Ongewone kwartetten spelen nieuw werk

Concert: Klarinetkwartet M3+ en Ondes de Choc. Werken van Clements, De Leeuw, Keuris, Vivier, Campo, Murail en Messiaen. Gehoord: 27/11

De Unie Rotterdam.

Wie denkt aan een 'kwartet' denkt aan het strijkkwartet. Maar is dit zo vanzelfsprekend? In theater De Unie in Rotterdam werden donderdagavond geheel andere en veel minder gebruikelijke invullingen geboden. Voor de pauze musiceerde het nog jonge Klarinetkwartet M3+ waarin Marja Uyldert, Mascha Hoogendoorn, Barre Bouman en Dominique Zwartelé respectievelijk de hoge es-klarinet, twee gewone klarinetten en basklarinet bespeelden in werken van Dominy Clements (de premie van Spooky Fruit), Ton de Leeuw en Tristan Keuris.

Nog spectaculairder klonk in de tweede helft van het programma het Franse ensemble Ondes de Choc onder leiding van de ondes-martenots-specialiste Valérie Hartmann-Claverie met onder meer Temps lunaire, een nieuw werk van Regis Campo, de Goudeamus Prijs-winnaar van 1996. Je moest even wennen aan de hallucinerend jankende ondes, de eenstemmige voorloper van de synthesizer. Maar de zowel lyrische als doordringende klank paste goed in werken van Olivier Messiaen, bijvoorbeeld in de grandioze Turangalila-symfonie.

In Messiaens opera Saint Francois d'Assise komt een passage voor ter illustratie van vogelgezang,die ontstaat door op het mondstuk van de contrabastuba een fagotriet te plaatsen. Messiaen wist als geen ander te woekeren met dergelijke surrealistische klanken. Zijn Fète des belles eaux begeleidde vanaf de daken een nachtelijk spektakel op de Seine tijdens de wereldtentoonstelling van 1937. 'Ik lijd aan een onbekende verre muziek, voici tout l'Orient qui chante dans mon ètre', schreef Messiaens moeder profeterend over Olivier, waarvan ze in verwachting was, en dit had als motto kunnen dienen voor het gehele ondesprogramma. De mysteries van de Orient werden vooral persoonlijk verbeeld in Claude Viviers Pulau Dewata, weliswaar geschreven voor ongespecifeerd ensemble, maar met een voorkeur voor de ondes.

Dat zo'n kwartet meer kan bieden dan louter curiositeitswaarde bewees Campo's Temps lunaire, heel sfeervol opgebouwd vanuit een quasi eenstemmigheid en opgesierd met elegante, uitschietende, typisch Italiaanse arabesken. Deze zijn meer dan decoratief. Campo weet de aandacht dan ook tot aan het eind toe vast te houden.

Dit laatste zou ik niet willen beweren over de tweede première op deze bijzondere avond: Clements Spooky Fruit. Het geheel is mij te brokkelig en Clements arabesken zijn te vrijblijvend behandeld. Ook het Klarinetkwartet M3+ musiceert vooralsnog aan de vrijblijvende kant. In Keuris' kwartet was er ritmische flair en gedrevenheid, maar een echt pianissimo, laat staan een afstemmen van klankkleuren hoorde ik er zelden. Maar dat kan nog komen. Men is slechts een jaar bijeen en recentelijk vond een wisseling plaats.

    • Ernst Vermeulen