Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Beeldende kunst

'In het Stedelijk stond de videomonitor lang opgesteld in een afvoerputje'; Mediakunst weg van 'incrowd'

René Coelho vertrok twintig jaar geleden bij de televisie om zich toe te leggen op de bevordering van de videokunst. Nu zijn galerie MonteVideo een nieuwe behuizing gevonden heeft en de videokunst in de musea terecht is gekomen, neemt Coelho afscheid.

De Grand Opening in MonteVideo, Keizersgracht 264 in Amsterdam vindt plaats op vrijdag 12 december van 12.00-24.00 uur. De tentoonstelling van Gary Hill en Peter Bogers zal daarna nog t/m 10/1/98 te zien zijn. Openingstijden: di. t/m za. 13-18 uur.

AMSTERDAM, 11 DEC. René Coelho had geen beter moment kunnen kiezen om afscheid te nemen als directeur van MonteVideo/TBA. Morgen bestaat het Amsterdamse mediacentrum twintig jaar en dat wordt grootschalig gevierd met een tentoonstelling van Gary Hill en Peter Bogers, met performances, video-installaties, een 'discussie-party' en een videofeest. En bovendien valt het jubileum samen met de officiële opening van het nieuwe onderkomen aan de Keizersgracht en de introductie van interim-directeur Heiner Holtappels.

“Nu MonteVideo na vele omzwervingen een pand heeft betrokken dat een soort eindbestemming is, met genoeg ruimte voor de verschillende bedrijfsonderdelen”, zegt Coelho, “is, inderdaad, een mooi moment gekomen om mijn taken over te dragen”.

Nu de nieuwe media niet meer zijn weg te denken van hedendaagse kunsttentoonstellingen, lijkt Coelho's belangrijkste doelstelling verwezenlijkt: “Maar ook rekenkundig is het tijdstip goed gekozen. Ik ben nu zestig en doe altijd alles in termijnen van twintig jaar: twintig jaar opgegroeid, twintig jaar bij de televisie gewerkt en twintig jaar MonteVideo geleid.” Geruchten in de pers dat hij 'zijn kindje' niet zou kunnen afstaan wijst hij resoluut van de hand. “Omdat het centrum in de loop der jaren om mij heen is gegroeid, was het niet gemakkelijk een opvolger te vinden. Maar ik ben blij dat Heiner Holtappels mijn functie overneemt. Hij is bestuurslid van Montevideo/TBA en weet hoe de organisatie in elkaar steekt. Als beeldend kunstenaar en docent aan de kunstacademie in Arnhem kent hij het klappen van de zweep.”

Het idee om MonteVideo op te richten ontstond destijds in een opwelling. Coelho had zijn baan als programmamaker bij de VARA opgezegd, omdat televisie zich naar zijn idee steeds meer ontwikkelde als een inhoudsloos medium dat een passief massapubliek vermaakte. Niet lang daarna vergezelde hij een bevriende journalist tijdens een interview met kunstenaar Livinus van den Bundt, die op dat moment met video experimenteerde. “Toen ik aan het einde van die dag thuiskwam zei ik tegen mijn vrouw: 'We hebben beneden toch twee verdiepingen leegstaan, zullen we een videogalerie beginnen?' Zij had geen idee waar ik het over had, want zoiets als een videogalerie bestond op dat moment nog helemaal niet.”

Op de eerste tentoonstelling in zijn woonhuis aan de Singel in Amsterdam liet Coelho videowerken van Livinus zien en hij kocht vervolgens enkele Amerikaanse tapes van Nam June Paik. “Dit is dus een videogalerie, dacht ik op dat moment. Hier kunnen mensen komen die in kunstvideo's geïnteresseerd zijn. Maar die kwamen helemaal niet. Ik was eigenlijk al van plan ermee te stoppen en zelf video's te gaan maken, toen Servaas en Bert Schutter langskwamen om te vragen of ze mochten exposeren. Hun werk is nu, twintig jaar later ook op de jubileumtentoonstelling te zien.”

MonteVideo/TBA is nu uitgegroeid tot hét media-instituut in Nederland. Naast de promotie van mediakunst besteedt het centrum aandacht aan de ontwikkeling van nieuwe apparatuur, biedt het faciliteiten voor kunstenaars en beheert het een grote collectie videobanden van onder meer De Appel, het voormalige Lijnbaancentrum in Rotterdam, het Van Abbemuseum en Museum Boijmans Van Beuningen. Sinds MonteVideo in 1994 fuseerde met de verwante stichting Time Based Arts, krijgt het instituut een structurele subsidie van de overheid.

De tijd dat Coelho als promotor van mediakunst voor eigen parochie preekte, lijkt achter de rug. “In de begintijd was er echt sprake van een 'incrowd': een klein wereldje van videokunstenaars en liefhebbers. Maar sinds een paar jaar, eigenlijk sinds de vorige Documenta in 1992, maakt mediakunst echt deel uit van de hedendaagse kunst. Ik heb mij altijd verzet tegen een categorale indeling van de mediakunst. Om die reden zou ik ook nooit zoiets als het World Wide Video Festival organiseren: daarmee trek je een specifiek videopubliek. Ik vind het veel interessanter om tentoonstellingen te maken die in een kunstcontext getoond kunnen worden, zoals 'The Second', die in het Stedelijk Museum in Amsterdam te zien was en nu de wereld rondreist.”

Wereldberoemde kunstenaars als Bill Viola en Gary Hill waren al vroeg kind aan huis bij MonteVideo. “Wij lieten hun werk al jaren geleden zien, maar er is nooit naar omgekeken door de museumwereld. Musea hebben videokunst zo lang mogelijk buiten de deur gehouden, totdat ze er echt niet meer omheen konden. In het Stedelijk Museum Amsterdam werd de videomonitor weggestopt in een soort afvoerputje onder de trap. Vervolgens ging iedereen achter dezelfde kunstenaars aan. Als de musea een beetje avontuurlijker waren ingesteld, hadden ze zelf kunnen ontdekken dat er ook in Nederland interessante mediakunstenaars zijn die de toets van de internationale kritiek kunnen doorstaan. Om dat te bewijzen presenteren we nu bijvoorbeeld het werk van Peter Bogers samen met dat van Gary Hill.”

Nu video van ondergeschoven kindje is uitgegroeid tot een van de populairste uitdrukkingsvormen van jonge kunstenaars, zal MonteVideo haar aandacht verleggen van promotie naar conservering van het medium. De afgelopen jaren heeft het centrum alle in Nederland bestaande videocollecties overgezet op Betacam-tapes. De volgende fase is alle videobeelden op een digitale beelddrager te zetten. Vrijdag wordt het nieuwe documentatiesysteem WatsOn gepresenteerd, waarin alle collecties die MonteVideo in huis heeft zijn ondergebracht. Op een monitor kunnen de bezoekers door het archief dwalen. En zo wordt voor het publiek de mysterieuze wereld van twintig jaar videokunst ontsloten.