In plaatstaal en met twee vuisten

ROTTERDAM, 29 NOV. In een klein park in Katendrecht, het schiereiland tussen Rotterdams oudste havens, de Rijn- en Maashaven, is vrijdag een monument onthuld ter herinnering aan de Nederlandse vakbondsleider Edo Fimmen, die van 1919 tot 1942 secretaris-generaal was van de Internationale Transportarbeiders Federatie (ITF).

Het monument - twee plaatstalen elementen met daarop twee vuisten - is een geschenk van de Vervoersbond FNV aan de gemeente Rotterdam.

De schepping van de Rotterdamse beeldhouwer Ben Zegers werd onthuld door Eike Euler, de Duitse voorzitter van de ITF, de overkoepelende organisatie van vakbonden van transport- en havenarbeiders in de wereld. Deze federatie is 1886 opgericht naar aanleiding van een staking van Rotterdamse havenarbeiders.

Edo Fimmen (1881-1942) verwierf internationaal faam als onvermoeibaar strijder tegen racisme, militarisme, fascisme en koloniale onderdrukking. In de jaren dertig weigerde hij een nominatie voor de Nobelprijs voor de vrede waarvoor de Duitse socialistische leider Willy Eichler en intellectuelen en schrijvers als André Gide, Thomas en Heinrich Mann, Arnold Zweig, Bertrand Russell en de Belgische socialist Hendrik de Man hem wilden voordragen. Eichler zei destijds: “Als ooit de geschiedenis van het verzet tegen het fascisme wordt geschreven, dan zal Fimmens naam bovenaan staan”. Willy Brandt, de latere Duitse Bondskanselier die in de jaren dertig met hem samenwerkte, noemt Fimmen in zijn memoires “de legendarische algemeen secretaris van het ITF”.

Edo Fimmen, die in Amsterdam werd geboren, was een grote, markante man met een indrukwekkende haardos (“leeuwenmanen”, zei Willy Brandt), hij was charismatisch, energiek, een goed redenaar, maar ook slordig.

Vanaf 1933, toen Hitler in Duitsland aan de macht kwam, voerde de ITF vanuit haar kantoor in de Amsterdamse Vondelstraat vooral strijd tegen het nationaal-socialisme, ook in Duitsland waar bonden acties tegen de nazi's organiseerden. Fimmen en de ITF steunden ook de Republikeinen in de Spaanse burgeroorlog. Dat de strijd tegen het fascisme “werkelijk iets voorstelde, is voor een groot deel de verdienste van de algemeen secretaris van de ITF”, aldus de journalist Hans Schoots in zijn boek 'Edo Fimmen, de wereld als werkterrein', dat op initiatief van het FNV is uitgegeven.

Fimmen die vanaf 1904 actief was als vakbondsman, bereisde vanaf 1928 de hele wereld om de boodschap van de ITF te verkondigen. Hij bepleitte samenwerking tussen arbeiders van alle nationaliteiten en huidskleuren. Ook onderhield hij contacten met nationalistische leiders als de latere Indiase premier Nehroe en Mohammed Hatta en Sutan Sjahrir in Nederlands-Indië, die onafhankelijkheid nastreefden. “Het Nederlandse imperialisme is geen haar beter dan het imperialisme van welk ander land ook”, vond Fimmen, die in 1932 wegens herhaalde 'linkse' kritiek uit de SDAP (Sociaal-democratische Arbeiderspartij) werd gezet.

Als gevolg van zijn onvermoeibare inzet kreeg Fimmen in 1938 een hartaanval. Wegens de dreiging van een nieuwe wereldoorlog verplaatste de ITF haar hoofdkantoor van Amsterdam naar Londen. In de Engelse hoofdstad kreeg Fimmen een nieuwe attaque. In 1941 stuurden zijn collega's hem naar Mexico om op te knappen, maar het mocht niet meer baten. Fimmen overleed, 61 jaar oud, in 1942, al bijna vergeten in het bezette Nederland, maar niet in de internationale vakbondswereld.