen voorzien van informatie zodat ze niet te veel huur betalen. Nadat bekend werd dat een op de drie huurders in de particuliere sector te veel huur betaalt, heeft een aantal Amsterdamse wijkcentra, in samenwerking met het Steunpunt Wonen en de Stedelijke Woningbouwdienst de huurteams opgericht. (NRC Handelsblad, 23 mei)

Incasso-meelifter

Factuur met meegedeclareerde bedragen voor andere dienstverleners. De term is geïntroduceerd door Energie Noord West in een rondschrijven aan Amsterdamse energiegebruikers over het ingevoerde nieuwe automatiseringssysteem. 'Op diverse nota's zult u het begrip 'incasso-meelifter' tegenkomen. Hiermee worden bedoeld de bijdragen Kabeltelevisie (KTA), Reinigingsheffing c.q. Afvalstoffenheffing (RH) en Wet Verontreiniging Oppervlaktewateren (WVO), die wij incasseren voor respectievelijk A2000 Kabeltelevisie en Telecommunicatie, het Stadsdeelkantoor en het Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht'. (Circulaire, januari)

Infostress

Stress als gevolg van informatie-overvloed. Vier op de tien managers in bedrijven met meer dan vijftig werknemers zegt er aan te lijden, blijkt uit onderzoek, gepresenteerd tijdens het Nationaal Congres Vakinformatie. (Adformatie, 27 maart)

Inspraakwoonwijk

Woonwijk in Zwaag, gemeente Hoorn, waar de kopers van een nieuwbouwwoning van het Bouwfonds Nederlandse Gemeenten in 1979 ruimschoots inspraak kregen in de 'invulling' van het huis. De bij de bewoners gegroeide benaming voor de wijk werd door de verkoper van zo'n huis, Gerard Bouw, gepubliceerd in een advertentie in het Noordhollandse Weekblad Zondag, 24 augustus.

Kanaaldeling

Het participeren van twee regionale televisiezenders op één kanaal, de een commercieel en gratis, de ander publiek en betaald door de kijkers. (Adformatie, 30 januari)

Kiosket

Kiosk met aan weerszijden aangebouwd toilet, een voor dames, een voor heren. M. Kneepkens van de Rotterdamse Stadspartij heeft in een motie aan het Rotterdamse stadsbestuur de inrichting van zulke kioskets voorgesteld. (Het Parool, 24 mei)

Klapskeeleren

Skeeleren (rolschaatsen) op skeelers met klapschaats-mechanisme. Klapskeelers zijn op dezelfde manier als klapschaatsen voorzien van scharnieren, waardoor geen energie verloren gaat wanneer de schaats even kantelt. Volgens de bewegingswetenschapper Jos de Koning (Vrije Universiteit) gaat klapskeeleren gemakkelijker dan rijden op stijve schaatsen. (de Volkskrant, 15 november)

Kloepm

Samentrekking van 'kloompe' (klomp) en 'kroep'n' (kruipen) als naam van nieuwe volkssport in Twente, waarbij de deelnemer op klompen zo snel mogelijk al kruipend een baan van twintig meter moet afleggen. De stevigheid van de klomp wordt daarbij danig op de proef gesteld. Aangetoond moet worden dat de vaderlandse klomp aan de zwaarste normen van veiligheid voldoet. (De Telegraaf, 22 februari)

Knipperbuilen

Builen over het lichaam die aan- en uitknipperen als een kerstverlichting. Een jonge Vietnamese boer ontdekte zulke lichtgevende plekken op zijn lichaam toen hij het 's avonds erg warm kreeg nadat hij overdag was gevallen in het veld. Reeds twee keer eerder werden zulke knipperbuilen gesignaleerd. Het is onduidelijk of het fenomeen verbandhoudt met het gebruik van chemische wapens tijdens de Vietnamese oorlog. (de Volkskrant, 5 maart)

Landschapscamping

Camping die de natuur- en landschapselementen in het gebied moet beschermen, onder meer door de streekeigen kenmerken op en rondom het campingterrein te versterken en de toeristische educatie en aanbod te verbreden. In Zeeland worden op proef acht landschapscampings aangelegd. (Platform van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, juli-augustus)

Limburgkunde

Door de Limburgse dialectvereniging Veldeke voorgesteld studievak aan de Universiteit Maastricht. (Cursor, weekblad TU Eindhoven)

Mediwiet

Medicinale marihuana, zoals tot augustus 1997 werd verkocht in apotheken, maar nu is verboden door de Inspectie voor de Gezondheidszorg, omdat de Gezondheidsraad heeft vastgesteld dat het medisch gebruik van marihuana geen aanwijsbaar effect heeft. Een aantal coffeeshops heeft zich bereid verklaard de medicinale marihuana onder de naam mediwiet te verkopen. (NRC Handelsblad, 14 augustus)

Mengsperma

Varkenssperma van verschillende beren, dat door KI-stations wordt gemengd omdat varkenshouders het risico vrezen dat hun zeugen van een enkele beer niet zwanger worden. Het mengen van varkenssperma werd verboden omdat het zaad een mogelijke besmettingsbron van varkenspest is. (Het Parool, 12 april)

Middencliff

'Cliffhanger' halverwege een televisieverhaal. “Bij de serie Onderweg naar Morgen wordt zelfs met een 'middencliff' gewerkt, bedoeld om de kijker vast te houden tijdens het reclameblokje halverwege de aflevering”, aldus eindredacteur Maarten Almekinders van Goede Tijden Slechte Tijden. (Esquire, maart)

Multiculturalisatie

Scholing in multiculturele verhoudingen, zoals dat met o.a. antiracisme-trainingen gebeurt in de Amsterdamse Bijlmermeer. (de Volkskrant, 28 april)

Natuurbraak

Natuurlijke vegetatie op braakliggend land. Het ministerie van Landbouw geeft vanaf 1998 een premie van 342 gulden per hectare aan landbouwers die braakliggend land inzaaien met gewassen als phacelia, klaver, boekweit, gele mosterd en grassen: natuurbraak. Daarmee worden vlinders, hommels, sprinkhanen en vliegen aangetrokken. Ook vogels kunnen er broeden, muizen gaan er nestelen en roofvogels komen weer daarop af. De natuurwaarde van het landschap wordt aldus bevorderd. (de Volkskrant, 15 november)

Nonspot

Televisiereclame zonder commercials; vorm van gesponsorde televisie, zoals het programma Tearoom op RTL4, gesponsord door Air Miles, waarin alle 28 ketens die Air Miles uitgeven, zich op een informatieve manier kunnen manifesteren. 'In de reclameblokken die het programma onderbreken kunnen de ketens met spots aansluiten bij de nonspots uit het programma.' (NRC Handelsblad, 3 maart)

Onttrossing

Nieuw begrip bij de publieke omroep: concurreren tegen de commerciële televisie met de eigen wapens, zoals de volwassener geworden televisiejournalistiek van Netwerk en Nova. (De Journalist, 10 januari)

Ontzamelen

Het opruimen van kunstwerken uit museumdepots, hetzij door ze te verkopen, hetzij door ze in langdurige bruikleen te geven aan andere openbare collecties. Tijdens een symposium bij Sotheby's in Amsterdam zei directeur Rik Vos van het (overkoepelende) Instituut Collectie Nederland dat musea gaan 'ontzamelen' omdat zestig procent van de collecties eeuwig in depot zal blijven. (NRC Handelsblad, 21 oktober)

Operama

Operaspektakel als Verdi's Aïda, onder auspiciën van Joop van den Ende uitgevoerd in de Amsterdam Arena met honderden figuranten, film-, video- en fotoprojectie en elektronisch versterkte muziek. (Het Parool, 27 september)

Opvoedgeld

Maandelijks subsidiebedrag voor ouders die korter gaan werken om hun kinderen op te voeden: gedurende twee jaar 250 gulden per maand voor ieder kind. Aldus een voorstel in het rapport 'De verzwegen keuze van Nederland' van het wetenschappelijk bureau van het CDA. (NRC Handelsblad, 13 januari)

Overaangifte

Valse aangifte van een zedendelict, uit wraak, frustratie of om andere reden. In zijn boek 'Valse zeden' onderscheidt de Alkmaarse advocaat C. Veraart viert categorieën zedenzaken: de echte zaken, de volledig verzonnen zaken, mislukte vrijages en vrijages waarbij de man wel te ver is gegaan, maar niet van verkrachting kan worden gesproken. De openheid over seksueel misbruik werkt de 'overaangifte' in de hand. (de Volkskrant, 25 oktober)

Paddoën

Het consumeren van paddestoelen - paddo's of kaalkopjes geheten - met (dankzij de verboden stoffen psilocybine en psilocine) hallucinerende werking. Een 'jongen van 18' schreef aan de rubriek Achterwerk over zijn ervaringen: “Wat namelijk optreedt is een gevoel van een sterke band te hebben met de andere personen waarmee je paddoot.” (VPRO-gids, 20 tot en met 26 december)

Parasietmarketing

Zonder toestemming van de eigenaar gebruikmaken van diens naam en logo, met name van het wereldkampioenschap voetbal in 1998 in Frankrijk. De wereldvoetbalbond FIFA wil het toernooi beschermen tegen 'verwerpelijke commerciële praktijken' en heeft daarom reclame- en promotiebureaus gewaarschuwd voor toepassing van parasietmarketing. Alleen officiële sponsors mogen zich van naam en logo bedienen. (Adformatie, 6 november)

Patijniseren

Het saneren van Amsterdam door ontruiming van kraakpanden, het sluiten van drugsdiscotheken, het weigeren van gedoogvergunningen aan bordelen met medewerksters zonder verblijfstitel. 'Amsterdam wordt gepatijniseerd' luidde de slotzin van een krakersverklaring bij de ontruiming van een pand in de Sarphatistraat. Hoe lang de 'precieze' Patijn het volhoudt tegen over de 'rekkelijken' in de gemeenteraad, is de vraag, maar zijn naam zal 'ook in de werkwoordvorm blijven voortleven', aldus NRC Handelsblad, 10 februari.

Pinposter

Interactieve reclameposter van Mediamax, ontwikkeld in samenwerking met KPN Multimedia: producten bestellen op straat (worden thuisbezorgd) en betalen met pinpas. (Adformatie, 16 januari)

Poldermodel

Nederlands voorbeeld van economische groei, o.a. dankzij door werkgevers en vakbonden gecontracteerde loonmatiging. Volgens de Washington Post van 19 juli kijkt de hele wereld naar Nederland om het geheim te leren kennen van het poldermodel, volgens andere kranten 'the Dutch model', 'le miracle Hollandais' of 'il poldermodello'. De woordvoerder van de SER spreekt dan ook van 'poldermodel-toerisme'. (NRC Handelsblad, 25 juli)

Popprofessor

Bijzonder hoogleraar in de popmuziek, onder auspiciën van de Stichting Popmuziek Nederland in 1998 aan te stellen aan de Universiteit van Amsterdam bij de faculteit der politieke en sociaal-culturele wetenschappen. (de Volkskrant, 1 oktober)

Rafelrandwandeling

Nieuwe attractie in Amsterdam: een dag doorbrengen als dakloze. De nieuwe stichting Voila - Voor en Door Daklozen - heeft de rafelrandwandelingen bedacht om anderen aan den lijve het leven als dakloze te laten voelen. Onder begeleiding van 'ervaringsdeskundige daklozen' maken belangstellenden een tocht door de hoofdstad, nadat ze eerst al hun bezittingen hebben ingeleverd. Daarna gaan ze op zoek naar 'biets-koffie' en 'buk-shag'. (NRC Handelsblad, 15 februari)

Reli-zapper

Moderne gelovige, die zijn religieuze belevingen uit diverse bronnen betrekt. “Zij sprokkelen hun levensbeschouwinkje bijeen uit de religieuze supermarkt: hier een stukje goddelijke genade, daar wat reïncarnatie - een wonderlijk allegaartje”, aldus de Leidse godsdienstsocioloog Meerten ter Borg naar aanleiding van het door KRO/RKK gefinancierde onderzoek 'God in Nederland' over religieuze trends in Nederland. (NRC Handelsblad, 14 november)

Ringstad

Woonwijk bovenop de snelweg, conform een voorstel van het Amsterdamse Groenen-raadslid Roel van Duijn. Met anderen samen richtte hij de 'A 10-vereniging' op die ijvert voor de overkapping van de ringweg rondom Amsterdam (33 km) met 40.000 woningen. Een ringstad behoedt de schaarse natuur voor woningbouw en lost toch de woningnood op. (de Volkskrant, 20 februari)

Rolpijpboren

Nieuwe boortechniek waarbij flexibele stalen buizen met een diameter van 1 tot 11,4 centimeter worden gebruikt. Voor bepaalde boringen biedt de buigzame rolpijpboor, die op een haspel kan worden gewonden, voordelen boven de gebruikelijke rechte boorstang. (De Telegraaf, 1 februari)

Roofbank

Bank met geroofd bezit als activa, zoals de bank Lippmann-Rosenthal, waar de joden in de oorlog hun bezittingen dienden in te leveren. (Nieuwsmedia, december)

Sekssurfen

Het bezoeken van websites op Internet met erotische avonturen, waaraan, blijkens onderzoek, driekwart van de mannelijke werknemers zich in kantoortijd bezondigt. Microsoft heeft het programma 'Zero Administration Kit' ontwikkeld waarmee beheerders van bedrijfscomputers met een centrale knop alle pc's in het bedrijfsnetwerk kunnen afsluiten voor onbedoelde activiteiten, zoals sekssurfen. (Het Parool, 13 augustus)

Serosorteren

Contact leggen van seropositieve homo's met andere HIV-besmette mannen om 'dan alles onbeschermd met elkaar te doen', aldus dr. F. van Griensven, op voordracht van het AidsFonds benoemd tot bijzonder hoogleraar sociale epidemiologie ten aanzien van HIV en aids in Utrecht. Hij constateert dat seropositieve mannen elkaar bewust opzoeken voor onbeschermde seks: “Je ziet de opkomst van het serosorteren.” (Het Parool, 10 mei)

Sloap

Acroniem van 'space left over before or after planning': braakliggend gebied, zoals Vaalmuiden in het Westelijk havengebied van Amsterdam, dat tijdelijke bestemming kan krijgen. (Zie ook Euronomade). (NRC Handelsblad, 2 december)

Sluipverbruik

Het weglekken van elektriciteit in huishoudelijke apparatuur die ook buiten gebruik ingeschakeld blijft. De hevigste sluipverbruikers zijn de digitale decoder in satellietontvangers, de videorecorder en de fax. Landelijk lekt aldus voor 600 miljoen gulden per jaar elektriciteit weg, aldus de Consumentenbond. (de Volkskrant, 27 september)

Snelheidswachter

Waarnemer bij radarcontroles langs snelwegen in Oost-Groningen met een snelheidslimiet van vijftig of tachtig kilometer per uur. Snelheidswachter is een Melkert-baan. (NRC Handelsblad, 21 januari)

Spaarstoplicht

Stoplicht dat is voorzien van een indicator die aangeeft wanneer het voor wachtende automobilisten zinvol is de motor af te zetten. Volgens de raadsfractie van GroenLinks in Amsterdam, die op spaarstoplichten aandringt, is het al zinvol de motor af te zetten als langer dan twaalf seconden moet worden gewacht. (Het Parool, 8 november)

Spetterplaat

Metalen plaat in hoek of nis aan de buitenkant van de Janskerk in Utrecht, waardoor wildplassers zichzelf een natte broek bezorgen. De platen zijn door de gemeente Utrecht aangebracht in het kader van het project 'Illegaal lozen? De pot op met je gezeik!', waarmee stappers met volle blazen worden verwezen naar de toiletten van de horeca. Schijnwerpers met bewegingsmelders maken evenzo deel uit van de actie. (de Volkskrant, 9 augustus)

Spoorspat

Het verbuigen ofwel 'uitknikken' van spoorrails onder invloed van hoge temperaturen. Een promovendus in Delft heeft een rekenmodel ontwikkeld waarmee dit fenomeen beter kan worden beheerst. (Technisch Weekblad, 9 juli)

Stadsdak

Overkapping op acht meter boven het spoor bij station Den Haag CS, waarop het project Hoog Hage kan worden verwezenlijkt, zijnde hoogbouw voor woningen en kantoren. (RTL4 Nieuws, 26 augustus)

Stauna

Combinatie van stoomdouche en sauna, gedemonstreerd tijdens de badkamershow op de Interieur-RAI. “Omdat de sauna in de gemiddelde badkamer wat moeilijk is in te passen, lijkt de stoomdouche de beste kans van slagen te hebben. Maar een tussenvorm bestaat ook: de stauna. Van de minimale maat van 1 bij 1 meter tot het riante model Comfort, waarin je gezellig met de hele familie kunt gaan stomen.” (de Volkskrant, 4 juli)

Tamagotchi-oppas

Verzorger m/v van Tamagotchi (eiervormig virtueel kuiken) van kind dat het veeleisende namaak-beest niet mee naar school mag nemen. 'Het dier piept tientallen keren per dag. Dan wil het een spelletje spelen, virtueel voedsel eten, slapen of het poept een dampende digitale drol.' Een woordvoerder van de importeur (uit Japan) zegt: “Zonder verzorging gaat de Tamagotchi dood. Veel ouders van kinderen passen daarom op.” (de Volkskrant, 1 oktober)

Tamtamzuil

Zuil in openbare gelegenheid die toegang geeft tot Internet. De Internet-provider XS2 the Web plaatst de zuilen in cafés, restaurants, stations e.d. Voor 50 cent per minuut kan iedereen via de Tamtamzuil op eenvoudige manier surfen op het World Wide Webb. (Kabelkrant, 16 maart)

Tanktoerisme

Verkeer in de grensstreek van automobilisten die in Duitsland benzine, daar goedkoper dan in Nederland, gaan tanken. (Het Parool, 18 september)

Telefilm

Nederlands- of Friestalige televisiefilm van speelfilmlengte (75 tot 100 minuten), die oorspronkelijk bedoeld is voor uitzending door de publieke omroep en later in de bioscoop kan worden vertoond. De NOS en de Nederlandse Vereniging van Speelfilmproducenten tekenden een contract voor de productie van zes telefilms in 1998 als 'pilotproject'. (NRC Handelsblad, 12 december)

Tempotherapeut

Snel en resultaatgericht werkende psychotherapeuten, met name beschikbaar voor stress-bestrijding in het bedrijfsleven. Mede doordat de vergoedingen voor psychiatrische behandeling sterk worden gereduceerd, melden zich veel vrij gevestigde psychotherapeuten op de commerciële markt. Tegelijkertijd is de vraag naar hulpverlening sterk toegenomen door stressfactoren als informatietoevloed, groeiende werkdruk, flexibilisering, privatisering en reorganisaties. De tempotherapeut is van die omstandigheden een product. (de Volkskrant, 15 mei) </> <xTE> Veldsymposium

Symposium van de stichting Natuur en Milieu op relevante locatie in de buitenlucht in plaats van in een conferentiezaal. Tijdens wandelingen in de natuur onder leiding van biologen kunnen deelnemers permanent meepraten en vragen stellen. (de Volkskrant, 30 augustus)

Vertrouwensleerling

Scholier die medescholieren een luisterend oor biedt in gevallen van pesten, agressie, afpersing of seksuele intimidatie. Na de zomervakantie 1997 zijn bij het Christiaan Huygenscollege in Eindhoven (Mavo, Havo, VWO) naar Londens voorbeeld acht vertrouwensleerlingen met hun werk begonnen. Zij worden als toegankelijker beschouwd voor hun leeftijdsgenoten dan vertrouwensleraren. (NRC Handelsblad, 25 juni)

Viscom

Buitenbeeldscherm in uitgaanscentra van elf steden in Nederland, waarop commercials worden getoond. (Adformatie, 16 januari)

Vlaktaks

Belastingstelsel met hetzelfde tarief ('flat rate') van 35 procent voor negentig procent van alle belastingbetalers, zoals voorgesteld door VVD-staatssecretaris Frank de Grave van Sociale Zaken. (NRC Handelsblad, 7 maart)

Vrouwsjouwen

Wedstrijdsport tijdens het dorpsfeest in de gemeente Hoogland. “De man die het snelst een hindernisbaan aflegt met een vrouw in de armen wint de prijs”, aldus verslaggeefster Maria Geluk in de Amersfoortse Courant, 'hoe zwaarder de vrouw, hoe groter de beloning'. Peter Yvon de Vries signaleerde de publicatie en zag er een oplossing in voor alle liefhebbers van plat vermaak, die na het verbod op dwergwerpen zich moesten behelpen met “palingrukkers, katknuppelaars, kanarieknijpers en parkietenschieters”. (NRC Handelsblad, 25 september)

Wietzetpil

Zetpil met THC, de werkzame stof uit marihuana. Door die stof te isoleren in een zetpil hopen de apothekers het verbod op de verkoop van marihuana te omzeilen. (NRC Handelsblad, 19 augustus)

IJsombouw

Hetzelfde als ijstransplantatie (Jaartaal 96): overbrenging van elders uitgezaagde ijsblokken of ijstegels naar een wak om ze daarin te laten vastvriezen. (NOS Journaal, 2 januari)

Zakenbus

Nieuwe brievenbus voor zakelijke post. PTT Post heeft de manshoge postbussen op proef geplaatst op bedrijvenparken in Rotterdam, Dordrecht, Zoetermeer en op Schiphol. De bus heeft in plaats van een gleuf een brede kantellade, waar grote bundels post in kunnen verdwijnen. Landelijke invoering van de zakenbussen volgt wellicht in 1998. (KPN Nieuwsblad, 11 september)

Zorgboer

Boer die de zorg voor dieren overneemt van een collega, zoals in het geval van een Brabantse veehouder. Omdat zijn wegens varkenspest geruimde stallen leeg dienden blijven, kocht hij in Engeland biggen die voor hem door een collega, een zorgboer, in Duitsland werden verzorgd. (NOS Journaal, 28 augustus)

Zorgrede

Redevoering over de gezondheidszorg, zoals op 2 september in Den Haag gehouden door bisschop Muskens van Breda. Hij deed dit op verzoek van een groep artsen die in oude stadswijken werken en hebben geconstateerd dat de gezondheidsproblemen aldaar een gevolg zijn van toenemende armoede en maatschappelijke tweedeling. Ongeveer twintig hunner hebben meegewerkt aan de zorgrede. (Noordhollands Dagblad, 15 augustus)