De onstuitbare ondergang van een makelaar in effecten; Han V. en de grote verleiding

Hij is in een maand tijd tien kilo afgevallen. En lachen kan hij ook niet meer. Beursmakelaar Han V. zit nu ruim een maand in de gevangenis. Beschuldigd van fraude en deze week in verband gebracht met nog veel louchere witwaspraktijken. 'Het is zo gemakkelijk om verkeerde dingen te doen.' Een portret.

Ze hadden gegeten in Seinpost, Scheveningen, jaren geleden alweer. Toen ze naar huis gingen merkte de gastheer, een grote belegger, dat zijn gast geen rijbewijs had.

Geen rijbewijs? Deze man van de wereld?

“Ik heb slechte ogen”, zei de gast. “Ik neem een taxi.” Een taxi naar Amsterdam.

Uitbundig, vond de belegger. Maar het paste wel bij wat hij altijd al dacht van zijn gast. Die kwam uit kringen waarin alles te koop was, waarin ieder probleem werd opgelost met ik bied meer. Kringen waarin maar één ding telde: geld verdienen. Geld om populair te worden, om status te krijgen. Geld in ruil voor liefde en aandacht.

De gast was handelaar in effecten. Heel succesvol, maar nèt niet de beste.

De belegger is allang geen belegger meer. Hij is nu directeur van een verzekeringsmaatschappij. De man met wie hij die avond in Seinpost at, zit sinds vrijdag 24 oktober in het Huis van Bewaring aan de Havenstraat, Amsterdam. Hij was de eerste die in de beursaffaire werd gearresteerd, verdacht van fraude, heling, witwassen, handelen met voorkennis en deelname aan een criminele organisatie. Een achternaam heeft hij niet meer, hij heet nu V. En hij is, zegt zijn vriendin Carlien van Wijngaarden, in een maand tijd tien kilo afgevallen. Lachen kan hij ook niet meer. Toen ze hem in het bezoekuur vertelde dat Leemhuis & Van Loon, het effectenhuis waar hij op het laatst directeur was, op de beurs nu Hannie en de Rekels wordt genoemd, barstte hij in tranen uit. Hij begon weer te huilen toen ze hem een zak kwartjes gaf. Han V. mag één keer per dag naar buiten bellen.

Zijn advocaat stuurde een psycholoog op hem af en die stelde vast - het rapport is van 21 november - dat cliënt bijna gek wordt van wat hij moet ondergaan.

Han V. zegt dat hij onschuldig is. Han V. voelt zich machteloos van woede om het “onrecht” dat hem wordt aangedaan.

“Ze hebben hem van negen uur vanochtend tot tien over vijf vanmiddag in een kamertje van twee bij twee laten wachten”, zegt echtgenote Annie Stroop dinsdagavond 25 november door de telefoon. “Ze hebben hem één kop koffie gegeven.”

De rechtbank besloot die dag dat Han V. nog een keer dertig dagen in voorarrest moet blijven. Anders zou hij sporen kunnen gaan verwijderen, afspraken maken over wat mensen wel en niet moeten zeggen. Diezelfde dinsdag werden twee mededirecteuren van Leemhuis & Van Loon - Hans L. en Peter van L. - ook opgepakt. Een derde directeur, Ad van der R., was al eerder vastgezet. Híj mocht bij gebrek aan bewijs na drie dagen weer naar huis. “Ben ik op zichzelf blij mee”, zegt de advocaat van Han V. Het betekent volgens hem dat het openbaar ministerie zwak staat. Maar het was, zegt hij, wel de verkeerde die werd weggestuurd. “Ad van der R. is de man die geschoven heeft.”

Deze zomer stond Han V. (53) nog met een paginagrote glamourfoto in het zakenblad Quote. Een lange man in een antracietgrijs Hugo Boss-pak, doublebreasted, en zwarte instappers van Bally. Op zijn neus een kleine hoornen bril. Hij mocht vertellen over groei en bloei van het effectenhuis waar hij zich in 1993 had ingekocht: van vier naar vijfentwintig man personeel, van bijna failliet naar een eigen vermogen van meer dan tien miljoen gulden. Hij voelde het als eerherstel, zegt zijn vriendin Carlien van Wijngaarden. Vier jaar geleden werd Han V. ontslagen als directeur van het effectenhuis Van Meer James Capel. Hij had verliezen op aandelentransacties verborgen gehouden op tussenrekeningen - wat niet mocht. En hij had de tekorten die zijn bedrijf daardoor opliep niet schriftelijk aan zijn Engelse aandeelhouder gemeld - wat wel moest. “Sinds 1 januari zijn twee vooraanstaande pensioenfondsen, onafhankelijk van elkaar, toch weer met ons in zee gegaan”, zei V. in augustus tegen Quote. Hij zei ook nog dat dat niet was omdat hij ze biefstuk en kaviaar had voorgezet. “Het komt vanzelf naar je toe als je je werk goed doet.”

Dat waren de pensioenfondsen van Shell en Robeco.

Leemhuis & Van Loon bereidde een verhuizing voor van het Rokin naar een aantal kantoorsuites in The Grand, een van de deftigste hotels van Amsterdam. Han V. had op dat moment al maanden ruzie met directeur en mede-eigenaar Ad van der R., over geld en over macht. En hij was getipt: de FIOD doet onderzoek naar je. De laatste tijd liet hij zich dag en nacht begeleiden door een breedgeschouderde assistent.

Vergulde speld

“Ik zei tegen Han: zeg het gewoon als je wat gedaan hebt. Ze komen er toch achter. En vertel ook wat de anderen deden.”

Dat zei Annie Stroop tegen haar man, in het weekeinde na de arrestatie. Han V. woont sinds mei 1990 niet meer bij haar, maar ze zijn nog wel getrouwd. Annie Stroop kreeg zaterdagavond 25 oktober ook twee rechercheurs op bezoek en ze gaf meteen alles toe. “Als hier een verklaring voor een Luxemburgse bank op tafel ligt met mijn handtekening erop, moet ik dan zeggen dat ik dat niet ben?”

Zo kun je heel Nederland wel gaan oprollen, vindt ze. Dat hoor je ook als je bijvoorbeeld naar de Hoofdstad Borrel gaat, vorige week in het Amsterdamse Hôtel de l'Europe. Op zulke bijeenkomsten vertellen topmensen uit politiek en bedrijfsleven elkaar nu steeds dat ze het bij de FIOD nog druk zullen krijgen als ze doorgaan om wat vroeger gewoon werd gevonden te beoordelen met de wetgeving van nu.

“Ze beschuldigen Han van frontrunning”, zegt Annie Stroop. Dat is meeprofiteren van een grote order door zelf snel aandelen in hetzelfde fonds te kopen. Altijd verboden geweest op de beurs. “Tien jaar geleden”, zegt Annie Stroop, “heette dat een gouden tip.”

Belastingontduiking, andere handigheidjes - daar kan ze zich wel wat bij voorstellen. Maar witwassen van zwart geld? Omgang met criminelen? “Han was zo eerlijk, zo rechtvaardig. Ik geloof niet dat het in zijn aard zit.”

Zijn enige echte zwakte is, zegt ze, zijn gevoeligheid voor vleierij. Als mensen aardig tegen hem zijn, helpt hij ze. Vooral vrouwen. “Ze laten hem nu nog niet met rust. Ik heb al zo vaak tegen hem gezegd: denk nou eens aan jezelf. Ze proberen alleen maar geld uit je zak te kloppen. Als je in de bijstand zat, keken ze niet naar je om.”

Zelf kon Annie Stroop in het weekeinde na de 24ste meemaken wat er gebeurt als je man de gevangenis indraait en dat groot in alle kranten staat. Op zondag stonden fotografen en journalisten voor haar tuinhekje. Ze trok zich er niets van aan, zegt ze. Ze is nogal nuchter. Ze ziet eruit alsof ze moeiteloos de Elfstedentocht zou uitschaatsen. Haar huis staat aan de rand van Ransdorp, vlak boven Amsterdam. Witte kunststof tafels, witte banken, een witte boekenkast. Ze kent Han V. al bijna haar hele leven. Ze groeiden op in hetzelfde buurtje in Amsterdam-Noord, ze gingen naar dezelfde dansschool (Visser en Ter Beek), ze zaten in dezelfde vriendengroep. Han V. was een beetje zielig: hij verloor zijn moeder op zijn veertiende, ze stierf aan een hersentumor. Hij had geen broertjes of zusjes en zijn vader, die werkte bij Fokker, had meteen een andere vrouw.

Na drie jaar Ulo werd hij getest. Hij moest maar magazijnmeester worden. “Bij mij kwam eruit dat ik maar het best zo snel mogelijk kon trouwen en kinderen krijgen”, zegt Annie Stroop. Ze ging toch nog naar de Mulo. Met Han V. kreeg ze een dochter en ze zag hem opklimmen: van bediende met een bronzen speld bij het commissionairshuis Weduwe Tjeenk naar bediende met een vergulde speld bij het commissionairshuis Van Haften. Daar leerde hij, eind jaren zestig, Adri S. kennen. Die werd begin november ook gearresteerd. Adri S., nu 60, zat op de boekhouding, Han V. bracht op de beurs orderbriefjes rond. In de avonduren probeerde hij de akte MO Economie te halen, maar dat mislukte.

Gentleman

Zijn vijanden - “Als je in het cachot zit heb je alleen nog maar vijanden”, zegt zijn advocaat - zeggen dat het met Han V. al mis ging toen hij in 1975 met Adri S. een eigen handel in effecten begon: Strating & Co. Han V. was de Co en zo waren de verhoudingen ook. Adri S. had tachtig procent van de aandelen, hij de rest. Han V.'s vijanden zitten, of zaten, bij de concurrentie en die zagen dat het wel erg goed ging met het nieuwe commissionairshuis, in een tijd dat er met de handel in effecten nauwelijks wat te verdienen viel. De concurrenten zagen ook dat de beleggers van de Rijkspostspaarbank en Robeco, van de pensioenfondsen van Brenca (C&A), Shell en Philips, het commissionairshuis Strating & Co wel erg trouw waren. Ze kwamen er zelf bijna niet tussen. “Het is zo gemakkelijk om verkeerde dingen te doen”, zegt de belegger die nu directeur van een verzekeringsmaatschappij is. “Je hebt een order van zeventig miljoen en je weet dat daar een provisie voor de commissionair van twee miljoen aan vast zit. Wat weerhoudt je dan om te zeggen: ik geef jou de opdracht, maar dan wil ik er wel wat voor terug?”

Of een commissionair hoort dat er een grote order aankomt en zegt tegen de belegger: vertel mij als eerste wanneer je hem plaatst, ik koop privé wat stukken en we verdelen de koerswinst.

Vooral in een tijd, niet zo lang geleden, dat beleggers bij pensioenfondsen en andere instituten 70.000 gulden per jaar verdienden, was de verleiding om er aan toe te geven groot.

De voormalige belegger zegt dat hij zelf met Han V. dit soort dingen nooit heeft meegemaakt. Hij vond hem betrouwbaar, attent. Iemand die zich aan zijn afspraken hield, altijd terugbelde als hij dat had beloofd. Maar hij wil niet beweren dat Han V. een padvinder was. “Hij wist precies waarmee hij je het naar de zin kon maken, of iemand het leuk vond om mee naar Yab Yum te gaan of liever een rondvaart door de grachten maakte met na afloop eten in het Amstel Hotel.”

Zijn personeel kon Han V. verschrikkelijk uitschelden, bij voorkeur midden op de beursvloer, zodat iedereen kon horen wat Marco of Frank of Rob godverdomme, klootzak nu weer voor blunder had gemaakt. Zijn klanten maakten hem alleen maar mee als een gentleman.

Elkaar fêteren hoort erbij in deze wereld, zeggen handelaars en beleggers. Maar iedereen weet waar de grens ligt. Uit eten - ja. Uit eten met na afloop twaalf flessen wijn mee - nee. Naar de nachtclub voor een show - ja. Naar de hoeren - nee.

Han V. was vaste klant in Yab Yum. “Hij kwam niet voor de meisjes”, zegt zijn vriendin Carlien van Wijngaarden. Zij leerde Han V. in 1990 kennen, toen ze zelf in Yab Yum achter de bar werkte. “Hij kwam voor een borrel en hij nam zijn klanten mee.”

Twee, drie avonden per week was hij er met klanten. Hij hoefde geen toegang te betalen. Han V. en zijn compagnon Adri S., zeggen hun concurrenten, kochten iedereen om die er gevoelig voor was. Ad van der R., Han V.'s mededirecteur bij Leemhuis & Van Loon, reed toen hij nog bij Brenca werkte in een auto die werd betaald door Strating & Co. Brenca was een grote klant.

Illegaal verdiende koerswinsten met je klanten delen is over de grens. Verder over de grens is het om voor klanten anonieme buitenlandse bankrekeningen te openen waar ze die koerswinsten op kunnen storten. En als die service eenmaal geboden wordt, waarom zou een handelaar dan voor (andere) klanten geen zwart geld naar rekeningen sluizen en het via gecodeerde effectenrekeningen witwassen? En waarom zou dat zwarte geld geen drugsgeld kunnen zijn?

Cachet

Begin jaren tachtig raakte de effectenhandel plotseling in een hausse en die duurde zes jaar. Han V. werd rijk, Adri S. nog rijker. Het kantoor was bijna helemaal van hem, de winsten vloeiden vooral naar zijn zak. Maar Han V. zorgde voor ten minste de helft van de omzet, daar kwam ruzie van. In 1985 liet hij zich uitkopen en hij kocht voor een miljoen gulden vijftien procent van het kwijnende effectenhuisje Van Meer, met zes man personeel.

Binnen een paar jaar werkten er vijfenzestig mensen en was het kantoor onderdeel geworden van het Britse huis James Capel. Het nieuwe Van Meer James Capel ging research doen en corporate finance. Voor grote beleggers werden seminars georganiseerd, met lezingen door Han V.'s adviseur en vriend Arnold Heertje, hoogleraar economie in Amsterdam. Van Meer James Capel werd een kantoor met cachet. En Han V. werd een respectabel man: lid van het beursbestuur, voorzitter van voetbalclub De Beursbengels, handelaar van het jaar 1989. In dat jaar stond Han V. in de hiërarchie van de beurs aan de top. Hij vond alleen Adri S., met 230 miljoen gulden op de bank, nog boven zich.

En er was nog wat anders: Van Meer James Capel was dan wel zo chic geworden, met een kantoor in de Gouden Bocht van de Herengracht, maar er werd geen cent verdiend. In de hele effectenhandel ging het vanaf 1987 slecht, bij Van Meer James Capel nog iets slechter. Alleen in de eerste helft van 1992 was er winst - heel toevallig net voordat Han V. zijn belang in het bedrijf verkocht aan de Britten. Maar die winst in 1992 was niet echt. Die kon alleen getoond worden omdat de verliezen waren verstopt op zijn tussenrekeningen. “Han kocht zijn reputatie”, zegt een effectenhandelaar.

Han V. deed hetzelfde als Nick Leeson, de man die de Britse bank Barings kapot maakte. Alleen waren de bedragen kleiner. Als Han gokte op een koersstijging en het werd een koersdaling, dan hield hij de te duur gekochte aandelen zonder wat te zeggen in voorraad en hoopte hij op betere tijden.

In het jaarverslag kon Han V. de verliezen niet meer verbergen. In januari 1993 werd hij door Van Meer James Capel ontslagen. In augustus dat jaar werd hij voor een half jaar geschorst. Door het beursbestuur, waar hij zelf in zat. Een milde straf, vooral omdat er in de jaren daarna meer rottigheid naar buiten kwam. En wie weet wat justitie nu allemaal nog naar boven haalt.

Justitie onderzoekt of Han V. die verliezen nodig had, als onderdeel van een beproefde methode om zwart geld te witten. Han V. boekte systematisch af op de gecodeerde, dus anonieme rekeningen van zijn klant ESC, een Antilliaanse bank die werd bestuurd door Dirk de G., inmiddels ook gearresteerd. Justitie vermoedt dat Dirk de G. Han V's compagnon was. Van zijn Britse aandeelhouder moest Han V. die rekeningen afsluiten, die vertrouwde het niet. Han V. was daar erg kwaad om, maar hij deed het wel. Dat wil zeggen: hij bracht ESC onder bij Leemhuis & Van Loon, het kantoor waar hij in 1992 al een belang in aan het opbouwen was. Maar dat wisten ze bij Van Meer James Capel toen niet.

Ass-covering noemen Amerikanen dat. Je aftocht dekken.

Bij het nieuwe effectenhuis kon Han V. de draad gewoon weer oppakken. ESC - Dirk de G. - diende bij Van Meer James Capel een claim van zes miljoen gulden in om de verliezen goed te maken die Han V. had veroorzaakt. In 1995 werd de zaak voor drie miljoen geschikt.

Tijgervel

Vijf jaar woonde Carlien van Wijngaarden samen met Han V., in een bungalow in Amstelveen. Ze zag hem bijna nooit, hij was alleen op zaterdagavond thuis. Dan maakte ze soep met broodjes voor hem klaar. Toen er ook op die enige avond dat ze hem voor zichzelf had, andere vrouwen begonnen te bellen, was ze het zat. Om haar te helpen kocht Han V. voor haar, voor ruim acht ton, een pand in de Scheldestraat, vlak bij de RAI. Daar begon ze anderhalf jaar geleden een eigen zaak: Carlien's Bar, open van negen uur 's avonds tot drie uur in de nacht, zaterdag en zondag een uurtje langer. “Echt een mooie zaak”, zegt Carlien van Wijngaarden. Ze laat foto's zien: rood pluche, goudkleurig messing. “Ik richtte me op dertigers die na het eten bij mij nog een goede fles wijn kwamen drinken.”

Sinds begin november is de zaak dicht. Wegens verbouwing gesloten staat er op het briefje achter het raam. Maar dat is onzin. Carlien van Wijngaarden kreeg na de arrestatie van Han V. zoveel 'engerds' binnen dat ze haar deuren wel moest sluiten. De Telegraaf had geschreven dat zij een prostituee was en haar zaak een animeerbar. Haar advocaat hielp haar aan een rectificatie, maar toen was het al te laat. “Erger hadden ze me niet kunnen aandoen”, zegt ze.

Ze zit nu thuis, in Duivendrecht, en ze doet haar best om niet steeds te huilen. Haar bankstel is bekleed met tijgervel. Eén wand in haar woonkamer is van plint tot plafond bedekt met spiegels.

Haar advocaat - ze leerde hem kennen via een waarzegster - is sinds 13 november ook de advocaat van Han V. Han V.'s vórige advocaat zit bij hetzelfde kantoor als de verdediger van Ad van der R. en dat was lastig: de twee verdachten proberen de schuld op elkaar af te schuiven. Han V.'s advocaat heet Jan Verhoef en hij heeft maar één boodschap: Han V. is onschuldig, Han V. moet vrij. “Brandschoon”, stond er onder de foto die De Telegraaf twee weken geleden van hem afdrukte.

Verhoef houdt kantoor in Amstelveen-Zuid. Op het bureau van zijn secretaresse staat een doos gebak van Arnold Cornelis. De Amsterdamse banketbakker Arnold C., kort geleden in België aangehouden op verdenking van cocaïnehandel, is ook een cliënt van hem.

Han V. gaat ten onder in de gevangenis, zegt Verhoef. Hij probeert de rechtbank ervan te overtuigen dat zijn cliënt 'detentie-ongeschikt' is. Cliënt moet het gevoel krijgen dat de gevangenhouding enige zin heeft, stelde de psycholoog die hem onderzocht vast. Cliënt is zeer gedeprimeerd.

Han V. wordt extra in de gaten gehouden. Maar hij wil geen medicijnen. Hij is een man, zegt zijn advocaat, die al bang is voor controleverlies als hij een aspirientje slikt.

Vrijdagochtend 28 november vertelt Annie Stroop door de telefoon dat Han V. niet mee mag naar Engeland voor de diploma-uitreiking van hun dochter. “We zouden er zaterdagochtend heenvliegen. En hij zou zich zondagavond weer hebben gemeld”, zegt ze. Jan Verhoef zou meegaan. De officier van justitie had drie dagen over het verzoek nagedacht. “Drie dagen hoop”, zegt Annie Stroop. Ze vindt het onmenselijk. Nou hoorde ze op het nieuws weer dat de Hakkelaar met de zaak in verband wordt gebracht. Ze kàn het maar niet geloven dat er echt wat aan de hand is.

De naam van Han V.'s vrouw is op haar uitdrukkelijk verzoek veranderd. Met medewerking van Harm van den Berg en Sjouke Rijper.

    • Jannetje Koelewijn