Vos jaagt lepelaar in diaspora en naar broedparenrecord

Dit voorjaar broedden 1126 Lepelaarparen in Nederland. Het is een eeuwrecord. De lepelaars hebben daarmee de hun door het Soortbeschermingsplan Lepelaar van de Rijksoverheid opgelegde doelstelling van meer dan duizend paar in het jaar 2015, gevestigd in minimaal vijftien kolonies, 18 jaar te vroeg gerealiseerd.

Sinds de lepelaar (Platalea leucorodia) bijna tien jaar geleden uit de traditionele broedplaats het Naardermeer verdween, vond de soort langs de kust nieuwe broedlocaties. Lepelaars broedden langs de kust van Zeeland tot Schiermonnikoog en in de Oostvaardersplassen en de Lepelaarsplassen in Zuidelijk Flevoland. Er zijn inmiddels elf kolonies met ten minste tien broedparen, zo meldt het tijdschrift Van Nature van de Vereniging Natuurmonumenten (november 1997).

Aan de basis van het succes staan lepelaaretende vossen. Die dwongen de in traditie vastgeroeste lepelaars van het Naardermeer tot een ander vestigingsbeleid. De beheerders van het gebied plaatsten vos-onvriendelijke hekjes die de broedplaatsen wat technisch deden ogen. Terwijl verder werd gediscussieerd over afschieten van vossen hielden de lepelaars het in het Naardermeer voor gezien. In 1988 verhuisden ze met zijn allen naar de Oostvaardersplassen. In de daarop volgende jaren ontstonden elders nieuwe kolonies. De moerasvogels bleken flexibeler dan gedacht. Zo kunnen zij, als antwoord op dreiging door vossen, in struiken en bomen nestelen.

Ook stekelbaarsjes leveren een bijdrage. De aanleg van zogenaamde hevel-vispassages, bijvoorbeeld op Texel, zorgt ervoor dat door kunstmatige keringen geblokkeerde waterwegen weer voor vissen toegankelijk worden. Vooral driedoornige stekelbaarzen, die na een verblijf in zee weer het polderwater opzoeken, profiteren daarvan. Maar ze zwemmen de dood tegemoet. Lepelaars, hun gevoelige snavel tastend in laag water heen en weer zwaaiend, eten de stekelbaarsjes op.

De lepelaar heeft in Noordwest-Europa jarenlang alleen in Nederland gebroed. De soort exporteert nu overschotten. In het Duitse en Deense waddengebied en langs de Engelse oostkust zijn lepelaars verschenen. Misschien moet Nederland ook haar vossengedoogbeleid internationaal uitdragen.