Strijd groei Schiphol nog niet voorbij

Het kabinet besloot gisteren ruimte te bieden aan verdere groei van de luchtvaart, maar heeft nu niet besloten tot verdere uitbreiding van Schiphol. Minister De Boer (Milieu) krijgt vooralsnog haar zin.

ROTTERDAM, 29 NOV. Volgens de oorspronkelijke planning had het besluit over de groei van de luchtvaart er ruim een maand geleden al moeten zijn. Maar los van de timing is het een modelbesluit geworden, een principiële afsluiting van de zogeheten nut- en noodzaakdiscussie die deze zomer met tal van betrokkenen is gevoerd.

Die nut- en noodzaakdiscussie was een vondst van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), die in 1994 in een advies over de procedure rond grote infrastructurele projecten lessen trok uit de Betuwelijn. Terwijl men al bezig was met een zeer gedetailleerde uitwerking van het tracé van de goederenspoorlijn van de Maasvlakte naar Duitsland, woedde de discussie over de vraag of die lijn überhaupt wel nodig was nog steeds op volle kracht. Dat was niet helder en niet handig, meende de WRR. Het zou beter zijn eerst te discussiëren over nut en noodzaak van een project. Pas als nut en noodzaak zouden zijn vastgesteld zou de discussie over de uitwerking moeten beginnen.

Het kabinet handelde in de geest van het advies en pastte de nieuwe procedure voor het eerst toe bij de besluitvorming over de Tweede Maasvlakte en over de toekomst van de luchtvaart. Wel bleek bij de tientallen discussiebijeenkomsten deze zomer dat nut en noodzaak zich lastig laten scheiden van concrete keuzen voor locaties. Een nieuwe luchthaven op een eiland in de Noordzee stond al snel prominent op de agenda.

Het kabinet omarmde de favoriete oplossing van publiek en ingenieurs niet meteen, en met reden. Zo'n luchthaven kost vijftig tot tachtig miljard gulden. Dat geld is er niet. Bovendien liggen er al voor tientallen miljarden guldens aan wensen voor infrastructuurprojecten - wensen die vrijwel zeker niet allemaal kunnen worden vervuld. Als het goedkoper kan zou het kabinet het graag goedkoper willen. De goedkoopste oplossing is uitbreiding van de capaciteit van Schiphol zelf.

Toen de meest betrokken bewindslieden en hun topambtenaren zich begin oktober zetten aan de afronding van het document waarmee de nut- en noodzaakdiscussie zou moeten worden afgesloten, de zogeheten Integrale Beleidsvisie, waren ze het er vrij snel over eens dat Nederland ruimte zou moeten bieden aan verdere groei van de luchtvaart boven de nu wettelijk vastgelegde grens van 44 miljoen passagiers per jaar. Wel zou het aantal mensen dat ernstige geluidshinder ondervindt en ook de overige milieubelasting niet mogen toenemen.

Minister Jorritsma (Verkeer en Waterstaat), daarbij vooral gesteund door haar collega Wijers (Economische Zaken), wilde echter een verderreikend besluit. Zij wilden bij voorkeur nu al beslissen om het banenstelsel van Schiphol zo te veranderen dat er meer capaciteit komt bij minder hinder. Immers, ook al wordt uiteindelijk besloten om een nieuwe luchthaven te bouwen, dan zal Schiphol in de periode totdat die nieuwe luchthaven klaar is, toch alle groei moeten opvangen. Dan kun je net zo goed nu besluiten dat Schiphol mag groeien, en zo snel mogelijk beginnen met de planologische procedure voor de verbouwing. Zo'n stap zou bovendien Schiphol en KLM een duidelijk perspectief bieden.

Minister De Boer (VROM) voelde niets voor een dergelijk besluit. Groei - mits binnen de milieugrenzen - tot daaraan toe, maar een oordeel over hoe en waar wilde ze pas vellen als naar alle vier mogelijkheden die worden overwogen degelijk onderzoek is verricht. Alleen dan kun je die vier mogelijkheden - uitbreiding van Schiphol, een overloopluchthaven op de Maasvlakte, op een eiland in zee of in Flevoland - op een gelijkwaardige basis tegen elkaar afwegen. Ze vreesde dat een voortijdige keuze voor uitbreiding van Schiphol een voldongen feit zou creëren, waardoor de weg zou worden afgesloten voor een oplossing die op langere termijn wellicht beter zou zijn voor mens en milieu.

De beslissing die het kabinet gisteren nam geeft De Boer in eerste instantie haar zin. Er wordt vastgehouden aan de milieugrenzen en er worden nu geen onomkeerbare stappen gezet. Maar de strijd is nog niet gestreden. De studie naar verdere groei op Schiphol is veel eerder klaar dan de andere drie studies. De eerste is er waarschijnlijk in maart, de rest in het najaar, dus na de kabinetsformatie.

Premier Kok liet gisteravond weten na afronding van het eerste onderzoek geen tijd te willen verliezen. Kortom, nog voor de verkiezingen moet het werk aan nota over de verbouwing van Schiphol beginnen. Maar onomkeerbare besluiten zouden daarbij niet genomen worden, aldus de premier. Die komen op het bord van het volgende kabinet.

    • Dick van Eijk