Uitbreiding NAVO: Senaat VS aan zet

Nu de NAVO gisteren een financiële studie naar haar uitbreiding heeft goedgekeurd, is een transatlantisch conflict opgelost. Het woord is aan de Amerikaanse Senaat.

BRUSSEL/ROTTERDAM, 28 NOV. De NAVO heeft gisteren een van de laatste obstakels voor uitbreiding naar Oost-Europa in 1999 uit de weg geruimd. Met de goedkeuring door de zestien lidstaten van een financiële studie naar de toetreding van Polen, Tsjechië en Hongarije lijkt een einde gekomen aan een maandenlang conflict tussen de Verenigde Staten en Europese NAVO-landen over de hoogte en verdeling van de kosten. De studie is met “met grote consensus” goedgekeurd, de kosten voor het gezamenlijk budget van 1,3 miljard dollar zijn “hanteerbaar”, zei NAVO-secretaris-generaal Javier Solana gisteren voldaan.

De vraag is of ook de politiek machtigste inwoner uit de Amerikaanse staat North-Carolina, de Republikeinse senator Jesse Helms, voorzitter van de Senaatscommissie voor Buitenlandse Betrekkingen, en zijn collega's tevreden zijn. Zij menen dat de uitbreiding de VS niet te veel mag kosten en dat de Europeanen hun deel moeten betalen.

Helms schreef de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Madeleine Albright, op 17 september een brief waarin hij zei de NAVO-uitbreiding alleen te zullen steunen als aan tien voorwaarden is voldaan. Eén daarvan is - naast onder meer de ontwikkeling van een anti-ballistisch raketsysteem om Europa te verdedigen - de beheersbaarheid van de kosten. Op dat moment liepen de ramingen nog wijd uiteen, en leken sommige rekenmachines zelfs dolgedraaid. Het budgetkantoor van het Amerikaanse Congres presenteerde al eens een taxatie van 125 miljard dollar.

NAVO-functionarissen zijn hoopvol over de ratificatie van de uitbreiding door de Amerikaanse Senaat, nu àlle NAVO-lidstaten gisteren de raming van 1,3 miljard dollar aan extra kosten voor hun gezamenlijk budget hebben goedgekeurd. Recente contacten met senatoren hebben NAVO-functionarissen optimistisch gestemd over de uitkomst. “Tot onze grote opluchting. De kwestie had tot flinke interne problemen kunnen leiden”, aldus een hoge functionaris. De komende maanden beginnen in de parlementen van alle betrokken landen ratificatieprocedures, waarbij de Amerikaanse Senaat de meeste wensen heeft.

De nu goedgekeurde NAVO-berekening is gebaseerd op studies van de twee strategische commando's van de alliantie, beide geleid door een Amerikaan. Een hoge NAVO-functionaris acht het daarom waarschijnlijk dat het Congres de berekening positief zal ontvangen, omdat ze is gebaseerd op Amerikaanse militaire studies en niet op politieke studies die gemanipuleerd kunnen worden.

Washington schatte begin dit jaar de kosten op 27 tot 35 miljard dollar. Hiervan kwam 10 tot 13 miljard dollar voor rekening van de drie nieuwe lidstaten, 9 à 12 miljard was nodig om de militaire capaciteit van de huidige zestien NAVO-landen aan te passen om te kunnen voldoen aan de verplichting de drie nieuwe leden te verdedigen, en het gemeenschappelijk NAVO-budget zou oplopen met 8 tot 10 miljard dollar in tien jaar.

De Europese NAVO-lidstaten hebben zich steeds verzet tegen de in hun ogen te ruime Amerikaanse voorspellingen. Op de NAVO-top in juli in Madrid verschilden vooral Frankrijk en de VS openlijk van mening. “We hebben een simpele positie ingenomen: de uitbreiding mag niets kosten”, zei de Franse president Chirac toen. Hij meende dat er niet langer een militaire dreiging in Europa is en dat de alliantie lichtere structuren en eenheden nodig heeft.

De NAVO-ministers van Defensie van de VS en Europa waren het in oktober in Maastricht nog steeds oneens. Terwijl de Amerikaanse minister Cohen (Defensie) meende dat alle huidige NAVO-leden moeten meebetalen, zei zijn Franse collega Richard dat Polen, Tsjechië en Hongarije kunnen toetreden zonder dat het huidige NAVO-budget wordt verhoogd. Vijf dagen later spraken belangrijke Amerikaanse senatoren hun steun uit voor de uitbreiding. Maar ze waarschuwden ook dat de VS eerst een overeenkomst moesten sluiten met de Europese partners over de kosten.

Enkele weken geleden werden minister Cohen en minister Albright gehoord door de Senaat. Cohen erkende daar voor het eerst dat de kosten van de uitbreiding lager zouden uitvallen dan 27 tot 35 miljard dollar. “De Europeanen kunnen gelijk hebben dat we de kosten hebben overschat”, zei Cohen. Het NAVO-hoofdkwartier reageerde “aangenaam verrast” op het “nieuwe realisme”.

De bijstelling was volgens Cohen een gevolg van de keuze voor drie nieuwe lidstaten in plaats van vier. Een meevaller is ook dat Polen, Tsjechië en Hongarije verder zijn met de aanpassing van hun militaire infrastructuur dan was aangenomen. De nu overeengekomen raming valt voorts lager uit door een lagere inschatting van de kans op een militair conflict, zeggen NAVO-functionarissen. Omdat de dreiging kleiner wordt geacht dan tijdens de Koude Oorlog, zijn er minder NAVO-troepen nodig. De NAVO zou in Hongarije, Tsjechië en Polen genoeg hebben aan twee havens en zeventien vliegvelden.

De raming gaat uit van 1,3 miljard dollar in tien jaar voor het gezamenlijk budget, dat per jaar ongeveer 2 miljard dollar bedraagt. De NAVO denkt in Polen 700 miljoen dollar te moeten besteden, in Tsjechië 266 miljoen en in Hongarije 315 miljoen, om deze landen aan te sluiten op het communicatienetwerk en voor luchtafweer. Zo'n 200 miljoen dollar zou nog nodig zijn voor nieuwe gebouwen op het NAVO-hoofdkwartier, dat te klein is om de nieuwe lidstaten onder te brengen.

Frankrijk stemt ook in met de extra kosten, al zullen die voor Parijs niet hoog zijn omdat dit land amper bijdraagt aan de gezamenlijke defensiebegroting. Het is, aldus NAVO-diplomaten, zelfs mogelijk dat de extra kosten voor de uitbreiding niet leiden tot extra uitgaven, door binnen het huidige budget 'wat te schuiven'.