Armeluis-atoombommen in het Midden-Oosten

Niet alleen Irak beproeft biologische en chemische wapens. Nergens is de proliferatie van dit soort wapens, en van ballistische raketten om ze te lanceren, groter dan in het licht ontvlambare Midden-Oosten.

ROTTERDAM, 29 NOV. Terwijl de ogen van de wereld zijn gericht op wat resteert van de ambitieuze Iraakse programma's voor de productie van massavernietigingswapens, wemelt het in het hele Midden-Oosten van gelijksoortige projecten. Ook in landen die gelden als bondgenoten van de Verenigde Staten.

Chemische en biologische wapens kunnen, als ze op efficiënte manier worden verspreid, net zo dodelijk zijn als kernkoppen. Een militaire functie hebben ze niet of nauwelijks: gas en bacteriën vormen meestal net zo'n groot gevaar voor de eigen troepen als voor de vijand. Maar gemonteerd op zogeheten ballistische raketten hebben ze dezelfde afschrikwekkende werking als atoomkoppen. Het zijn 'armeluis-atoombommen'.

Nergens is de proliferatie van B- en C-wapens - en van ballistische raketten om ze te lanceren - groter dan in het Midden-Oosten. De psychologische ontsteltenis die de Iraakse Scuds in Israel en Saoedi-Arabië veroorzaakten, hebben diverse regimes alleen maar aangemoedigd dergelijke programma's na te streven.

Egypte was het eerste land in de regio dat chemische wapens in oorlogsomstandigheden inzette. In de burgeroorlog die in de jaren zestig in Jemen woedde, gebruikten Egyptische troepen mosterdgas tegen Jemenitische rebellen. Het is onduidelijk of Egypte het strijdgas zelf produceerde, of dat oude Britse voorraden voor eigen gebruik waren aangewend. Nog regelmatig uitten Egyptische regeringsfunctionarissen in de jaren zeventig waarschuwingen aan het adres van Israel dat met eigen massavernietigingswapens zou worden teruggeslagen indien Israel zijn kernmacht inzette. Kort geleden maakte het Amerikaanse Arms Control and Disarmament Agency, ACDA, bekend dat Egypte hoogstwaarschijnlijk werkt aan offensieve biologische wapens. Ook kocht het land, zeer tegen de wens van de VS, Scud-raketten in Noord-Korea.

Irak was het tweede land in het Midden-Oosten dat gifgas toepaste. Het land begon met de productie van mosterd- en zenuwgassen als antwoord op het Iraanse numerieke overwicht in manschappen. Aanvankelijk had het Iraakse leger succes tegen de volstrekt onbeschermde Iraanse infanterie, maar Iraanse gasmaskers en een eigen programma zorgden voor een patstelling. Alleen opstandige Koerden lieten zich nog door het gas verrassen. Tot Irak home-made kernwapens had, moesten biologische wapens de C-wapens vervangen. Volgens de Verenigde Naties is het Iraakse kernwapenprogramma nu helemaal ontmanteld, maar verbergt het land - dat ook wel te boek stond als een 'pretpark voor wapentechnologen' - waarschijnlijk nog kleine hoeveelheden biologische en chemische wapens.

Syrië en Iran gaan op het gebied van massavernietigingswapens volgens sommige bronnen gelijk op. Anthony H. Cordesman van het Amerikaanse Center for Strategic and International Studies wees er onlangs op dat beide landen overeenkomende strategische belangen hebben ten opzichte van Israel. En allebei onderhouden uitstekende relaties met de Noord-Koreaanse en Chinese wapenindustrie, vooral de rakettenbouwers. Volgens Israelische en Amerikaanse inlichtingendiensten is Syrië er in geslaagd om Scud-raketten te voorzien van een zenuwgas-lading en om chemische cluster-bommen te fabriceren. Bij Aleppo zou hiervoor een nieuwe fabriek zijn gebouwd. Het ACDA stelt dat ook Syrië een biologisch wapenprogramma heeft. Het land heeft de Biologische Wapen-conventie in 1972 ondertekend - maar niet geratificeerd.

Iran ondertekende begin deze maand de Chemische Wapen-conventie, een houding die het land al eerder ten toon spreidde ten opzichte van het kernwapenprogramma, waarvan vooral de VS het bestaan vrezen. Inspecteurs van het Internationaal Atoom Energie Agentschap, IAEA, kregen op verzoek onmiddellijk en overal toegang tot verdachte installaties. Waarnemers wijzen er echter op dat Iran op grote schaal clandestien rakettechnologie probeert aan te kopen. Zonder te zijn uitgerust met massavernietigingswapens hebben ballistische raketten nauwelijks waarde.

Israel heeft van het hele Midden-Oosten veruit het grootste massavernietigingsarsenaal. In de jaren zestig slaagden technici er in een eerste kernbom te maken. Na publicatie van The Samson Option van Symour M. Hersh over het Israelische atoomprogramma, gaat men ervan uit dat Israel over honderden atoomkoppen beschikt, variërend van neutronenbom tot waterstofbom. De kernkoppen kunnen met vliegtuigen, maar ook met intercontinentale raketten worden afgevuurd. Soms wordt melding gemaakt van operationele Israelische C-, en B-wapens, maar gezien de reusachtige kernmacht lijkt dit niet logisch.

Libië heeft een reputatie te verliezen op het gebied van de chemische wapens. Bij de stad Rabta werd - met Duitse hulp - een productie-bedrijf voor strijdmiddelen gebouwd. Nadat Amerikaanse inlichtingendiensten de werkelijke functie van deze 'farmaceutische industrie', zoals het complex in Libië werd aangeduid, had blootgelegd, probeerden de Libiërs de indruk te wekken dat de gebouwen in brand waren gevlogen. In werkelijkheid waren de muren zwart geschilderd. Nu is de fabriek bij Rabta verlaten, maar bij Tarhunna wordt gebouwd aan een ondergrondse fabriek voor de productie van zenuwgas. Van B-wapens, of plannen voor het verkrijgen van kernbommen is niets bekend. Ook Libië legt het IAEA geen strobreed in de weg.

Algerije probeerde in de jaren tachtig in het geheim met Chinese hulp een kernarsenaal op te bouwen. Ook de mogelijkheid om chemische en biologische wapens te produceren werden onderzocht. Maar Westerse druk, economische en interne politieke problemen deden Algerije besluiten om alle onderzoek te stoppen.

Saoedi-Arabië heeft geen massavernietigingswapens, noch probeert het koninkrijk deze te bemachtigen. Toch heeft het land in een oase in het uiterste zuiden vijftien mobiele raketlanceerplatforms en meer dan vijftig Chinese CSS-2 raketten opgesteld. Ze zijn uitgerust met een conventionele lading van 2 ton springstof. Saoedi-Arabië kocht de raketten met een bereik van 3.000 kilometer aan het begin van de jaren tachtig. De VS willigden toen een verzoek om Pershing-raketten te leveren niet in. Saoedi-Arabië zoekt voor miljarden dollars opvolgers.

Militaire analisten zijn intussen unaniem van mening dat van de NBC-wapens vooral de biologische nog een 'indrukwekkende' toekomst hebben. Nucleaire programma's zijn weliswaar status-verhogend, maar complex en uiterst kostbaar. De produktie van C-wapens vereist een aanzienlijke scheikundige expertise. Maar de ingrediënten voor B-wapens - giftige bacterie- of schimmelstammen en groeimedium - zijn betrekkelijk simpel te isoleren en aan te maken. “Het enige dat je nodig hebt, is een roer-mechanisme en constante temperatuur”, zei Charles Duelfer, vice-voorzitter van UNSCOM, de speciale VN-commissie die toeziet op het ontmantelen van de Iraakse massavernietigingswapens, onlangs tegen het Amerikaanse blad Newsweek. “Eigenlijk is een biologisch wapen niet moeilijker te maken dan bier in je eigen badkuip.”

    • Menno Steketee